کد خبر : 13654 تاریخ انتشار : 1396/09/19 نسخه چاپی


چرا به زیارت مشاهد شریفه می‌رویم


حجت‌الاسلام والمسلمین محمدی‌طباطبایی در یادداشتی نوشت: هدف و فلسفه واقعی زیارت تقرب و نزدیكی به خالق است و راه تقرب كه از زیارت حاصل می گردد از طریق عبادت و بندگی الهی است كه توسط توسل به پیامبر (ص) و اهل بیت مطهرُش به دست می آید.
حجت‌الاسلام والمسلمین سید حسن محمدی‌طباطبایی، پزوهشگر فعال حوزوی یادداشتی را با موضوع زیارت اربعین در اختیار كانون خبرنگاران ایكنا، نبأ، قرار داد.

متن یادداشت بدین شرح است:
تعالیم دینی را اگر با نگرشی كنجكاوانه مورد كنكاش قرار دهیم خواهیم دید كه در متون دینی، آیات و روایات مطالب و مضامینی مبنی بر بخشش و غفران الهی در قبال انجام اعمالی خاص بیان گردیده كه با دقت نظر در اینگونه مطالب در می یابیم كه دایره وسعت و مشمولیت رحمت الهی نسبت به لغزشهای بندگان بیشتر از غضب و جزای اعمال بندگان می باشد، هركس كار نیكو كند او را ده برابر آن پاداش خواهم داد و هر كس كار زشت كند جز به قدر آن كار زشت مجازات نشود و بر آنها اصلا ستم نخواهد شد (انعام ???). مؤید این سخن را می توان در آیات و روایات فراوان یافت ، به عنوان نمونه : مثل آنان كه مالشان را در راه خدا انفاق كنند به مانند دانه ای است كه از یك دانه هفت خوشه بروید و در هر خوشه صد دانه باشد و خدا از این مقدار نیز بر هر كه خواهد بیفزاید چون خدا را رحمت بی منتهاست و...(بقره???)، مردم نیكوكار به نیكوترین پاداش عمل خود و زیادت لطف خدا نائل شوند ... و كسانی كه مرتكب اعمال بد شدند به قدر همان اعمال زشت مجازات شوند(یونس ??و??) .
توجه در این قبیل آیات و روایات به ما این مهم را می آموزند كه خداوند به طرق مختلف و به بهانه های گوناگون در صدد آمرزش و به سعادت و كمال رسیدن بنده ها می باشد، از جمله اینكه ?:- دریچه توبه را روی بندگان عاصی گشوده است: ای كسانی كه ایمان آورده اید به درگاه خدا توبه نصوح (با خلوص با دوام ) كنید باشد كه گناهانتان را مستور گرداند و شما را در باغهای بهشتی كه زیر درختانش نهرها جاری است داخل كند (تحریم ?) ، ?- باب شفاعت و واسطه قرار دادن را پیش روی بندگان عاصی نهاده است، پیامبر (ص) فرمودند: امامان از نسل امام حسین (ع) هر كس اطاعت آنها كند به تحقیق كه اطاعت خدا كرده است و هر آنكه معصیت آنها كند معصیت خدا كرده است، ایشانند عروةالوثقی و ایشانند وسیله بندگان به سوی خدا (تفسیر صافی ج? ص??) ، ?- عمل صالح را یكی دیگر از اسباب آمرزش و سعادت قرار داده است: خدا به آنان كه ایمان آورده و كار نیكو كردند وعده آمرزش و اجر عظیم داده است (مائده ?) ، ?- ن جمله این بهانه های الهی جهت آمرزش و سعادت بشر ، زیارت و رسیدن به محضر اولیاءالله می باشد چه در زمان حیات آنها و چه در زمان ممات آنها ، امام رضا (ع) فرمودند : برای هر امامی به گردن شیعیان و هوادارانش پیمانی است ، از جمله وفای به این پیمان ، زیارت قبور آنان است ، پس هر كس از روی میل و رغبت و پذیرش آن را زیارت كند ، امامان در قیامت شفیع ایشان خواهند بود. (وسائل الشیعه ج ?? ص ??)

امامت اهل البیت (ع) چراغ هدایت بشر به سوی سعادت
خداوند متعال در قرآن به این مطلب اشاره كرده كه خلقتش عبث و بیهوده نبوده است : آیا چنین پنداشتید كه ما شما را به عبث و بیهوده آفریده ایم و هرگز به سوی ما بازگردانده نمی شوید (مؤمنون ???) ، (هرگز چنین نیست) بلكه دارای هدف و انگیزه قبلی است: ما جن و انس را خلق نكردیم مگر برای اینكه پرستش كنند (الذاریات ??) ، همانگونه كه ملاحظه شد هدف از خلقت انسان بندگی و عبودیت محض الهی است كه به تبع آن رسیدن بشر به تكامل واقعی را در پی دارد كه در ظرفیت وجودی او نهفته می باشد و برای این منظور (هدایت بشر به سوی رشد و تعالی و تكامل واقعی) خداوند انبیا ء و هادیانی را مبعوث كرده كه ختم انبیا ء و رسل و تكامل دهنده ادیان سابق را صاحب شریعت ما یعنی پیامبر اسلام قرار دادند : محمد (ص) پدر هیچیك از مردان شما نیست لیكن او رسول خدا و خاتم انبیا ء است ... (احزاب آیه ??) ، كه در ?? سال پیامبری سایه رحمت و هدایت پیامبر (ص) بر سر بشر بوده و در غدیر خم به امر الهی منصب امامت ، ولایت و هدایت بشر را به امام علی (ع) سپرده و از مردم بیعت گرفتند كه پس از من از علی (ع) پیروی كنید زیرا خواست خدا چنین بوده است : ای پیغمبر ، آنچه از خدا بر تو نازل شد ( به خلق ) برسان كه اگر نرسانی تبلیغ رسالت و ادا ء وظیفه نكرده ای ... (مائده ??) ، طبق احادیثی كه در ذیل این آیه وارد شده است آن امری كه قبولی تبلیغ رسالت و ادای وظیفه پیامبر (ص) منوط به آن گردیده اعلام ولایت و امامت مولی الموحدین امیرالمؤمنین علی ابن أبیطالب (ع) بعد از زمان حیات شریف خودشان بوده است .از جابر ابن عبدالله انصاری روایت شده كه : خدای تعالی نبی خود محمد (ص) را مأمور كرد كه علی (ع) را به عنوان علمیت در بین مردم نصب كرده و مردم را به ولایت وی آگاهی دهد لذا خدای تعالی این آیه را فرو فرستاد . رسول خدا (ص) نیز در روز غدیر خم به امر ولایت علی (ع) قیام نمود(تفسیر عیاشی ج ? ص ???) . و نتیجه این ابلاغ پیامبر (ص) این شد كه : امروز دین شما را به حد كمال رسانیدم و بر شما نعمتی را تمام كردم ...(مائده?) ، این لطف ارسال هادیان از جانب الهی برای هدایت بشر همچنان ادامه داشته است و بدین منظور به نصب الهی امامان معصوم ما ادامه دهنده راه پیامبر (ص) بوده اند : ای اهل ایمان ، فرمان خدا و رسول و فرمانداران (از جانب خدا و رسول ) كه از خود شما هستند اطاعت كنید (النساء ??) .سلمان فارسی گفت: خدمت رسول خدا (ص) رسیدم در حالی كه حسین ابن علی (ع) را بر زانوی مباركش نشانده، بر صورت و دهانش بوسه می زد و می فرمود: تو سید فرزند سید و برادر سید هستی، امام و امامزاده و برادر امام هستی ، حجت ، فرزند حجت و برادر حجت هستی ، تو پدر نه نفر حجتی كه نهمین آنها قائم خواهد بود (دادگستر جهان ص?? به نقل از ینابیع الموده ج? ص ???).این امر امامت از چنان درجه و مرتبه ای برخوردار است كه اگر او وجود نداشته باشد خدا به اندازه كمال شناخته و عبادت نمی شود ، امام صادق (ع) فرمودند: خدا ما را به نیكو ترین خلقت آفرید و در آسمان و زمین خزانه دار علوم خویش قرار داد ... به عبادت كردن ما خدا عبادت می شود . اگر ما نبودیم خدا عبادت نمی شد (اصول كافی ج? ص ???) .

زیارت در لغت و اصطلاح
زیارت در لغت یعنی میل كردن، دیدار و ملاقات و در اصطلاح یعنی حضور در پیشگاه با شرافت ائمه معصومین (ع) و دیدار معنوی و ملاقاتهای روحانی با حجت های الهی . زیارت یعنی تكریم و تجلیل از پیشوایانی كه لحظه ای از اندیشه هدایت و ارشاد و تعلیم غفلت نداشته و سراسر عمر پر بار خویش را در جهت تعلیم و ارشاد مردم مصرف داشته اند ، زیارت یعنی تجدید عهد و پیمان و بیعت با امام و رهبر دینی خود . و اگر با دیدی عاطفی به مسئله بنگریم،زیارت نهایت درجه عاشقی می باشد زیرا زائر به شوق معشوق و به عشق وصال او رنج و سختی سفر را به دل می خرد تا به شوق وصال یار برسد .در واقع زیارت همان وصل و رسیدن به معشوق است چه خوب می شود كه معشوق انسان ، انسان كامل الگوی كمال معنوی و تقرب إلی الله باشد ، در این صورت فرد زائر اگر قدر و منزلت این زیارت را بداند سعی می كند تا نهایت استعداد و ظرفیت وجودی خود از محضر معشوق بهره بگیرد . در این صورت در زیارت پیش از آنكه به علل و چراهای زیارت بپردازیم ، خود نفس زیارت در درون آن شور، محبت، عشق و اشتیاق وصال محبوب نهفته است و زمانی كه عشق باشد خستگی سفر و چراهای زیارت معنایی ندارد بلكه این عشق فقط و فقط وصل و رسیدن به یار است. باید دانست محرك اصلی این عشق و شوق وصال اولیاء الله در واقع همان تقرب إلی الله است زیرا به اعتقاد ما معشوق واقعی خداوند متعال می باشد و انبیا ء و رسولان و ائمه اطهار و شهیدان و... وسیله هدایت واقعی بشر به سوی وصل به معبود یگانه می باشند ، یعنی تا شور و عشق و محبت نباشد شخص تحریك به زیارت نمی شود . پیامبر (ص) به علی (ع) فرمودند: خدا قبر تو و قبر فرزندان تو را بقعه هایی از بهشت قرار داده و دلهای پاكان از خلق خود را چنان به سوی شما گرایش داده است كه در راه شما و تعمیر قبور شما ، همه نوع ناملایمات و رنج هایی را تحمل می كنند و پیوسته به زیارت قبور شما می روند و بدین وسیله خدا تقرب می جویند و عرض ارادت به رسول خدا (ص) می نمایند... (بحار ج ??? ص ??? ) .

آیا زیارت فقط به زمان حیات اولیا ءالله اختصاص دارد یا زمان ممات آنها را هم شامل می‌شود؟
زیارت در بینش الهی اسلام و مخصوصا در فرهنگ ناب شیعه از اهمیت و جایگاه خاصی برخوردار است. به طوری كه اگر در سخن و سیره انبیا و اولیای الهی نظاره شود خواهیم دید كه هم خود به زیارت رفته اند و هم دیگران را سفارش به این مهم می كردند. در سیره معصومین دیده شده كه جهت زیارت به مكانهایی من جمله قبر حمزه سیدالشهدا (ع) ، قبر پیامبر (ص) ، حرم امام حسین (ع) و دیگر امامان رفته اند و دیگران را ترغیب به این عمل نموده اند . به عنوان نمونه : امام صادق (ع) بیمار شده بودند، دستور دادند شخصی نزد قبر حضرت سیدالشهدا (ع) برود و برای عافیت حضرت دعا كند . اصحاب مردی را برای این جهت انتخاب كردند ، او گفت من این مأموریت را انجام می دهم . لیكن همانطور كه حضرت امام حسین (ع) امام واجب الاطاعه است همچنین امام صادق (ع) هم امام معصوم و واجب الاطاعه هستند ، این كلام را به گوش حضرت رسانیدند ، فرمودند راست گفته لكن ندانسته كه نزد خدا بقعه هایی است كه دعا در آنها مستجاب است و بقعه امام حسین (ع) از آنها است.(عدة الداعی و نجاح الساعی ص??) . در این مقام توجه به این مطلب ضروری است كه زیارت فقط شامل حیات امامان نمی شود بلكه زمان ممات آنها را هم در بر میگیرد . پیامبر (ص) فرمودند: كسی كه مرا پس از وفاتم زیارت كند همانند كسی است كه مرا در زمان حیاتم زیارت كرده است (كامل الزیارت باب ? ص ??ح ??) . در جای دیگر فرمودند : خدا را فرشتگانی است كه در زمین میگردند و سلامها و درودهای امتم را به من می رسانند ، هر كه بر من سلام دهد از هر سرزمینی كه باشد به من رسانده می شود و اگر در كنار قبرم سلام بدهد نیز می شنوم (وسائل الشیعه ج?? ص ???) . پیامبری كه این سخنان را بیان می كند همان شخصیتی است كه قرآن پیرامون او می فرماید : هرگز به هوای نفس سخن نمی گوید ، سخن او چیزی جز وحی خدا نمی باشد (نجم ?و?)، در واقع زیارت قبور انبیا و ائمه معصومین (ع) از طرفی چیزی جز تعظیم شعائر (نمادهای مذهبی ) نیست ... و هر كس شعائر (دین) خدا را بزرگ و محترم دارد این از صفت دلهای با تقوی است (حج ?? ) ، و از طرف دیگر ابراز محبت و مودتی است كه پیامبر (ص) به عنوان أجر رسالتش بیان داشتند: (ای پیامبر) بگو من از شما أجر رسالت جز این نخواهم كه محبت و مودت مرا در حق خویشاوندان منظور دارید ... ( شوری ??) .در زیارت نامه اماكن شریفه می خوانیم : أشهد أنك تسمع كلامی و تشهد مقامی...شهادت می دهم كه تو سخن مرا می شنوی و شاهد این مقام و موقعیت زیارت من هستی ...

هدف از زیارت چیست ؟ چرا به زیارت مشاهد شریفه می‌رویم؟
هدف و فلسفه واقعی زیارت تقرب و نزدیكی به خالق است و راه تقرب كه از زیارت حاصل می گردد از طریق عبادت و بندگی الهی است كه توسط توسل به پیامبر (ص) و اهل بیت مطهرُش به دست می آید. زیارت سبب صیقل دادن روح و روان آدمی و شور و نشاط در انجام اعمال و عبادات و بندگی شخص زائر می شود، زیارت ملاقاتی است كه از سر محبت و اخلاص صورت گرفته و نتیجه آن همسو شدن، همراه شدن و هماهنگ شدن با عمل و رفتار و شیوه امام (ع) خواهد بود. غالبا انسان به علت گناهانی كه مرتكب شده چه بسا بین خود و خالق و ارتباط با عالم ملكوت برای خود حجابهایی درست كرده باشد اما با زیارت این قبور پاك امید می رود كه به حرمت این اماكن آن حجابها برداشته شده و زائر مزه ارتباط معنوی با خداوند و خدایی شدن را درك كند. خداوند در قرآن می فرماید : ... و اگر هنگامی كه بر خود ظلم كردند از كردار خود به خدا توبه نموده و به تو رجوع می كردند كه بر آنها استغفار كنی و از خدا آمرزش خواهی البته در این حال خدا را پذیرنده توبه و مهربان می یافتند ( نسا ء??) . پس با دقت نظر در مطالب بالا كه بین حیات و ممات اولیاء الله فرقی نیست زائر با حالت تمنی و خواهش عرضه می دارد: آمدم یا رسول الله در حالی كه استغفار كننده و پشیمان از گناهانم ، شفاعت می طلبم توسط شما بسوی پروردگارم و پروردگارت تا خداوند مرا ببخشد (زیارت نامه قبرپیامبر (ص)

انگیزه زیارت چه باید باشد؟
در مسئله زیارت توجه به این نكته ضروری است كه اگر در متون دینی این اندازه به زیارت و ثوابی كه بر آن مترتب است نظر شده به این علت است كه زیارت یك نوع عبادت می باشد كه همانند عبادات دیگر در آن شرط است خالصانه و بدون ریا باشد ،... و خدا را از سر اخلاص بخوانید (اعراف ??) و همین اخلاص و پاكی سرشت راه مستقیم به درگاه رضای من است (حجر ??) ، یعنی: در زیارت و سایر عبادات فقط و فقط هدف ایجاد توسل و واسطه قرار دادن اولیای الهی در پیشگاه خدای متعال به جهت تقرب إلی الله باشد. زیرا چنانكه در قرآن اشاره شده شیطان دشمن انسان می باشد ، ( یوسف آیه ?) و سوگند یاد كرده كه همواره اغواگر و فریبنده انسان باشد: به عزت و جلال تو قسم كه تمام خلق را گمراه خواهم كرد مگر خاصان از بندگانت كه دل از غیر بریدند و برای تو خالص شدند (ص ??و?? ). آنچه از منابع دینی به دست می آید این است كه مهمترین جا برای شیطان و جلوه گریش جایی است كه بنده خود را در محضر خدا دیده و یا در حال نیایش و عبادت و مناجات با خالق یگانه باشد زیرا این مقام بندگی بیشتر از موارد دیگر شیطان را اذیت و آزار می دهد ، به طوری كه هر اندازه كه ایمان فرد قوی تر باشد كار شیطان جهت فریب آن مشكل تر است . حال در مسئله مهم و انسان سازی چون مسئله زیارت ، معركه جنگ شیطان باحال و هوای معنوی و راز و نیاز عاشقانه زائر با معبود یگانه است و شیطان به هر راه و دلیلی متمسك می شود تا در هر جهت كه بتواند چه از نظر اعتقادی ، چه عبادی و چه از نظر امور مادی دنیوی ، شخص زائر را اغوا كند . در بعد عبادی عبادت بندگان طبق شریعت اسلام زمانی به عمل شخص ثواب تعلق می گیرد كه قصد زائر خالصانه تقرب إلی الله باشد و چیز دیگری را در قصد و غرض خود از زیارت جز عبادت خالصانه ، شریك قرار ندهد . باید توجه داشت كه آفت عبادت ریا می باشد . و در متون دینی وارد شده كه شخص ریا كار مرتكب شرك (خفی) شده است ( یعنی در عبادت و بندگیش دچار شرك در عبادت شده ، و نگاه دیگران را در عرض نگاه خداوند می بیند ) ، و هر كه به لقای رحمت او امیدوار است باید نیكو كار شود و هرگز در پرستش خدا أحدی را با او شریك نگرداند ( كهف آیه ???) . اینك در مسئله مورد بحث ما نیز شیطان در صدد است عوامل متعددی را بر عبادت ما مترتب كند از قبیل اینكه هدف از زیارت قصد خود نمایی (ریا) ، كسب موقعیت اجتماعی در بین مردم ، حسادت (چشم و هم چشمی) و... . ولی باید دقت كرد كه در پیشگاه ذات اقدس الهی تنها عملی مقبول درگاه اوست كه خالصانه و فقط برای او باشد و هدف و غرض از زیارت تقرب إلی الله باشد . یعنی زیارت زمینه ساز تفكر و ایده الهی شخص زائر گردد.
سیدحسن محمدی‌طباطبایی

منبع: پایگاه اطلاع رسانی حج


OWMTo
OWMYour Name
OWMYour Email address
OWMDescription

• حج
آموزش
احکام
آشنایی با اماکن
• عترت
اهل بیت علیهم السلام
خاندان معصومین
زیارتنامه ها
احادیث و روایات
غدیر
• تاریخ
تاریخ اسلام
تاریخ ایران
انقلاب اسلامی
دفاع مقدس
بیداری اسلامی
• سبک زندگی
حجاب و عفاف
خانه و خانواده
خلاقیت و نوآوری
زندگی شهری
کودک و نوجوان
طب طبیعی
• چند رسانه ای
آوا و نما
عکس
نرم افزار
• هنر دینی
شعر آیینی
حکایات و لطایف
دلنوشته ها
داستانک
 • حج در معارف و کلام
وحی
معصومین ( علیهم السلام )
بزرگان
• اخلاق
اخلاق عملی
اخلاق نظری
• کتابخانه
حج
عترت ( علیهم السلام )
معارف
• سایر
دین شناسی
شخصیت شناسی
پیوندها
کلیه حقوق متعلق مادی و معنوی متعلق به امور حج و زیارت سازمان صدا و سیما می باشد
امور حج و زیارت صدا و سیما