کد خبر : 12603 تاریخ انتشار : 1395/11/10 نسخه چاپی


تكامل انسان در پرتو ذكر حق



ذِكْرِ نعمتِ حق، سبب مزید نعمت می‌شود،
 


ذِكْرِ نعمتِ حق، سبب مزید نعمت می‌شود، زیرا ذكر نعمت خود شكر منعم است و شكر نعمت، مایه افزونی آن می‌گردد؛ ?... لئن شكرتم لَأزیدنّكم... ? ، «الحمد لله الّذی جعل الحمد مفتاحاً لذكره و سبباً للمزید من فضله... »؛ معنای مزید نعمت آن است
ذِكْرِ نعمتِ حق، سبب مزید نعمت می‌شود، زیرا ذكر نعمت خود شكر منعم است و شكر نعمت، مایه افزونی آن می‌گردد؛ ?... لئن شكرتم لَأزیدنّكم... ?  ، «الحمد لله الّذی جعل الحمد مفتاحاً لذكره و سبباً للمزید من فضله... »؛  معنای مزید نعمت آن است كه خداوند به یاد افزایش نعمت‌های كسی است كه به یاد نعمت‌های او باشد، ولی ذكر حق سبب می‌گردد كه خداوندِ مذكور به یاد خود عبد باشد و گوهر ذات او را به یاد آورد و درون هستی وی را كامل كند و توفیق شوق لقای خویش را به ذات او عطا نماید. در این‌حال گوهر هستی عبدِ ذاكر می‌شود مذكور خدا كه او خیرالذاكرین است؛ «ببین تفاوت ره از كجا است تا بكجا».
 
روزگاری بر انسان گذشت كه اصلاً شی‏ء نبود و عنوان «چیز» بر او اطلاق نمی‌شد، چون معدوم لا شی‏ء است نه شی‏ء؛ ?... و قد خلقتك من‏قبل و لم تك شیئاً?  ، سپس وارد مرحله شی‏ء شد، ولی شی‏ء قابل ذكر نبود؛ ?هل أتی علی الإنسن حینٌ من الدهر لم یكن شیئاً مذكوراً? . آن‌گاه در پرتو یاد حق و طی درجات آن، از ذكر نعمت‌های خدا تا انتقال به یاد خود حق می‌رسد كه در این مرحله نهایی، نه تنها شی‏ء قابل ذكر است و نه‏تنها بندگان صالح و فرشتگان الهی به یاد اویند، بلكه خود خداوند نیز به یاد گوهر متكامل هستی او است، و آن‌ هم در ملأ اعلی و در جمع فرشتگان.
اهتمام یاد حق و ارزش آثار گران‌سنگ ذكر خدا، مایه امر به كثرت آن شده، چنین می‌فرماید: ?یأَیّها الّذین امنوا اذكروا الله ذكراً كثیراً ? و سبّحوه بكرة و أصیلاً?  ، و پاداش یاد حق را آن قرارداد كه خداوند نیز به یاد ذاكران خویش خواهد بود: ?فاذكرونی أذكركم?.  حضرت علی بن الحسین امام سجّاد(علیه‌السلام) كه خود، نه تنها اهل یاد نعمت حق بود و همچنین اهلِ بیتِ رسول اكرم(صلّی الله علیه وآله وسلّم)است كه آن حضرت(صلّی الله علیه وآله وسلّم)ذكر ممثّل است، بلكه خود نیز چنان‌كه گذشت، متن ذكر حق است، در این باره می‌گوید: پروردگارا! تو ما را به یاد خودت دستور داده و ما را بر آن نوید دادی كه اگر به یاد تو باشیم تو نیز جهت شرف بخشودن به ما، به یاد ما باشی و ما آن‌چنان‌كه امر كردی، به یاد توایم
 
تو آن وعده را عمل فرما و بیاد ما باش؛ «... یا ذاكر الذاكرین... »؛  ای خدایی كه به یاد یاد كنندگان خود هستی!

استغفار از هر لذّتی كه ذكر خدا نباشد
از این‌جهت، روشن می‌شود كه صاحبان ذكر حق، هرگز مذكور خدا شدن را به مزید نعمت مبدّل نمی‌كنند، وگرنه خود را با تعبیر قرآن كریم ?...أتستبدلون الّذی هو أدنی بالّذی هو خیر... ?   نكوهش می‌كنند و چنین می‌سرایند: نه تنها «حوران بهشتی را دوزخ بود اعراف»، بلكه مذكوران خدا را تنزل به افزایش نعمت دوزخ باشد و هرچه غیر از یاد حق باشد، آن‌ را گناه عرفانی می‌دانند؛ گرچه طاعت عقلی یا نقلی باشد و از خداوند هماره طلب بخشایش از آن را دارند؛ گرچه نزد دیگران اطاعت به شمار آید؛ چنان‌كه امام سجّاد(علیه‌السلام) در پیشگاه خدای سبحان عرض می‌كند: «... و استغفرك من كلّ لذّة بغیر ذكرك... »   و احترام به مذكور آن‌قدر زیاد است كه می‌گوید: پروردگارا! اگر لزوم انجام دستور تو نمی‌بود، یاد تو را در دل و نام تو را بر لب جاری نمی‌كردم، چون تو برتر از آن هستی كه من تو را به یاد آورم؛ «الهی لولا الواجب من قبول أمرك لنزّهتك من ذكری إیّاك علی أنّ ذكری لك بقدری لا بقدرك... ».
این تذكّر خدا و به یاد حق بودن شرف و فضیلت ذاكر است؛ چنان‌كه در
 
جوشن كبیر آمده است: «... یا من ذكره شرف للذاكرین... »   و از اینجا معلوم می‌شود كه قرآن كریم، از آن جهت كه ذكر حق و تذكره خداست، امت اسلام را نامدار و نامور و خلاصه نامی می‌نماید؛ چنان‌كه خداوند فرموده است: ?لقد أنزلنا إلیكم كتباً فیه ذكركم أفلا تعقلون?  ، زیرا شرف بالاصالة از آن خدا و یاد او است و اگر امتی از یاد حق برخوردار شد، نامبردار شده، شریف خواهد شد و آن‌كه بیش از دیگران از قرآن بهره‌مند شده و به یاد خدا بود، ناموَرتر از دیگران شد، تا به حدّی كه نسبت به سایرین فوق قیاس باشد؛ چنان‌كه خدای سبحان درباره نبی اكرم(صلّی الله علیه وآله وسلّم)فرمود: ?و رفعنا لك ذكرك?.

شهود خدا سبب آرامش جان است
ذكر حق مایه آرامش دل است؛ چنان‌كه شهود خدا اساس سكونت روح؛ چنان كه در مناجاةالذاكرین آمده است: «... فلا تطمئنّ القلوب إلاّ بذكرك و لاتسكن النفوس إلاّ عند رؤیاك... » و این شهود حق برای بعضی بعد از مرگ طبیعی حاصل می‌شود و برای اوحدی از انسان‌ها با موت ارادی پدید می‌آید؛ گرچه بدن عنصری آنان در نشأه طبیعت به‏سر می‌برد.

ذكر بنده محفوف به دو ذكر خدای سبحان است
مطلب مهمّی كه توجّه به آن، در تبیین همه معارف الهی سهم مؤثری دارد،
 
این است كه همواره ذكر عبد، محفوف به دو ذكر حق است؛ یعنی اگر بنده‌ای به یاد خدا باشد، این تذكر عبد، هم مسبوق به ذكر حق است و هم ملحوق به آن، به طوری كه اول خداوند به یاد آن بنده خود بوده و او را متوجّه خویش می‌نماید؛ به طوری كه جلوه جالب توجهی دل آن عبد را به سمت خدا مایل می‌كند، آن‌گاه همان بنده به یاد حق متذكر می‌شود. سپس خداوند براساس وعده‌ای كه داد، به یاد این بنده ذاكر بوده و او را مورد عنایت مجدّد خود قرار می‌دهد، و سرّ این مطلب آن است كه ذكر عبد، نعمتی از نعمت‌های الهی است، و هر نعمتی از طرف خداوند افاضه می‌شود؛ ?و ما بكم من نعمة فمن الله... ?.
بنابراین، آغاز و انجام ذكر، همانا خداست؛ ?هو الأوّل و الاخر... ?  ؛ البته همواره خداوند به یاد بندگان خود هست، ولی عدّه‌ای به آن تجلی خاص كه مایه‌های اوّلی تذكر است، اعتنا نمی‌كنند و به یاد حق متذكر نمی‌شوند؛ یعنی به شرط یاد حق و ذكر مجدّد خدا عمل نمی‌نمایند؛ لذا از جزای آن كه همان یاد بعدی حق باشد، محروم می‌شوند، زیرا وعده خدا چنین است: ?فاذكرونی أذكركم... ?.
قرآن كریم درباره كسانی كه به تذكره اِلهی اعتنا نمی‌كنند، چنین می‌فرماید: ?و إذا ذُكّروا لایذكرون?  ، و راز اهمیت مطلب یاد شده آن است كه خطّ اصلی قرآن كریم در تحلیل این‌گونه از معارف این است كه اول
 
فیض خداوند را نسبت به بندگان بازگو می‌كند، آن‌گاه بیداری بنده را یادآور می‌شود و سپس پاداش الهی را شرح می‌دهد؛ مانند آنچه در باب توبه طرح می‌گردد؛ یعنی اول توبه خداوند بر بنده است، دوم توبه بنده به سوی خداوند است، سوم توبه خداوند از عبد تائب كه شرح این سه قسم توبه و راز تعبیرهای گوناگون، مانند بر بنده، به سوی خدا، از عبد تائب، موكول به مبحث توبه است و این محفوف بودن اطاعت عبد به دو عنایت حق، در همه معارف الهی مشهود است.




نسخه چاپیارسال به دوستان

نظر شما:




• حج
آموزش
احکام
آشنایی با اماکن
• عترت
اهل بیت علیهم السلام
خاندان معصومین
زیارتنامه ها
احادیث و روایات
غدیر
• تاریخ
تاریخ اسلام
تاریخ ایران
انقلاب اسلامی
دفاع مقدس
بیداری اسلامی
• سبک زندگی
حجاب و عفاف
خانه و خانواده
خلاقیت و نوآوری
زندگی شهری
کودک و نوجوان
طب طبیعی
• چند رسانه ای
آوا و نما
عکس
نرم افزار
• هنر دینی
شعر آیینی
حکایات و لطایف
دلنوشته ها
داستانک
 • حج در معارف و کلام
وحی
معصومین ( علیهم السلام )
بزرگان
• اخلاق
اخلاق عملی
اخلاق نظری
• کتابخانه
حج
عترت ( علیهم السلام )
معارف
• سایر
دین شناسی
شخصیت شناسی
پیوندها
کلیه حقوق متعلق مادی و معنوی متعلق به امور حج و زیارت سازمان صدا و سیما می باشد
امور حج و زیارت صدا و سیما