شبکه تلویزیونی اینترنتی لبیک |خانه|--|درباره ما|--|ارتباط با ما|


سه شنبه 9 خرداد 1396  


  نسخه چاپی


امامان نعمت بزرگ الهی


در مجموعه مقالات در آستان امامان، امام شناسی شیعی را با الهام از زیارت جامعه کبیره پی گرفتیم. اینک فرازی دیگر از این زیارت فاخر را بررسی می کنیم.

«خلقم الله انواراً فجعلکم بعرشه محدثین حتی من علینابکم فجعلکم فی بیوت اذن الله ان ترفع و یذکر فیها اسمه: خداوند شما را به صورت نورهایی آفرید و گرداگرد عرش خود قرارتان داد و به واسطه شما بر ما نعمت بزرگی عطا فرمود، پس شما را در خانه هایی که رخصت داده است قرار داد تا بزرگ داشته شده و نام او در آنها یاد شود».

محدودیت علم انسان ها
در این فراز از زیارت جامعه کبیره، سخن از امتیاز ذاتی اهل بیت «ع» است. پیش از آنکه به شرح این فرازها بپردازیم لازم است این نکته را متذکر گردیم که برخی از معارف الهی، همانند معارف طبیعی در دسترس فهم انسان ها هستند و برخی نیستند. خرد ورزان با نوع دوم برخورد آشکاری ندارند زیرا به اعتراف برجستگان علم، معلومات ما در برابر مجهولات مان بسیار ناچیز است و این حقیقتی است که قرآن به صراحت از آن یاد می کند: «و یسئلونک عن الروح قل الروح من امر ربی و ما اوتیتم من العلم الا قلیلا(?) از تو درباره روح سئوال می کنند. بگو روح از فرمان پروردگار من است و به جز اندکی از دانش آن به شما داده نشده است».

بنابراین وقتی در عرصه معنوی، معارف بلندی عرضه می شوند که درک معمولی ما در برابر آنها عاجز می ماند، دم از انکار می زنیم، غافل از این که:

چو بشنوی سخن اهل دل مگو که خطاست

سخن شناس نه ای جان من خطا اینجاست

با این مقدمه به توضیح مطلب فوق می پردازیم.

 
خلقت نوری اهل بیت«ع»

اهل بیت «ع» دو نوع خلقت داشته اند. یکی خلقت مادی که همانند دیگر انسان ها مراحل آن خلقت را طی کرده اند و دیگر خلقت نوری که پیش از خلقت مادی آنان بوده است. در این فرازها دو نکته در باره خلقت نوری آنان آمده است:

?ـ خلقکم الله انواراً: خداوند شما را به صورت نورهایی آفرید.

در روایتی از حضرت امام باقر«ع» می خوانیم: «ان الله خلق اربعه عشر نوراً من نور عظمته قبل خلق آدم باربعه عشر الف عامٍ فهی ارواحنا(?): بی گمان خداوند چهارده نور از نور عظمت خویش را چهارده هزار سال پیش از خلقت آدم آفرید که آن نورها همان ارواح ماست».

?ـ فجعلکم بعرشه محدقین: و در گرداگرد عرش خود قرار داد.

عرش چیست؟

در تفسیر این جمله باید به اجمال از «عرش» بگوییم.

عرش در لغت به معنای چیزی است که سقف داشته باشد. گاهی به خود سقف گفته شده و گاه به معنی تخت های بلند همانند تخت سلاطین آمده است و نیز به داربست هایی که برای برپا نگهداشتن بعضی از درختان به کار می روند عرش گفته می شود. هیچ یک از این معانی در مورد عرش خداوند صادق نیستند. واقعیت آن است که حقیقت عرش خداوند بر ما مجهول است و آنچه در حد فهم قاصر ماست این است که عرش موجودی است خارجی در عالم غیب که مرکز فرماندهی جهان در آن قرار دارد و رشته تدبیر جهان به آن منتهی می شود و احاطه و استیلای بر آن، موجب علم به جزئی ترین امور جهان و تدبیر مجموعه هستی است.

در این فراز می خوانیم که امامان انواری هستند که در مرکز مدیریت جهان هستی قرار دارند و از جزئیات امور جهان آگاهند. این مقام بلند را خداوند به چهارده نور پاک ارزانی داشته تا به فرمان او هستی را تدبیر کنند. می گوییم «به فرمان او» که اگر این قید نباشد، می شود «تفویض» که شیعه به آن معتقد نیست.

امامان نعمت بزرگ خداوند
«حتی من علینا بکم: خداوند به واسطه شما بر ما نعمت بزرگی عطا فرمود».

واژه منت در اصل به معنای سنگ های سنگینی است که با آن وزن می کنند و به همین دلیل هر نعمت سنگین و گرانبهایی را منت می گویند. اگر جنبه عملی داشته باشد و کسی نعمت بزرگی را به دیگری بدهد، کاملاً زیبا و ارزنده است، اما اگر کسی کار کوچک خود را بزرگ جلوه دهد و آن را به رخ افراد بکشد کار بسیار زشتی است و از رذایل اخلاقی به حساب می آید.

واژه «منت» در این زیارت به معنای اول است. این منت از سنخ همان منتی است که در آیه ??? سوره آل عمران آمده است که: «لقد من الله علی المؤمنین اذ بعث فیهم رسولاً من انفسهم یتلو علیهم آیاته و یزکیهم و یعلمهم الکتاب و الحکمه و ان کانوا من قبل لفی ضلالٍ مبین: خداوند بر مؤمنان منت نهاد (نعمت بزرگی بخشید) هنگامی که خداوند در میان مومنان پیامبری از خودشان را برانگیخت که آیات را بر آنان بخواند و پاکشان کند و بدانان کتاب و حکمت بیاموزد، به تحقیق بر آنان منت نهاد و البته پیش از آن در گمراهی آشکار بودند».

خانه های الهی
«فجعلکم فی بیوت اذن الله ان ترفع و یذکر فیها اسمه: پس شما را در خانه هایی قرار داد که خداوند رخصت داده است که بزرگ داشته شوند و نامش در آنها یاد شود».

آنچه از این عبارت استفاده می شود این است که امامان نور برگزیدگان حق اند، «مصطفای» اویند، «مجتبای» حضرت حقند، عنایت ویژه حق شامل حال آنان است. خانه ای که مورد عنایت او قرار می گیرد، می شود «بیت الله الحرام»؛ کتابی که مورد عنایت ویژه او قرار می گیرد، می شود «قرآن» و انسانی که مورد توجه او قرار می گیرد، می شود «پیغمبر» و «امام».

و اما این که راز این گزینش چیست، این را خود حضرت حق می داند و بس.

بر این اساس، فضائل امامان بر دو گونه اند: ?ـ فضائل ذاتی ?ـ فضائل و مناقب اختیاری که آن را با تلاش وصف ناپذیر خود تحصیل می کنند. ما باید هر دو نوع فضائل امامان (س) را بیان کنیم تا «حق معرفت» آنان تحصیل گردد.

آیه نور
این فراز از زیارت جامعه کبیره برگرفته از آیه نور است که در بخشی از آن آمده است: «فی بیوت اذن الله ان ترفع و یذکر فیها اسمه یسبح له فیها بالغدو و الاصال»(?): این چراغ پرفروغ در خانه هایی قرار دارد که خداوند اذن فرموده دیوارهای آن را بالا ببرند تا از شیاطین در امان باشند. خانه هایی که نام خدا در آنها برده می شود و صبح و شام در آنها تسبیح او را می گویند».

«واژه «بیت» چنانچه به اشخاص و افراد حقیقی اضافه شود معمولاً مراد خانه مسکونی آنان است و در صورتی که به شخصیت حقوقی و یا معانی دیگری افزوده شود حقیقت مضاف الیه را بیان می کند مانند «بیت علم» که به معنای خاندانی است که با دانش سر و کار دارند و یا بیت «مرجعیت» یعنی خاندانی که با مرجع دینی مسلمانان مرتبط اند».(?)

بیت این انوار تابناک مصداق خاندانی است که خداوند اجازه داده مرتفع باشند و مدام در آن یاد خدا باشد.

خانه نور و معنویت و خانه کمال و معرفت اینجاست. این خانه ها باب معرفت الله هستند و از این بیوت است که می توان راهی به سوی خدا یافت.

امام باقر«ع» فرمود: «فی بیوتات الانبیاء و الرسل و الحکماء و ائمه الهدی»(?)

منظور از بیوت در این آیه، خانه های پیامبران و فرستادگان خداوند و انسان های حکیم و پیشوایان هدایت است.

ابوحمزه ثمالی می گوید: «در مسجد پیامبر نشسته بودم که مردی پیش آمد و سلام کرد و پس از معرفی خود به من پرسید: ابوجعفر امام باقر را می شناسی؟ گفتم: آری، با او چه کار داری؟ پاسخ داد: چهل سئوال آماده کرده ام که از او بپرسم. اگر حق بود بپذیرم و اگر باطل بود او را واگذارم... سخنم با او تمام نشده بود که امام باقر«ع» در حلقه ای از خراسانی ها و دیگر کسانی که در باره مسائل حج از ایشان می پرسیدند وارد مسجد شد و در جایگاه خود نشست. مرد تازه وارد نزدیک ایشان نشست.

من هم در مکانی نشستم که سخن او را بشنوم. هنگامی که اطرافیان امام پرسش های خود را پرسیدند و پاسخ گرفتند و رفتند، امام به او رو کرده و فرمود: تو کیستی؟ گفت: من قتاده پسر دُعامه بصری هستم. امام فرمود: تو فقیه بصره هستی؟ گفت: آری. امام فرمود: وای بر تو ای قتاده. خداوند گروهی را آفرید و آنان را حجت بر خلقش قرار داد، پس آنان پایه های زمین هستند (مایه آرامش زمینیان )، برپا کنندگان امر الهی و ویژگان علم اویند. خداوند آنان را پیش از آنکه آفریدگان را بیافریند به صورت سایه هایی در طرف راست عرش برگزید.

قتاده مدتی طولانی سکوت کرد و سپس گفت: به خدا سوگند در برابر فقهای بسیاری نشسته ام و در برابر ابن عباس زانو زده ام، اما در برابر هیچ کدام از ایشان آن چنان که در برابر تو دلم ناآرام شد، مضطرب نشدم! امام«ع» فرمود: وای بر تو! آیا می دانی کجا نشسته ای؟ تو در برابر خانه هایی هستی که خداوند اجازه داده قدر و منزلت آنها رفعت یابد و نامش در آنها یاد شود. در آن خانه ها مردانی هر بامداد و شامگاه خدا را نیایش می کنند و تجارت و داد و ستدی آنان را از یاد او و بر پا داشتن نماز و دادن زکات به خود مشغول نمی دارد. سپس آیه ?? نور را قرائت کرد و فرمود: ما آن خانه ها هستیم. قتاده مراد امام را فهمید و گفت: به خدا سوگند راست گفتی. به خدا سوگند که این خانه سنگی و گلی نیست».(?)

دروازه کمال
آری این خاندان خدایی اند و با ورود در این خانه و بهره بردن از مواهب آن، کام معنوی انسان ها شیرین خواهد شد. «... و أتوا البیوت من ابوابها...(?): و از در خانه ها وارد شوید».

در روایات اهل بیت (ع) از امام باقر«ع» نقل شده است: «آل محمد ابواب الله و سُبُله و الدعاه الی الجنه و القاده الیها و الادلاء علیها الی یوم القیامه(?): خاندان پیامبر«ص» درهای الهی، طرق وصول به او و دعوت کنندگان به سوی بهشت و راهنمایان و دلیلان آنند تا روز قیامت».

در روایتی از حضرت امام صادق«ع» آمده است: «الاوصیاء هم ابواب الله عز و جل التی یؤتی منها و لولاهم ما عزوالله عزوجل و بهم اقبح الله تبارک و تعالی علی خلقه(?): جانشینان پیامبر«ص» درهای خداوندند که از آنها باید وارد شد و اگر آنان نبودند، خداوند شناخته نمی شد و با آنان خداوند بر بندگانش احتجاج می کند».

سعادت دنیا و آخرت
آنان انوار تابناک در تمامی عرصه هایند و مهم ترین عرصه ها، عرصه سعادت این جهانی و آن جهانی است. دنیا و آخرت با عمل به رهنمودهای آنان است که آباد می گردد. آنان کلیات سعادت، سیادت، سرفرازی در هر دو عرصه را تبیین کرده اند.

نبی اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: «من تمسک بعترتی من بعدی کان من الفائزین(??): آن کس که بعد از من به عترتم تمسک کند از رستگاران خواهد بود» و تمسک صرف شعار نیست، بلکه عمل به رهنمودهای آنان است.


پاورقی ها

?ـ (اسراء، ??)

?ـ المحتضر، ص ???.

?ـ سوره نور، آیه ??.

?ـ تفسیر قرآن ناطق، ص ??.

?ـ الکافی، ج ?، ص ???.

?ـ الکافی، ج ?، ص ??? و ???، حدیث اول.

?ـ سوره بقره، آیه ???.

?ـ وسائل الشیعه، ج ??، ص ??.

?ـ الکافی، ج ?، ص ???.

??ـ کفایه الاثر، ص ??.

سوتیتر:
اهل بیت «ع» انواری هستند که در مرکز مدیریت جهان هستی قرار دارند و از جزئیات امور جهان آگاهند. این مقام بلند را خداوند به چهارده نور پاک ارزانی داشته تا به فرمان او هستی را تدبیر کنند. می گوییم «به فرمان او» که اگر این قید نباشد، می شود «تفویض» که شیعه به آن معتقد نیست.


نسخه چاپیارسال به دوستان

نظر شما:




• حج
آموزش
احکام
آشنایی با اماکن
• عترت
اهل بیت علیهم السلام
خاندان معصومین
زیارتنامه ها
احادیث و روایات
غدیر
• تاریخ
تاریخ اسلام
تاریخ ایران
انقلاب اسلامی
دفاع مقدس
بیداری اسلامی
• سبک زندگی
حجاب و عفاف
خانه و خانواده
خلاقیت و نوآوری
زندگی شهری
کودک و نوجوان
طب طبیعی
• چند رسانه ای
آوا و نما
عکس
نرم افزار
• هنر دینی
شعر آیینی
حکایات و لطایف
دلنوشته ها
داستانک
 • حج در معارف و کلام
وحی
معصومین ( علیهم السلام )
بزرگان
• اخلاق
اخلاق عملی
اخلاق نظری
• کتابخانه
حج
عترت ( علیهم السلام )
معارف
• سایر
دین شناسی
شخصیت شناسی
پیوندها
کلیه حقوق متعلق مادی و معنوی متعلق به امور حج و زیارت سازمان صدا و سیما می باشد
امور حج و زیارت صدا و سیما