شبکه تلویزیونی اینترنتی لبیک |خانه|--|درباره ما|--|ارتباط با ما|


سه شنبه 28 شهريور 1396  


  نسخه چاپی


ارتش در شهریور 1320



نگاهی به پاره‌ای از خاطرات سپهبد امیراحمدی، برای پاسخ به این پرسش و روشن شدن ماهیت آن ارتش مفید به نظر می‌رسد.
 

ارتش در شهریور 1320

در طول تاریخ، و به ویژه پس از تأسیس سلسله صفویه، با توجه به تهدید استقلال و تمامیت ارضی كشور از سوی دولتهای همسایه، تقویت بنیه دفاعی كشور مهمترین ركن تصمیم‌گیریها و سیاستگزاریهای دولتهای ایران بوده است. پس از شكست ایران از روسیه در عهد فتحعلی شاه قاجار، نیاز به بازسازی قوای دفاعی هم از نظر سازماندهی و ساختار و هم از نظر تأمین تجهیزات و تسلیحات جدید و پیشرفته، بیش از پیش احساس گردید. چون برآورده شدن این نیاز و تشكیل ارتشی نیرومند با اهداف استعماری قدرتهای همسایه ایران تضادی بنیادین داشت، بنابر این، هیچ كدام از سلاطین قاجار و دولتهای آنها در برآورده ساختن این هدف توفیقی نیافتند. به همین علت، حتی در نهضت مشروطه هم به رغم تأكید علمای نجف بر تشكیل یك ارتش نیرومند كه قادر به دفاع از كیان كشور باشد، باز هم این هدف درگیرو دار كارشكنی‌های قدرتهای همسایه برآورده نشد.
پس از آنكه در روسیه انقلاب بلشویكی رخ داد و بریتانیا هم به دلیل مشكلات گوناگون داخلی و خارجی ناشی از جنگ جهانی اول، ناگزیر گردید نیروهای نظامی خود را از ایران فرا بخواند، تشكیل نیرویی نظامی برای پر كردن این خلاء و حمایت از حكومت كودتا و تأمین امنیت موردنظر بریتانیا در دستور كار قرار گرفت. بدینگونه است كه رضاشاه اجازه، و به بیان دیگر، مأموریت یافت كه این نیروی نظامی را تشكیل و سازماندهی نماید و خود را به عنوان مبتكر بزرگ و اصلی تأسیس ارتش نوین ایران وانمود سازد. این ارتش در سركوبی ملت ایران و تحكیم حكومت كودتا و تعمیق اختناق و دیكتاتوری موفقیت بسیاری داشت و رضاشاه در مرداد 1320، یعنی چند صباحی پیش از متلاشی شدن ارتش و خروج خود از كشور می‌گفت: « قشون من عالی‌ترین قشونی است كه امروز در دنیا می‌توان نشان داد.» اما این پرسش مطرح می‌شود كه چرا همین ارتش در شهریور 1320 قادر به كمترین مقاومت در برابر هجوم بیگانه و دفاع از كشور نبود؟
نگاهی به پاره‌ای از خاطرات سپهبد امیراحمدی، برای پاسخ به این پرسش و روشن شدن ماهیت آن ارتش مفید به نظر می‌رسد. ایشان در خاطرات خود می‌نویسد كه در ماجرای شهریور 20 به رضاشاه گفته بود كه « اعلیحضرت باید یكی از دو راه را انتخاب فرمائید: یكی آنكه اگر تصمیم به جنگ گرفته‌اند و می‌خواهند در تاریخ زندگی سیاسی اعلیحضرت این نقطه ضعف نباشد كه در برابر دیگران سر تسلیم فرود آورده‌اند ستاد ارتش را به همدان ببرند و با لشكرهای كرمانشاه و كردستان و لرستان و خوزستان در برابر نیروی انگلیس بجنگند و مرا هم به آذربایجان بفرستند كه با قوای موجود تا آخرین نفر در برابر قوای روس بجنگم. با اطمینان به اینكه غلبه با آنهاست و ما كشته می‌شویم.... در آینده وقتی كتاب خدمات درخشان بیست ساله اعلیحضرت را ورق بزنند، در ورق آخر این است كه سر تسلیم در برابر بزرگترین نیروی نظامی جهان فرود نیاورد و ایستادگی كرد و مردانه جان داد و نامی بزرگ در تاریخ به یادگار خواهید گذاشت... اگر مصلحت نمی‌دانید كه به چنین كاری دست بزنید، شق دوم این است كه راه به آنها بدهید و...».
یشان در بخش دیگری از خاطراتش با اشاره به وضع نابسامان ارتش در روزهای شهریور 20 می‌نویسد به رضاشاه گفتم: « با ترتیبی كه من دیده‌ام، این پادگانها متفرق خواهد شد و همین پنجاه هزار نفر نظامی اگر اداره نشوند، ممكن است خودشان شهر را غارت كنند و اسباب هرج و مرج شوند.» همو در جای دیگری عملكرد ارتش پس از آغاز حمله متفقین را اینگونه توضیح می‌دهد: « در همه جا ارتش ایران، بدون استثناء، این عمل را كرد كه فرماندهان قشون تا آنجا كه توانستند نقدینه و اشیاء سبك وزن قشون را با خود برداشته و فرار كردند و سایر افسران و درجه‌داران و افراد هم اسلحه و مهمات و آذوقه موجود را برداشته و به این و آن فروختند. و اگر در چند نقطه هم زد و خورد شد، قابل بحث و نقل نیست.» ایشان همچنین می‌نویسد كه در آن روزهای سرنوشت‌ساز، فرماندهان عالی ارتش صورتجلسه‌ای تنظیم كردند « مبنی بر اینكه با قشونی كه از افراد نظام وظیفه تشكیل شده نمی‌توان در برابر قشون منظم روس و انگلیس مقاومت كرد و ممكن است خود افراد برخلاف اینكه با دشمن بجنگند، با دشمن همكاری كنند.» سرانجام در جای دیگری روحیه رضاشاه و ارتش را اینگونه به تصویر می‌كشد: «.... متوجه شدم كه سربازخانه متلاشی شده و فرماندهان نالایق و ناصالح سربازها را لخت كرده و از سربازخانه‌ها بیرون كرده‌اند.... . رضاشاه درنظر گرفته بود كه شبانه به جانب اصفهان حركت كند، ولی افسران ارشد و امراء ارتش همینكه بوی جنگ شنیدند، هر یك از گوشه‌ای فرار كردند. و رضاشاه در قصر سعدآباد درصدد حركت به اصفهان بود كه افسران با عجله تمام به فرار می‌پرداختند. وقتی من اول شب به باشگاه افسران رفتم، عده‌ای از افسران عالی رتبه را دیدم كه آخرین چاره را فرار می‌دانستند. من گفتم این مردم سالها از ما نگهداری كردند و به ما احترام گذاشتند برای چنین روزی. و اكنون اگر شما هم فرار كنید، لكه ننگی بر دامان تاریخ این مملكت خواهید گذاشت .... ساعت 12 شب كه به باشگاه افسران آمدم، متأسفانه، آن عده افسری هم كه در باشگاه بودند خارج شده بودند و بجز امیرموثق نخجوان كه با رنگ پریده در راهروهای باشگاه افسران قدم می‌زد، و معلوم شد وسیله نقلیه‌اش را دیگران برده‌اند و پای فرار نداشته، افسرهای ارشد و امرای ارتش همه فرار كرده و از تهران خارج شده بودند.»
گفته‌های سپهبد امیراحمدی به عنوان یكی از فرماندهان عالی ارتش آن روز و یك شاهد عینی وضع شاه و ارتش در واقعه شهریور 1320، بیانگر واقعیت و حقیقت تلخی است كه ماهیت نظام سیاسی حكومت پهلوی و قوای نظامی آن را به چالش می‌كشاند. البته چون امیراحمدی خود بخشی از سیستم نظامی ـ سیاسی ناسالم و ناكارآمد رضاشاه بود، قادر به درك ماهیت آن نبود. اگرچه او خود در جای دیگری از همین خاطرات از قول سرهنگ شهاب می‌نویسد: « مملكت چه و قشون چه؟ سرتاسر ایران یعنی املاك اختصاصی شاه و قشون نیز به منزله اسكورت شاه می‌باشد.» اما گویا نمی‌تواند علل واقعی درماندگی شاه و ارتش در آن ایام را دریابد. پر واضح است، از كسی كه با طرح و دستور بریتانیا به سلطنت می‌رسد نمی‌توان انتظار داشت كه همچون نادرشاه و شاه اسماعیل و دیگر سلاطین پیشین ایران، در هنگامه خطر برای كشور تن به جانبازی و فداكاری دهد و با استقبال از شهادت در راه وطن نامی بزرگ در تاریخ از خود برجای بگذارد. همچنین ارتشی كه برای تحكیم چنین شخصی و چنین حكومتی سازماندهی شده باشد، نقشی بیش از سركوبی ملت و اسكورت كردن آن شاه نداشته و در ایام بحران جز ننگ فرار و غارت مردم و اموال نظامی چیزی نصیب خود نخواهد كرد. در طول تاریخ، همواره كسانی می‌توانستند در راه وطن از جان خود بگذرند و به افتخار سربازی و شرف جانبازی نائل آیند و نامی بزرگ در تاریخ از خود برجای بگذارند كه از ملت برخاسته و با آن پیوندی ناگسستنی داشته و بدان ایمان داشته‌اند. و این همان چیزی بود كه متأسفانه نظام سیاسی و ارتش رضاشاه از آن بی بهره بود. راز واماندگی و زبونی و تلاشی رژیم رضاشاه و ارتش آن در شهریور 1320 نیز در همین نهفته است.



مطالب مرتبطنگاهی به نقش تاجیكستان در تاریخ تمدن ایران
روایت سفیر فرانسه از رقابت روس و انگلیس در ایران
برچسب هاتاریخ, تاریخ ایران, ارتش
نسخه چاپیارسال به دوستان

نظر شما:



مطالب پیشنهادی
گزارشی درباره شهادت سید حسن مدرس گزارشی درباره شهادت سید حسن مدرس
در سال 1316 مرحوم اقتداری شوهر من رئیس شهربانی كاشمر بود
17 شهریور 1357؛ یک نقطه عطف تعیین‌کننده 17 شهریور 1357؛ یک نقطه عطف تعیین‌کننده
از دیگر پیشنهادات مقدم به دولت شریف امامی و نیز شخص شاه، طرح حساب شده آزادی شماری از زندانیان سیاسی در مناسبتهای مختلف بود.
عملکرد رادیو بی بی سی فارسی در شهریور بیست و کودتای 28 مرداد عملکرد رادیو بی بی سی فارسی در شهریور بیست و کودتای 28 مرداد
امروزه قدرت و تأثیر رسانه ها بر افکار عمومی بر هیچ کس پوشیده نیست
روابط سیاسی ایران و انگلیس در تاریخ معاصر ایران (از دوره قاجار تا رضاخان) روابط سیاسی ایران و انگلیس در تاریخ معاصر ایران (از دوره قاجار تا رضاخان)
ابتدا از سوی دولت انگلستان شخصی به نام "سرهار فورد جونز" در بهار 1224ق/ 1809م برای بار دوم به ایران آمد
ملاحظاتی بر تاریخ مُعاصر ایران ملاحظاتی بر تاریخ مُعاصر ایران
محمد حسن خان سینکی (مجدالمللک)" اندیشه گری از دستگاه حاکم (80-1809/98- 1224): وی از وابستگان به دربار و دستگاه قاجار بود
ایران، بازیچه ی قدرت های بزرگ ایران، بازیچه ی قدرت های بزرگ
تأثیر پیروزی برق آسای آلمان در جبهه ی فرانسه بر سیاست جهانی بسیار عمیق بود.
اشغال ایران و بحران غذایی جنگ دوم جهانی اشغال ایران و بحران غذایی جنگ دوم جهانی
به زودی پس از اشغال نظامی ایران توسط متفقین کمبود مواد غذایی برای مردم هر روز محسوس تر شد.
جریان اسلام گرای شیعه-بخش دوم جریان اسلام گرای شیعه-بخش دوم
می رسیم به نهضت مشروطه که اولین جایی است که جریان اسلام گرای شیعه به طور جدی در آن مطرح می شود.
جریان اسلام گرای شیعه-بخش اول جریان اسلام گرای شیعه-بخش اول
جریانی که می خواهیم از آن صحبت کنیم جریان اسلام گرای شیعه است.
اصفهان عهد مغول اصفهان عهد مغول
مغولان در سال 649 ه ق اصفهان را تصرف نمودند و (هولاکوخان) (نواده ی چنگیز) و فرزندانش،قریب صد سال بر اصفهان حکومت راندند

• حج
آموزش
احکام
آشنایی با اماکن
• عترت
اهل بیت علیهم السلام
خاندان معصومین
زیارتنامه ها
احادیث و روایات
غدیر
• تاریخ
تاریخ اسلام
تاریخ ایران
انقلاب اسلامی
دفاع مقدس
بیداری اسلامی
• سبک زندگی
حجاب و عفاف
خانه و خانواده
خلاقیت و نوآوری
زندگی شهری
کودک و نوجوان
طب طبیعی
• چند رسانه ای
آوا و نما
عکس
نرم افزار
• هنر دینی
شعر آیینی
حکایات و لطایف
دلنوشته ها
داستانک
 • حج در معارف و کلام
وحی
معصومین ( علیهم السلام )
بزرگان
• اخلاق
اخلاق عملی
اخلاق نظری
• کتابخانه
حج
عترت ( علیهم السلام )
معارف
• سایر
دین شناسی
شخصیت شناسی
پیوندها
کلیه حقوق متعلق مادی و معنوی متعلق به امور حج و زیارت سازمان صدا و سیما می باشد
امور حج و زیارت صدا و سیما