شبکه تلویزیونی اینترنتی لبیک |خانه|--|درباره ما|--|ارتباط با ما|


چهار شنبه 27 تير 1397  


  نسخه چاپی


قرآن در نگاه امام صادق(علیه السلام)



كلام الهى، جلوه‏اى از قدرت و علم و حكمت‏خداست
 

نویسنده: جواد ذوالجلالى


جهانى راز، اندر باى قرآن
نباشد گفته‏اى همتاى قرآن
نشان‏هاى خدا را مى‏توان دید
كه دارد جلوه در سیماى قرآن
جمـال و قدرت و فیـض خـدایى
تجـلى كـرده در سینـاى قــرآن


روزى كه رسول خاتم(صلی الله علیه واله) دو وزنه سنگین و دو میراث گرانبها (قرآن‏و عترت) را به مردم معرفى كرد و براى نجات از گمراهى، تمسك به‏«ثقلین‏» را توصیه فرمود، اهل‏بیت‏خویش را نیز به عنوان قرآن‏شناسان خبیر معرفى كرد، تا پس از او، امت از ائمه الهام بگیرندو شاگردى عترت را با افتخار بپذیرند.


صادق آل محمد(صلی الله علیه واله)، در باره حبل المتین قرآن و شیوه بهره‏گیرى ازآن و جایگاه كلام الهى، سخنان نغز بسیارى دارد كه در این نوشته‏به اختصار به برخى از محورهاى تعالیم و توصیه‏هاى حضرتش اشاره‏مى‏كنیم، باشد كه جامعه قرآنى و ولایى ما، از حضرت صادق(علیه السلام) سرمشق‏بگیرد و از سرچشمه هدایت قرآنى، جان عطشناك خویش را سیراب‏سازد.


1- قرآن، تجلى‏گاه خدا
كلام الهى، جلوه‏اى از قدرت و علم و حكمت‏خداست و آیات قرآن،هریك نشانه‏اى از عظمت الهى است. امام صادق(علیه السلام) در زمینه جلوه‏گاه‏بودن قرآن براى ذات مقدس خدا البته براى چشم‏هاى بیدار ودلهاى آگاه مى‏فرماید: (لقد تجلى الله لخلقه فى كلامه و لكنهم لایبصرون) (1)

خداوند بر خلق خویش در كلام خودش تجلى كرده است، ولى آنان خدارا نمى‏بینند.


2- گنجینه كامل
معارف قرآن بى‏پایان است. به تعبیر خود قرآن (تبیانا لكل شیى‏ء)است; بیانگر هرچیز. هر پند و حكمت، هر حكم و قانون، هر علم ودانش ریشه در قرآن دارد. حتى براى آگاهى از سرگذشت پیشینیان وسرنوشت آیندگان و دانشهاى آسمان و زمین باید به قرآن نگریست وبه كمك اهل‏بیت علیهم السلام ، از این منبع و گنجینه كامل بهره‏گرفت. امام صادق(علیه السلام) مى‏فرماید:

«خداوند بى‏همتا و قدرتمند، كتاب خویش را بر شما نازل فرمود واو راستگو و نیكوكار است. در قرآن، خبر شما و خبر آنان كه پیش‏از شما بودند و آنان كه پس از شما خواهند آمد، همچنین خبرآسمان و زمین است...»

و در سخن (2) دیگرى به جنبه تبیان بودن قرآن چنین اشاره‏مى‏فرماید: (ان الله انزل فى‏القرآن تبیان كل شى‏ء، حتى و الله ما ترك شیئایحتاج العباد الیه الا بینه للناس...) (3)

خداوند در قرآن، بیان هرچیز را نازل كرده است. به خدا قسم هیچ‏چیزى را كه بندگان به آن نیازمندند، فروگذار نكرده و براى مردم‏بیان فرموده است.


3- عهدنامه الهى
قرآن، عهدى استوار میان خدا و مردم است و آیات این كتاب، متن‏این عهدنامه را بیان مى‏كند. در عهد نامه باید نگریست، به آن‏باید پاى‏بند بود، مفاد آن را نباید زیر پاگذاشت. امام صادق(ع)درباره این عهدنامه و لزوم تلاوت بخشى از آن در هرروز، چنین‏مى‏فرماید: «القرآن عهدالله الى خلقه، فقد ینبغى للمرء المسلم ان ینظرفى‏عهده و ان یقراء منه فى‏كل یوم خمسین آیه‏» (4)

قرآن عهد خداوند نسبت‏به بندگان اوست. سزاوار است كه یك انسان‏مسلمان در این عهدنامه الهى بنگرد و هر روز پنجاه آیه از آن رابخواند.

روشن است كه مرور بر مفاد یك عهدنامه، براى یادآورى از آن قرارداد و رعایت آن در عمل است. میثاق خدا با بندگان برشناختن‏احكام الهى و عبرت گرفتن از حكایات قرآن و عمل به اوامر او وتدبر در آیات است. جالب است كه امام صادق(علیه السلام) وقتى مى‏خواست قرآن‏تلاوت كند، قرآن را كه به دست راست‏خویش مى‏گرفت، دعایى مى‏خواندكه به عهد بودن قرآن و تعهدات انسان در قبال این قرار داد،اشاره دارد. مضمون آن دعا چنین است: «خداوندا! من عهد و كتاب تو را گشودم. خدایا! نگاهم را در این‏كتاب، عبادت قرار بده و قرائتم را تفكر، و تفكرم را عبرت‏آموزى. خدایا! مرا از آنان قرار بده كه از مواعظ تو در این‏كتاب، پند مى‏گیرند و از نافرمانى‏ات پرهیز مى‏كنند. وقتى كتاب تورا مى‏خوانم، بر دل و گوشم مهر مزن و بر دیدگانم پرده میفكن وقرائت مرا خالى از تدبر مگردان، بلكه مرا چنان قرار بده كه درآیات و احكامش ژرف بنگرم، دستورهاى دین تو را بگیرم و عمل كنم‏و نگاه مرا در این كتاب، غافلانه و قرائتم را بیهوده و بى‏ثمرمساز.» (5)


4-آینه عبرت
درخلال آیات قرآن، سرگذشت اقوامى از گذشته آمده است. چه نیكان وصالحان كه در سایه ایمان و عمل و پیروى از حق، سعادتمند شدند،چه عنودان و لجوجان كه با تكذیب انبیا و انكار خدا و طغیان وفساد، گرفتار عذاب الهى گشتند. قرآن، كتاب قصه و داستان نیست،ولى سرشار از قصص و حكایات افراد و امتهاست و همه بر اساس درس‏گرفتن و الهام و عبرت و پند.

امام صادق(علیه السلام) مى‏فرماید: «علیكم بالقرآن! فما و جدتم آیه نجابها من كان قبلكم فاعملوابه، و ما وجدتموه هلك من كان قبلكم فاجتنبوه.» (6)

برشماباد قرآن! هر آیه‏اى را كه یافتید كه گذشتگان، با عمل به‏محتواى آن آیه نجات یافتند، شماهم به آن عمل كنید و هر آیه رادیدید كه بیانگر هلاكت پیشینیان است، شماهم از آن (عامل هلاكت)بپرهیزید.

این شیوه برخورد با آیات قرآن، سودمندترین شیوه‏اى است كه درعمل فردى و اجتماعى مسلمانان اثر مى‏گذارد و قرآن هدایتگر قارى‏مى‏شود.


5- احكام جاودانه
دین خدا و آیات قرآن، حاوى یك سلسله احكام الهى است كه تادامنه قیامت استمرار مى‏یابد. آنچه كه حلال الهى و حرام الهى‏است، مشمول مرور زمان نمى‏شود و حكم خدا در اثر «جو» یا«شرایط جدید» یا «تمایلات این و آن‏» عوض نمى‏گردد. امام‏صادق(علیه السلام) در تشریح بعثت‏هاى سلسله نورانى انبیا، به دوره بعثت‏رسول خاتم(صلی الله علیه واله) مى‏رسد و مى‏فرماید: «تا آن كه محمد(صلی الله علیه واله) آمد و قرآن‏را آورد و شریعت و راه و روش قرآن را. پس حلال آن تا روز قیامت‏حلال است و حرام آن تا روز قیامت‏حرام مى‏باشد.»

و در سخنى (7) دیگر، جریان قرآن را در عصرها و زمان‏ها، همچون‏جریان شب و روز و ماه و خورشید مى‏داند. با بیان امام صادق(علیه السلام) راه‏براندیشه كسانى كه احكام خدا را مقطعى و دوره‏اى مى‏دانند و عصرحاضر را براى اجراى احكام قرآن مناسب نمى‏دانند و قوانین وحى رابراى تنظیم امور بشریت امروز و جامعه كنونى كافى نمى‏بینند،بسته مى‏شود.


6- همیشه زنده و شاداب

غیر از احكام قرآن و حلال و حرام آن كه ابدى است، خود این كتاب‏ژرف و فصیح و متین نیز با گذشت زمان كهنه نمى‏شود و پیوسته‏معارف آن براى همه اقشار در همه زمانها درخشندگى و آموزندگى‏دارد.

امام صادق(علیه السلام) در حدیثى به رمز و راز این جاودانگى و طراوت‏همیشگى در كلام خدا اشاره دارد. مردى از آن حضرت مى‏پرسد: چراقرآن با نشر و درس و بررسى، تازه‏تر و شاداب‏تر مى‏شود و هرگزكهنه نمى‏شود.؟

امام صادق(علیه السلام) در پاسخ مى‏فرماید: «لان الله تبارك و تعالى لم یجعله لزمان دون زمان و لا لناس دون‏ناس فهو فى كل زمان جدید و عند كل قوم غض الى یوم القیامه.» (8)

براى این كه خداى متعال آن را براى زمانى خاص یا مردمى خاص‏قرار نداده است. از این رو قرآن در هر زمان تازه است و نزد هرقومى شاداب است تا روز قیامت.
طراوت و تازگى قرآن براى همه و همیشه، به خاطر آن است كه معجزه‏جاوید پیامبر(صلی الله علیه واله) و كلام الهى است و در هر عصرى پاسخگوى نیازهاى‏فكرى، هدایتى و اجتماعى مردم است.


7- حفظ، آموزش و عمل

گرچه تلاوت قرآن و حفظ كردن آیات آن ثواب دارد و ارزشمند است،ولى تكلیف مسلمانان در این حد خلاصه نمى‏شود. حفظ كردن بایدهمراه با عمل باشد و یاد دادن و یادگرفتن به قصد اجراى‏فرموده‏هاى خداى متعال. حضرت صادق(علیه السلام) فرموده است: «الحافظ للقرآن، العامل به، مع السفره‏الكرام البرره‏» (9)
كسى كه حافظ قرآن و عمل كننده به آن باشد، همراه با سفیران‏والامقام و نیكوكار الهى (فرشتگان مقرب) خواهد بود.
ضرورت آموختن قرآن نیز در كلام آن حضرت مطرح است. مى‏فرماید: «ینبغى للمؤمن ان لایموت حتى یتعلم القرآن او یكون فى تعلمه‏» (10)
سزاوار است كه مؤمن نمیرد، تا آن كه قرآن را آموخته باشد، یادر حال و مسیر فراگرفتن قرآن باشد.
با این حال، پاى بندى به احكام قرآن و عمل به آن در تعبیر امام‏صادق(علیه السلام) چنین بیان شده است:«واحذر ان تقع من اقامتك حروفه فى‏اضاعه حدوده‏» (11)
بپرهیز از این كه در مسیر اقامه حروف، به اضاعه حدود بیفتى.
بسیارند آنان كه در شكل و ظاهر به قرآن مى‏پردازند و در وراى‏جلوه‏هاى ظاهرى قرآنى، عمل به قرآن مطرح نیست. این گونه برخوردتشریفاتى و مراسمى و شكلى با قرآن، در شان كلام الهى و منشورآسمانى نیست.


8-ادب و آداب تلاوت
خواندن قرآن نیز آدابى دارد، هم آداب ظاهرى همچون مسواك، وضو،ترتیل، صوت خوش، رو به قبله بودن، حفظ احترام كلام الله و... وهم آداب باطنى و حالت‏هاى روحى و توجه قلبى و عنایت‏به كلام خداو پیداكردن حالت‏خشوع و تذكر و تاثیر پذیرى ازتلاوت، این نكات‏در كلمات امام صادق(علیه السلام) بسیار بیان شده است. به برخى از این‏رهنمودها اشاره مى‏شود:

امام صادق(علیه السلام) مى‏فرماید: هرگاه نزد تو قرآن تلاوت مى‏شود، برتولازم است گوش بدهى و سكوت وتوجه داشته باشى: «اذا قرى‏ء عندك القرآن وجب علیك الانصات و الاستماع‏» (12)

این همان نكته قرآنى است كه در آیه 204 سوره اعراف آمده است: (و اذا قرى‏ء القرآن فاستمعوا له و انصتوا).
و در سخن دیگرى به نقل ازحضرت رسول(صلی الله علیه واله) مى‏فرماید كه: «راه‏ قرآن‏» را نظیف و پاكیزه كنید. مى‏پرسند: راه قرآن چیست؟
مى‏فرماید: ‏دهانهایتان. مى‏پرسند: چگونه؟ مى‏فرماید: بامسواك. (13)
در حدیث دیگر، امام صادق(علیه السلام) فرموده است:
كسى كه قرآن بخواند، ولى قلبش رقت پیدا نكند و در برابر خداوندخاضع نشود و در درون، حالت‏حزن و خشیت و هراس نیابد، شان وجایگاه والاى خدا را سبك شمرده است. بنگر كه كتاب پروردگارت راچگونه مى‏خوانى و با منشور لایت‏خویش چه برخوردى دارى و اوامر ونواهى آن را چگونه پاسخ مى‏دهى و حدود و تكالیف آن را چگونه‏امتثال و فرمان بردارى مى‏كنى؟! در آیه‏هاى وعد و وعید، درنگ كن،در امثال و مواعظ قرآن اندیشه كن. مبادا اقامه حروف و قرائت‏ظاهر، تو را در تباه ساختن حدود آن بیندازد!... (14)
تلاوت با حزن و حالتى اندوهناك كه نشان دهنده تاثر روحى قارى‏از آیات كلام خداست، ادب دیگرى از آداب تلاوت است. امام صادق(علیه السلام)فرموده است: «ان القرآن نزل بالحزن فاقروه بالحزن‏»
قرآن با (15) حزن نازل شده است، شما هم، آن را حزین قرائت كنید.


9- جوانان و قرآن

موج مقدس و فراگیر قرآنى كه در كشورمان وجود دارد و این همه‏نوجوانان و جوانان را در جلسات ترتیل و قرائت و مسابقات حفظوخواندن و مفاهیم آیات، برگرد محور نورانى قرآن جذب كرده است،قابل ستایش و مایه شكر و سپاس است. انس با قرآن، دلهاى جوانان‏را روشن و زندگیهاشان را با صفا مى‏كند و عامل جذب آنان به پاكى‏و راه خدا مى‏شود.

امام صادق(علیه السلام) مى‏فرماید: هرجوان مومنى كه قرآن بخواند، قرآن باگوشت و خون او در مى‏آمیزد و خداوند او را با فرشتگان بزرگوارهمراه مى‏سازد و قرآن روز قیامت نگهدارنده او (از دوزخ) خواهدبود:

«من قرئى القرآن و هو شاب مؤمن، اختلط القرآن بلحمه و دمه، وجعله الله مع السفره‏الكرام البرره و كان القرآن حجیزا عنه یوم‏القیامه.» (16)

بخصوص، خانه هایى كه نواى خوش قرآن از حنجره‏هاى داوودى از آن‏هابه گوش مى‏رسد و صبح و شام، جوانان صاحبدل و روشن ضمیر، همدم‏كتاب خدایى‏اند و لحظات خویش را با انس با قرآن سپرى مى‏كنند،مشمول رحمت‏خدا و هدایت قرآنى مى‏شوند. این گونه خانه‏هاى نورانى‏از تلاوت، در آسمانها تابان و فروزان است. امام صادق(علیه السلام)مى‏فرماید: خانه‏اى كه یك فرد مسلمان در آن قرآن تلاوت مى‏كند، براى اهل‏آسمان نورانى دیده مى‏شود، همچنان كه مردم دنیا در آسمان ستاره‏درخشان را مى‏بینند. (17)


10 - نكته‏هاى دیگر
همچنان كه یاد شد، در دریاى كلمات حضرت صادق(علیه السلام) گهرهاى فراوانى‏وجود دارد كه در باره قرآن كریم است. نقل آن ها به طول‏مى‏انجامد. عصاره و خلاصه‏اى از آن مضامین را كه در برخى روایات‏دیگر آمده است، تقدیم مى‏كنیم.
امام صادق(علیه السلام)، قرآن را داراى آیات ناسخ و منسوخ و محكم ومتشابه مى‏داند و بهره‏گیرى از قرآن را براى كسانى روا مى‏شمرد كه‏به این نكات توجه داشته باشند و گرنه گمراه مى‏شوند و گمراه‏مى‏كنند. وى براى فراگیرى هر حرف از قرآن، پاداش ده حسنه بیان‏مى‏كند و مى‏فرماید: قرآنى كه خوانده نمى‏شود و غبار بر آن‏مى‏نشیند، روز قیامت‏به درگاه خدا شكایت مى‏كند. تلاوت راستین راآن مى‏داند كه قرآن خوانان، وقتى به آیات بهشت و جهنم مى‏رسند،مى‏ایستند و تامل مى‏كنند. اهل‏بیت علیهم السلام را وارثان كتاب‏خدا و برگزیدگان خلق مى‏شمرد و از این خاندان به عنوان وجه‏الله،آیات، بینات و حدودالله یاد مى‏كند و ولایت ائمه را قطب و محورقرآن و همه كتب آسمانى معرفى مى‏كند و قرآن را «ثقل اكبر»مى‏نامد و آن را چراغ هدایت و فروغ تاریكى و حیات بخش قلب بیناو گشاینده چشم و دل مى‏شمارد. از دیدگاه آن حضرت، قرآن‏«معیار» و ملاك درستى و حقانیت هر حرف و حدیث است و مى‏فرماید:
هر چه كه از ما براى شمانقل مى‏شود، در صورتى كه مخالف با قرآن‏باشد ما نگفته‏ایم و شما نپذیرید. او اهل‏بیت پیامبر(صلی الله علیه واله) را خزانه‏داران علم الهى و بازگوكنندكان وحى خدا مى‏داند و از تفسیر به‏راى نهى مى‏كند و از آن قارى كه كه به خاطر خود نمایى یا كسب‏درآمد، به قرائت مى‏پردازد، نكوهش مى‏كند.
پایان بخش نوشته را حدیثى از آن حضرت درباره فضیلت‏سوره فجر ودعوت به خواندن آن در نمازها تقدیم امت‏شهید پرور و فجرآفرینان مى‏شود. امام صادق(علیه السلام) مى‏فرمود:
«اقروا سوره الفجر فى فرائضكم و نوافلكم، فانها سوره‏الحسین بن‏على من قراءها كان مع الحسین فى درجته من الجنه‏»سوره فجر (18) را در نمازهاى واجب و مستحب خود بخوانید، چرا كه‏آن، سوره حسین بن على(علیه السلام) است. هركس آن را بخواند، در بهشت‏همراه حسین(علیه السلام) و در رتبه و درجه او خواهد بود.
«والفجر» كه سوگند خداى ازلى است روشنگر حقى است كه با آل على‏است این سوره به گفته امام صادق(علیه السلام) مشهور به سوره حسین بن على(علیه السلام) است. (19)
امید است كه در سایه رهنمودهاى حضرت صادق(علیه السلام)، با چشمه وحى الهى‏آشناتر شویم و «قرآنى‏» بیندیشیم و «قرآنى‏» زندگى كنیم.

پی نوشت :

1- بحارالانوار، ج‏89، (بیروت)، ص‏107.
2- كافى، ج 2، ص‏599.
3- بحارالانوار، ج‏89، ص 81.
4- وسایل الشیعه، ج 4، ص‏849.
5- بحارالانوار، ج 95، ص 5.
6- الحیاه، ج 2، ص‏116.
7- كافى، ج 2، ص 18.
8- بحارالانوار، ج‏89، ص 15.
9- الحیاه، ج 2، ص ص 152.
10- همان، ص 155.
11- بحارالانوار، ج 82، ص‏43.
12- وسائل الشیعه، ج 4، ص 861.
13- الحیاه، ج 2، ص 158.
14- بحارالانوار، ج‏89، ص‏207.
15- وسائل الشیعه، ج 4، ص‏857.
16- الحیاه، ج 2، ص 164.
17- كافى، ج 2، ص 610.
18- تفسیر برهان، ج 4، ص‏457; مجمع البیان، ج، 5، ص 481.
19- از جواد محدثى.



مطالب مرتبطپرسش و پاسخ خواندنی امام صادق (ع)
صهباى دانش (دانش‏اندوزى در سیره عملى امام صادق (علیه‏السلام))
بررسی شهادت امام صادق (علیه السلام)
مذهب شیعه چرا مذهب جعفری نامیده شد؟
انتظارات امام صادق(ع) از شیعیان
فرق و مذاهب در عصر امام صادق(علیه السلام)
درس هایی آموزنده از زندگی امام صادق آل محمد(ص)
نظم در کلام امام صادق(علیه السلام)
مناظره امام صادق (ع) پیرامون زهد
دور نمایی از اوضاع سیاسی و اجتماعی عصر امام صادق علیه السلام
برچسب هاامام صادق, عترت, مقالات, داستان, قرآن, نگاه
نسخه چاپیارسال به دوستان

نظر شما:




• حج
آموزش
احکام
آشنایی با اماکن
• عترت
اهل بیت علیهم السلام
خاندان معصومین
زیارتنامه ها
احادیث و روایات
غدیر
• تاریخ
تاریخ اسلام
تاریخ ایران
انقلاب اسلامی
دفاع مقدس
بیداری اسلامی
• سبک زندگی
حجاب و عفاف
خانه و خانواده
خلاقیت و نوآوری
زندگی شهری
کودک و نوجوان
طب طبیعی
• چند رسانه ای
آوا و نما
عکس
نرم افزار
• هنر دینی
شعر آیینی
حکایات و لطایف
دلنوشته ها
داستانک
 • حج در معارف و کلام
وحی
معصومین ( علیهم السلام )
بزرگان
• اخلاق
اخلاق عملی
اخلاق نظری
• کتابخانه
حج
عترت ( علیهم السلام )
معارف
• سایر
دین شناسی
شخصیت شناسی
پیوندها
کلیه حقوق متعلق مادی و معنوی متعلق به امور حج و زیارت سازمان صدا و سیما می باشد
امور حج و زیارت صدا و سیما