شبکه تلویزیونی اینترنتی لبیک |خانه|--|درباره ما|--|ارتباط با ما|


دوشنبه 4 ارديبهشت 1396  


  نسخه چاپی


نظام اداری و مالی در حكومت نبوی(ص)



اندیشه حكومت اسلامی، براساس آیات قرآن كریم و رهنمودهای پیامبر(ص) به صحابه، دلالت بر احساس فطری بشر در تشكیل دولت دارد.
 

نظام اداری و مالی در حكومت نبوی(ص)

اندیشه حكومت اسلامی، براساس آیات قرآن كریم و رهنمودهای پیامبر(ص) به صحابه، دلالت بر احساس فطری بشر در تشكیل دولت دارد. علامه طباطبایی(ره) با استناد به آیه: «فاقم وجهك للدین حنیفاً فطرة ا... التی فطرالناس علیها ...»(1) لزوم دولت اسلامی را اثبات می كند و در توضیح آن، یادآور می شود: فطری بودن نیاز به تشكیلات حكومتی، به حدی بود كه وقتی پیامبر(ص) پس از هجرت به مدینه، دست به ایجاد دولت اسلامی زد، مردم با وجود پرسشهایی كه در زمینه مسایل عادی مطرح می كردند و از پیامبر(ص) توضیح می خواستند، در مورد تشكیل دولت هیچگونه پرسشی مطرح نكرده و توضیحی نخواستند. حتی جریانهای پس از رحلت آن حضرت نیز با تمامی فراز و نشیب، از همین احساس فطری سرچشمه می گرفت. همه به انگیزه فطرت احساس می كردند كه چرخ جامعه اسلامی بدون گرداننده، گردش نخواهد كرد و دین اسلام این واقعیت را، كه درجامعه اسلامی باید حكومتی وجود داشته باشد، مورد تأكید قرار داده است. طبیعی است، اسلام برای فعلیت بخشیدن به اهداف عالی خویش در زمینه های گوناگون سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و حتی عبادی، نیازمند وجود دولت است. حضرت امام خمینی(ره) در كتاب «ولایت فقیه» خود، وجوداحكام مالی، دفاع ملی، احقاق حقوق و احكام جزایی در متن دین و شریعت را دلیل بر لزوم تشكیل حكومت دانسته، می نویسند: «سنت و رویه پیغمبر(ص) دلیل بر لزوم تشكیل حكومت است؛ زیرا اولاً: خود تشكیل حكومت داد و ثانیاً: برای پس از خود به فرمان خدا تعیین حاكم كرده است»(2) چنانچه تشكیل حكومت اسلامی، برای سرپرستی و اداره شؤون مسلمانان به حكم ضرورت لازم آید، قهراً نظام و تشكیلاتی باید باشد كه بر تعیین حاكم، شرایط، صلاحیتها، اختیارات و اوصاف او نظارت داشته باشد و در چگونگی صدور صلاحیتها و رابطه حاكم بر مردم ضوابطی باشد وگرنه هرج و مرج جای نظم و انضباط را می گیرد و این بر خلاف اصول اسلام و منطق است. این نوشتار كه برگرفته از مجله حكومت اسلامی است بر آن است تا حكومت اسلامی رسول ا...(ص) را، كه پس از هجرت در مدینه ایجاد كردند، مورد شناسایی قرار دهد و در نگرشی دقیق، سازمان اداری آن را تشریح كند.

سازمان اداری در دوران جاهلیت
اعراب حجاز، بدوی بودند. بنابراین ذكر حكومت و سازمان اداری به معنای دقیق كلمه در مورد آنان درست نیست؛ زیرا بدوی بودن و نظام حكومتی دو امر متناقضند. ولی شهرهای مكه، مدینه و طائف وضعی میانه داشتند و در حالتی میان زندگی شهری و قبیله ای به سرمی بردند.مكه مقر قبایل قریش بود و هر قبیله ای محله ای از آن را در اختیار خود داشت و این مجاورت قبایل با یكدیگر، نوعی اتحاد و تقسیم كار در میان آنان ایجاد نموده بود اما با این حال قبایل مختلف همچنان علاقه مند به استقلال باقی مانده و از پیوستن و اتحاد با یكدیگر خودداری می كردند، از همین رو هیچگاه به مرحله یك شهر به معنای جدید نرسیدند و به سلطه و نفوذ یك قدرت همگانی تن ندادند.
هیچگاه دیده نشد كه شخصی به عنوان مكی معروف باشد ومنسوب به مكه گردد. ولی انتساب به قبیله بسیار معمول و متداول بود. ملیت فقط ملیت قبیله ای بود و افتخار، افتخار قبایلی. قریش برای مذاكره و مشاوره در امور خصوصی و عمومی اجتماع می كردند و این اجتماعات رسمی در دارالندوه برگزار می شد. محل آن، خانه«قصی بن كلاب» بود كه آن را ساخت و از آن دری به جانب كعبه قرار داد. آن، اولین خانه ای است كه در مكه ساخته شد و سپس مردم خانه های خود را به تبعیت از او ساختند.

پستهای مهم اداری مكه
1- سدانت و حجابت: یعنی دربانی و پرده داری كعبه.
2- سقایت و عمارت: یعنی آب دادن حجاج و حفظ و حراست آداب و تشریفات در خانه كعبه. این منصب در دست بنی هاشم بود.
3- رفادت: یعنی میهمانداری و اطعام حاجیان. قریش در مواقع معین، مبلغی پول از میان خود گرد می آوردند و برای اطعام فقرا به متصدیان میهمان خانه می دادند.
4- أیسار: تفال و تطیر با تیرهای بی پر، در دوران جاهلیت بود كه اعراب از این طریق در مشكلات زندگی چاره جویی می كردند.
5- اموال محجره: اوقافی بود كه به نام خدایان خود وقف می كردند. این پنج منصب جنبه دینی داشت. در كنار آنها منصب جنگی نیز وجود داشت.
6- پرچمداری: پرچمی دینی بود كه در جنگها آن را خارج می ساختند و آن را عقاب می نامیدند.
7- قبه و اعنه: خیمه ای بود كه برخی از ابزار جنگی و تجهیزات نظامی در آن نگاهداری می شد و مقام «اعنة الخیل» متصدی نگهداری اسبهای قریش در جنگ بود.
8- قیادت: مقام راهبری قافله یا جنگجویان یا هر دو، كه ولایت آن در بنی امیه بود.
9- مشورت: عبارت بود از مشاوره در امری با متصدی این سمت، پیش از آن كه برای آن امر اجتماع نمایند.
10- اشناق: مؤسسه ای كه برای حل اختلاف و رضایت خصم تأسیس شد و معمولاً برای پرداخت دیه های قبایل قریش و یا دیگران بوده است.
11- سفارت: یعنی اعزام نمایندگان و سفیران برای انجام مذاكرات صلح و جنگ یا اظهار تفاخر قریش در برابر اقوام دیگر.
12- ایلاف، به معنای تضمین راههای بازرگانی، بدون پیمان حلف. نوعی اجازه تجارت كه قبیله قریش آن را از دولتهای ایران و روم و از حكام حبشه و یمن در اختیار داشت و كسانی كه این مقام ممتاز را برای قریش كسب كردند، هاشم، مطلب، عبد شمس و نوفل فرزندان عبد مناف بودند.
13- قضا: نظام اداری مكه بر روی سه محور دینی، نظامی، اقتصادی می چرخید. لذا جای مؤسسه قضایی یا قضاوت خالی بود. برخی سران عشایر قریش بر آن شدند تا این خلا را برطرف كنند و در این راستا «حلف الفضول» را میان خود بستند. اساس آن پیمان، دفاع از حقوق افتادگان بود و بنیانگذاران آن، همه نام «فضل» داشتند و پیامبر خدا(ص) در این پیمان، كه حقوق مظلومان را بیمه می كرد، شركت فرمود.(3)
پیامبر(ص) همه این مناصب، جز حجابت و سقایت را لغو و باطل اعلام كرد.

ویژگیهای اجتماعی مكه در آغاز بعثت
ساختار اداری مكه متأثر از سه ویژگی اجتماعی بود، كه شهر مدینه آن سه ویژگی را نداشت و آنها عبارت بودند از:
الف) بیشتر شهروندان مكه را قریش و عشایر و تیره های آن تشكیل می داد، احتمالاً افرادی از قبایل دیگر بوده اند، اما در اقلیت قرار داشته اند. یكدست بودن شهروندان در مكه، این شهر را از خونریزی و دشمنیهای حاد سیاسی به دور می داشت. جنگ و خونریزی عمده ای میان قریش در تاریخ ثبت نشده است.
ب) خصوصیت دیگر مكه در اهمیت بازرگانی آن بود، بازرگانان قریش با عشایر این قبیله و كشورهای خارج روابط بازرگانی داشتند. تنظیم دقیق حركت كاروانهای بازرگانی اهمیت ویژه ای داشت و مستلزم آن بود كه روابط با قبایل سر راههای قافله ها و كشورهای مقصد به دقت بررسی شود.
ج) به دلیل وجود كعبه، این شهر به عنوان جایگاه عبادت و انجام مراسم حج، برای اعراب تقدس داشت و از نظر درآمد توریست و بازرگانی، منبع درآمد سرشاری برای قریش بود. این ویژگیها موجب شد كه این شهر از یك نظام اداری و مركز قدرت برخوردار باشد. پیامبر(ص) در مكه مردم را به دینی جدید دعوت می كرد و آنان را از خرافات آزاد می نمود. او به بركت این دین توانست گروهی از مردم را پیرامون خود جمع كند و از این گروه، سازمانی واحد مبتنی بر تعلقات و تمایلات روحی واحد تشكیل گردید.

وضعیت دولت اسلامی و سازمانهای مربوط به آن، در مدینه
به دلیل اینكه ساكنان شهر یثرب (عرب و یهود) قبل از اسلام پیكره اجتماعی تكامل یافته ای نداشتند، هیچگونه اقتدار سیاسی فراگیر و یا نظام اداری جامع در آن پدید نیامد و مؤسسه و سازمانی كه بتواند واحدهای متفرق را در یك زنجیره مشترك و حیاتی پیوند دهد، وجود نداشت. اما پس از آمدن اسلام به مدینه و اندكی پیش از هجرت پیامبر(ص) تكوین نظام اداری در این شهر آغاز شد.
ممكن است شالوده و زیر بنای نظام اداری شهر یثرب با انتخاب نقبای دوازده گانه، از میان بیش از 70 نفر توسط «اوس و خزرج» كه به تقاضای پیامبر(ص) بود، گذاشته شده باشد. در دومین بیعت عقبه، سه نفر از «اوسیان» و نه نفر از «خزرجیان» با پیامبر خدا(ص) بر اسلام و طاعت و جهاد بیعت كردند. وظیفه و مسؤولیت نقبا، مسؤولیت اداری، سیاسی، فرهنگی و تبلیغ و نشر اسلام در یثرب و زمینه سازی برای مهاجرت پیامبر(ص) و مسلمانان بود.

نقش هجرت در استقرار حكومت
هجرت مرحله ای بزرگ در دین اسلام است و از دیدگاه ما قطعاً مهمترین مرحله پیدایش حكومت اسلامی است. پیامبر خدا(ص) در نتیجه زیستن در جو سیاسی و اداری شهر مكه، از درایت و خبرگی لازم برخوردار بود.
آن حضرت در آغاز هجرت، به چند جهت باید با دشواریهای فراوان در تأسیس نظام اداری شهر مقابله می كرد:
نخست، شهر یثرب به لحاظ ناهمگونی میان شهروندان از هرگونه نظام اداری كامل و مناسب تهی بود و اصولاً افراد و اجتماع یثرب فرهنگ نظم اجتماعی و اداری نداشتند.
دوم: رابطه میان قبیله «اوس» و «خزرج» و رابطه همه آنها با یهودیان بر پایه جنگ و خونریزی بود و لذا امنیت شهر همیشه نگران كننده می نمود و مردم را بر آن می داشت تا خانه های خود را در مجتمعهای مسكونی، جدا از هم، به شكل پادگانهای نظامی بنا كنند.
سوم: سه گروه كه دشمن اسلام بودند، از ساكنان شهر به شمار می آمدند:
1- اعراب (به استثنای اوس و خزرج): مانند خطمه، بنو واقف، بنو سلیم كه در سال اول هجرت اسلام نیاوردند و اسلام بسیاری از ایشان تا سال چهارم هجرت به تأخیر افتاد.
2- منافقین: گروهی كه عمل به شعائر اسلامی می كردند، ولی با طرح سیاسی اسلام و تشكیل حكومت اسلامی با ریاست پیامبر(ص) مخالف بودند.
3- یهودیان: كه نمونه عینی مخالفان فرهنگی، سیاسی، اجتماعی با اسلام، به اعتبار آیین و دولت و نظام سیاسی- اجتماعی بر مبنای اسلام به شمار می آمدند.
این دشواری سه بعدی، در راه تلاش پیامبر(ص) برای سازماندهی نخستین جامعه اسلامی، بسیار مهم و حساس بود.

پیمان برادری، نخستین قانون دولت اسلامی
یكی از مهمترین تدبیرهای پیامبر(ص) برای رفع مشكلات و موانع موجود و تكوین سازمان جامعه جدید، عقد برادری و اخوت میان مهاجر و انصار بود. این پیمان نامه در واقع قانون مختصری بود كه وظایف اولیه مدنی افراد را به عنوان شهروندهایی كه بایدهمكاری متقابل با یكدیگر داشته باشند، بیان می كرد. پیامبر(ص) با این پیمان، آزادی دینی یهود را تضمین كرد و میان مسلمانان نیز اتحاد برقرار نمود. بدین ترتیب قدرتی عمومی ایجاد كرد كه تا پیش از آن اعراب با آن آشنا نبودند. پیامبر (ص) با اجرای برنامه پیمان برادری و سازمان دادن به این امر مهم، به قصد بنای جامعه سیاسی دولت اسلامی، گام پیشرفته تری برداشت.

مراحل تأسیس سازمان اداری پیامبر اكرم(ص) در مدینه
مرحله اول، از آغاز هجرت تا سال چهارم «جنگ خندق» بود. در این مرحله اداره امور شهر مدینه و همه مسؤولیتها زیر نظر شخص پیامبر(ص) بود و جز اذان و كتابت وحی را به هیچ كس واگذار ننمود مگر زمانی كه به سفر و یا جنگ می رفت. به دلیل هجوم مهاجران مكه و مهاجرت برخی از افراد قبایل عرب، جمعیت این شهر زیاد شد و در نتیجه مشكلات مسكن و اقتصادی به وجود آمد. مرحله دوم، بعد از جنگ خندق تا سال نهم هجری «فتح مكه» است. در این مرحله، اقبال عشایر عرب به آیین اسلام افزون شد و تب مهاجرت به شهر مدینه فرو نشست. بسیاری از سران عشایر كه تازه به اسلام گرویده بودند از سوی پیامبر(ص) نزد قبایلشان باز می گشتند و به حل و فصل مشكلات روزانه مردم می پرداختند. نمایندگان پیامبر(ص) مسؤولیتی شبیه به مسؤولیت قضایی داشتند.
مرحله سوم، پس از فتح مكه تا رحلت حضرت رسول(ص) كه در آن قلمرو حكومت اسلامی توسعه یافت و تمام شبه جزیره عربستان و عمده شهرهای آباد جزو منطقه جغرافیایی اسلام درآمد و در نتیجه در سازمان اداره اسلامی نیز تحولات كیفی و كمی انجام شد.

مساجد، مقر تصمیم گیری و اداره حكومت
یگانه مقر عمومی دولت اسلامی مساجد بود. در هیچ مأخذ تاریخی نیامده است كه پیامبر(ص) در سالهای اقامت در مدینه، امور حكومتی و اداری را در جایی جز مسجد انجام داده است. نخستین مسجدی كه در اسلام بنا شد، مسجد «قبا» بود. به استثنای مسجدالنبی، 9 مسجد در مدینه در دوران حیات رسول ا...(ص) ساخته شد. همه آن مساجد مركز عبادت، آموزش و انجام امور مملكتی و اداری و ... بود. از میان این مساجد «مسجد النبی» در مدینه مقر مركزی حكومت اسلامی شد و در آنجا پیامبر(ص) نمایندگان را به حضور می پذیرفت و سفیران را از سوی خود به مأموریتهای اداری و سیاسی و دیپلماسی و نظامی روانه می كرد.

مؤسسات و سازمانهای اداری در مدینه
1. مؤسسه آموزش و تبلیغ احكام
الف) آموزش همگانی
پیامبر(ص) آموزش همگانی را در اولویت امور قرار داده بود و نه تنها نسبت به آموزش معارف دین توجه ویژه داشت، بلكه به آموزش خواندن و نوشتن به صحابه امی در مدینه عنایتی خاص داشت. پیامبر(ص) شرط آزادی هر یك از اسیران بدر را، كه خواندن و نوشتن می دانستند، تعلیم ده تن از صحابه و فرزندان آنان قرار داد. وی به «زید بن ثابت» دستور داد سرپرستی امور ترجمه و پاسخ نامه ها را به عهده بگیرد و در این راستا زبان سریانی را بیاموزد. پیامبر(ص) در مورد تعلیم حرفه و فن نیز، كه در دست یهودیان بود، اهتمام می ورزید. پیامبر(ص) دارای سیاست آموزشی ویژه بود و به آموزش همگانی اهتمام خاصی داشت.

ب) معارف دینی
پیامبر خدا(ص) تعلیم و تعلم مسایل مذهبی را وظیفه ای عمومی اعلام كرد و همه افراد با سواد را به این كار موظف ساخت. ایشان برای آموزش قرآن از بعضی اصحاب در شهر مدینه كمك می گرفت. ظاهراً تعلیم قرآن در اوقات معین، در خانه یكی از مسلمانان انجام می شد و تعدادی برای این كار گرد هم می آمدند. برخی احتمال داده اند كه پیامبر(ص) خانه مخصوصی را برای تعلیم قرآن آماده كرده بود. اعزام معلمان به سوی قبایل، به دو صورت انجام می گرفته است، در بعضی حالات بنا به درخواست نمایندگان قبایل و در دیگر احوال با پیش دستی پیامبر(ص) بوده است.

ج) كاتبان
گروهی از كاتبان، پیامبر(ص) را در انجام كارها یاری می دادند.ازاین افراد چهار تن به نوشتن وحی اختصاص داشتند؛ (علی بن ابی طالب(ع)، عثمان بن عفان، ابی بن كعب، زید بن ثابت). دو تن، آنچه را میان مردم پیش می آمد، می نوشتند؛ (مغیرة بن شعبه، حصین بن نمیر) و دو تن مطالب مربوط به قبایل و مسایل مربوط به آنها رابرای مردم می نگاشتند (عبدا... بن ارقم بن یغوث، علاء بن عقبه). همچنین «زید بن ثابت» نامه هایی را كه خطاب به پادشاهان بود، می نوشت.(4)

2- سازمان مالیات و دارایی
«ویل دورانت» در كتاب «تاریخ تمدن» در باره وضعیت ثروت و میزان آن در عربستان، در آستانه تشكیل دولت اسلامی می نویسد: «كشور عربستان، كه سه چهارم آن بی آب وعلف بود، عرصه زندگی قبایلی بدوی به شمار می آمد كه همه ثروت آنان، برای تزیین بنایی چون كلیسای سانتاسوفیا بسنده می نمود.»(5)
پیامبر خدا(ص) در چنین وضعیتی حكومت اسلامی را در مدینه پی ریزی كرد.

سیاستهای مالی پیامبر(ص)
در ابتدای ظهور اسلام در مكه، جامعه مسلمانان بسیار كوچك بود و نیازی به دریافت مالیات وجود نداشت. پس از فتح مكه موقعیت دولت اسلامی تثبیت شد. پیامبر(ص) مأموران مالیاتی را برای دریافت زكات به تمامی قبایل عرب، به استثنای یك یا دو مورد، اعزام كرد. تا مطالبات را دریافت كنند. با اینكه دریافت مالیات زمین در زمان حیات پیامبر(ص) آغاز شده بود، اما مبلغ آن بسیار كم بود و فقط به دو روش سهم بندی كردن محصولات زراعی از یك قبیله یهود دریافت گردید. جمع آوری جزیه نیز در زمان پیامبر(ص) آغاز شد. با این حال، این مالیات از نظر مبلغ، زمان و نحوه دریافت قاعده مند نشده و با شیوه ای ساده و در مقیاس كوچك بود. با وجود سادگی ساختار مالی، نكته دارای اهمیت، تأكید زیاد به پولی كردن اقتصاد بود. معاملات تجاری اعراب قبل از اسلام با استفاده از سكه های دیگر ملتها انجام می شد كه بیشتر «دینار» های روم شرقی و «درهم » های ایرانی بود. اعراب دارای شیوه توزین پولی خاص خود بودند و سكه ها را با توجه به روش خود وزن می كردند و محاسبات ارزش پول را انجام می دادند. بدین معنا كه گویا آنها سكه نیستند. اوزان طلا و نقره به ترتیب درهم و دینار «مثقال» نامیده می شدند. از آنجا كه این روش پولی برای جمع كردن زكات مشكلی ایجاد نمی كرد، مورد تصویب پیامبر(ص) قرار گرفت.

منابع مالی و روش جمع آوری و توزیع آنها در صدر اسلام
الف) خمس غنایم
نخستین درآمد مالی كه به امر خداوند عمل گردید، خمس غنایم بود، سپس جزیه و خراج و آخرین آن زكات بود كه از منابع دیگر، ثبات بیشتری داشت. پیامبر(ص) برای درآمدها، اداره مالی تأسیس كرد. اعضای این اداره از كارگزاران و عمال زكات و نگهبانان و حسابداران و همه كسانی كه وجود آنان برای اداره امور مالی لازم بود، تشكیل می شد.
اداره دارایی گام به گام بر حسب رشد و تنوع درآمدهای حكومت اسلامی و مصارف آن، گسترش یافت. نخستین اقدام پیامبر(ص) درباره اولین غنیمت جنگی مسلمانان در بدر، تعیین «عبدا... بن كعب» برای گردآوردن و حفظ و ضبط اموال در مكان خاص و جلوگیری از پخش آن به دست مجاهدان بود و سپس توزیع غنایم میان مجاهدان به وسیله پیامبر(ص) انجام می شد. (6)
روایت است كه پیامبر(ص) «معیقب بن ابی فاطمه» را رییس مركزی ثبت غنایم در دفاتر ویژه كرد. افرادی را نیز مسؤول اخماس غنایم كرد؛ زیرا خمس باید در بیت المال محفوظ و نگهداری می شد و در موارد نیاز، دولت آن را انفاق می نمود و نام «عبدا... بن كعب» و «محیمة بن جزء» را در میان این افراد ذكر كرده اند. در آیه 41 سوره انفال نحوه توزیع غنایم تصریح گردیده است.
«ای مؤمنان بدانید كه هر چیزی را به غنیمت گرفتید (زیاد یا كم) خمس آن خاص خدا و رسول و خویشان او و یتیمان و فقیران و در راه ماندگان است به آنها بدهید...»(7)

ب) جزیه (مالیات سرانه)
جزیه، مالیاتی است كه در قرآن به صراحت از آن، سخن به میان آمده است؛ «ای اهل ایمان، با هر كه از اهل كتاب كه ایمان به خدا و روز قیامت نیاورده است و آنچه خدا و رسول حرام كرده، حرام نمی دانند و به دین حق و آیین اسلام نمی گروند، كارزار كنید تا آنگاه كه با ذلت و تواضع به اسلام جزیه دهند.»(8)
جزیه تنها بر مردان بالغ، كه از لحاظ مالی توانایی پرداخت داشتند، تعلق می گرفت. میزان این مالیات به تناسب توانایی افراد، متفاوت بود و در قرآن نرخی برای آن ذكر نشده است. این مالیات مخصوص غیر مسلمانان بود و معادل زكاتی بود كه از مسلمانان گرفته می شد.

ج) خراج (مالیات بر زمین)
پیامبر (ص) برای خراج كه نوعی مالیات بر زمین بود، «سوادبن غزیه انصاری» را عامل خراج خیبر كرد. هنگام تعیین خراج، ارزیابی كننده باید عناصر زیر را در نظر می گرفت: كیفیت زمین، نوع محصول برداشت شده و نوع آبیاری. برابر نظریه ماوردی، وقتی در مورد مبلغ خراج، بر اساس این عوامل یعنی سازگاری با شرایط زمین تصمیم گیری شود، بهترین شیوه پرداخت خراج یكی از راههای زیر است: مالیات زمین، مكان كشت شده، تسهیم در محصول.(9)

د) زكات (مالیات صدقه)
زكات و اخذ آن با این آیه شریفه تشریع می شود:
«ای رسول، تو از مؤمنان صدقات را دریافت كن تا بدان صدقات، نفوس آنان را (از پلیدی و حب دنیا) پاك و پاكیزه سازی.»(10)
پس از تشریع زكات، اداره مالی برای نظم و توزیع مسؤولیتها، به سطح پیشرفته ای ارتقا یافت؛ مانند عمال صدقات، مصدقین، جابیان كه وظیفه ایشان گردآوری زكات از مالكان بود. الخارصون، المخنون كه مقدار و اندازه آن را تخمین می زدند و كتاب و محررین اموال صدقه و ... .
در حقیقت، زكات مالیاتی است كه فقط بر روی ثروتی كه از سرمایه گذاری و رشد سرمایه حاصل شده است، وضع می شود. بنابراین، ثروت و داراییهایی كه برای نیل به هدفهای مختلف از جمله مصارف شخصی مورد استفاده قرار می گیرند، مشمول پرداخت این مالیات نمی شوند.
نكته دوم در باب زكات اینكه پیامبر(ص) نصاب زكات را با توجه به تعداد حیوانات تعیین كرد، نه بر اساس ارزش پولی آنها و وقتی به این نرخها بر حسب تعداد حیوانات توجه شود، ملاحظه می گردد كه بسیار نظام گرا هستند. نكته سوم، از آنجا كه زكات بر ثروت خالص افراد در آخر سال وضع گردیده است، بنابراین، این نوع مالیات از كالاهایی كه در مبادلات تجاری شركت دارند، گرفته نمی شود. این امر هزینه های معاملاتی را كاهش می دهد و گردش ثروت را تشویق می نماید.

پی نوشتها

1- روم آیه 30
2- امام خمینی(ره)، ولایت فقیه، ص 20
3- تاریخ ابن كثیر، ج 2، ص 292
4- تاریخ سیاسی اسلام
5- «ویل دورانت»، تاریخ تمدن كتاب دوم، ص 197
6- تاریخ طبری، ج 2، ص 458
7- انفال، آیه 41
8- توبه، آیه 29
9- نشریه اقتصاد وابسته به دانشكده علوم اقتصادی دانشگاه شهید بهشتی تهران ص 110- 109
10- توبه، آیه

 



مطالب مرتبطعلل، ماهیت و نتایج قیام حسینی
نقش قریش در رخداد سقیفه
رویش های اجتماعی در تاریخ صدر اسلام
برچسب هاتاریخ, تاریخ اسلام, نبوی
نسخه چاپیارسال به دوستان

نظر شما:



مطالب پیشنهادی
ملاقات با خداوند ملاقات با خداوند
مروری بر جنگ صفین و افرادی که در این جنگ به کاروان شهدا پیوستند
اجداد پیامبر همگى موحد بودند اجداد پیامبر همگى موحد بودند
احدى از پدران رسول خدا و اجدادآن حضرت كافر نبوده‏اند...
پرچم و پرچمداری در تاریخ اسلام پرچم و پرچمداری در تاریخ اسلام
پرچم، چون سمبل اتحاد و تمایز در جنگ ها به شمار می‌رفته
چگونه جنگ صفین آغاز شد؟ چگونه جنگ صفین آغاز شد؟
خداوند به دانای خویش، محمد(صلی الله علیه وآله و سلم)را به رسالت برگزید
وقایع ماه محرم (1) وقایع ماه محرم (1)
اول محرم، اولین روز از ماه اندوه اهل بیت (علیهم السلام) است
داستان شق صدر داستان شق صدر
این داستان را بسیارى از محدثین و سیره نویسان اهل سنت روایت كرده‏اند
پایان یک قاضی پایان یک قاضی
از شواهد برمی آید وی تحت امر عبیدالله به قضاوت خود ادامه می داده است
اذان، شعار بزرگ اسلام اذان، شعار بزرگ اسلام
اذان از طریق وحى به پیغمبر(صلى الله علیه وآله) رسید
نقد و بررسی گرایش ایلخانان به اسلام و تشیّع‌ نقد و بررسی گرایش ایلخانان به اسلام و تشیّع‌
دین در گذشته و حال‌، یكی از عناصر اصلی بسیاری از جوامع بوده و هست‌.
تحولات سیاسی ، اجتماعی و فرهنگی دولت سر بداران تحولات سیاسی ، اجتماعی و فرهنگی دولت سر بداران
وجیه الدین مسعود، برقراری عدالت اجتماعی ، حذف مالیاتهای سنگین و نیکی به مردم را سر لوحه ی کارهای خود قرار داد .

• حج
آموزش
احکام
آشنایی با اماکن
• عترت
اهل بیت علیهم السلام
خاندان معصومین
زیارتنامه ها
احادیث و روایات
غدیر
• تاریخ
تاریخ اسلام
تاریخ ایران
انقلاب اسلامی
دفاع مقدس
بیداری اسلامی
• سبک زندگی
حجاب و عفاف
خانه و خانواده
خلاقیت و نوآوری
زندگی شهری
کودک و نوجوان
طب طبیعی
• چند رسانه ای
آوا و نما
عکس
نرم افزار
• هنر دینی
شعر آیینی
حکایات و لطایف
دلنوشته ها
داستانک
 • حج در معارف و کلام
وحی
معصومین ( علیهم السلام )
بزرگان
• اخلاق
اخلاق عملی
اخلاق نظری
• کتابخانه
حج
عترت ( علیهم السلام )
معارف
• سایر
دین شناسی
شخصیت شناسی
پیوندها
کلیه حقوق متعلق مادی و معنوی متعلق به امور حج و زیارت سازمان صدا و سیما می باشد
امور حج و زیارت صدا و سیما