نسخه چاپی


شیوه ملا احمد نراقی در طرح مباحث‏



مكتب اخلاقى مرحوم نراقى مبتنى بر فلسفه اخلاق ارسطویى است
 

مكتب اخلاقى مرحوم نراقى مبتنى بر فلسفه اخلاق ارسطویى است؛ زیرا ارسطو معتقد است انسان داراى سه قوه وهم، شهوت و غضب است كه به اقتضاى وجود و در راستاى تامین نیازهاى او در وجودش به ودیعت نهاده شده است. این قواى سه گانه داراى حد افراط و تفریط است. افراط هر یك از سه قوا به ترتیب جربزه، شره و تهور نام دارد و تفریط هر یك از آنها به ترتیب عبارت است از بله، خمود و جبن. و حد مطلوب و پسندیده آنها اعتدال نام دارد كه نسبت‏به سه قوه وهمیه، شهویه و غضبیه به ترتیب حكمت، عفت و شجاعت نام مى‏گیرد. و هرگاه این سه حد اعتدال یا حد وسط در سرزمین جان كسى جاى گیرد، عدالت‏شكل خواهد گرفت. بدین ترتیب بنیادهاى فضیلت از نگاه ارسطو حكمت، عفت، شجاعت و عدالت را در بر مى‏گیرد و آن چه در جانب افراط و تفریط قرار مى‏گیرد رذائل را تشكیل مى‏دهد. از آن جا كه حد وسط مشخص و معین است تعدد بردار نیست، لذا اصول فضایل محدود است. در برابر افراط و تفریط كه مى‏تواند باشد و ضعف همراه باشد بدین جهت رذایل از شمار زیادى برخوردار خواهند شد. (10)
ساختار كتاب جامع السعادات و مباحث طرح شده در آن بر این اساس سامان گرفته است. مؤلف ابتدا در ضمن مباحث مقدماتى وجود روح و روان آدمى را كه مخاطب اصلى تربیت اخلاقى است‏با استفاده از برهان‏هاى عقلى - فلسفى و شواهد نقلى اثبات مى‏كند. آن‏گاه در كنار یاد كرد دیدگاه‏ها در امكان یا عدم امكان تربیت پذیرى انسان جبلى بودن اخلاقیات را انكار و با اثبات امكان اصلاح نفس زمینه لازم را براى طرح مباحث كتاب فراهم مى‏كند.
آن‏گاه ثمرات و ضرورت اصلاح اخلاق را مورد بررسى قرار مى‏دهد. سپس در بخش دوم مباحث كتاب تقسیم بندى فضایل و رذایل را برگرفته از فلسفه اخلاق ارسطو برمى‏شمرد. آن‏گاه به طور مبسوط به بررسى هر یك از قواى سه گانه و فضایل و رذایل مربوط به آن‏ها مى‏پردازد. به عنوان مثال در تبیین قوه عاقله؛ جهل مركب، شك و سرگردانى، شرك، خواطر نفسانى، مكر و حیله ورزى را از جمله رذائل این قوه بر مى‏شمرد و در برابر یقین، توحید، افكار پسندیده و تفكر را از جمله فضایل قوه عاقله مورد بررسى قرار مى‏دهد.
مؤلف در بررسى هر یك از فضایل از عقل و نقل براى اثبات پسندیده بودن و ضرورت برخوردارى از آن كمك مى‏گیرد و نشانه‏ها، اقسام، مراتب وجود آن و نیز راه‏هاى اكتساب آن را پیشنهاد مى‏كند. مثلا در كنار برشمردن صبر به عنوان یكى از فضایل قوه غضبیه، مراتب، اقسام، فضیلت صبر، تطبیق میان صبر و شكر و راه كسب آن را تبیین مى‏كند. (11) چنان كه در برابر بررسى هر یك از رذایل اخلاقى از قرآن و روایات و شواهد عقلى براى اثبات رذیله و نكوهیده آن صفت، بهره مى‏گیرد و ضمن طرح مباحث در تبیین هر چه بیشتر آن رذیله همچون بررسى انگیزه‏ها، راه‏هاى معالجه آن را مورد بررسى قرار مى‏دهد. به عنوان مثال در مبحث ریا - به عنوان یكى از رذایل قوه شهویه - پس از بیان مذمت آن، اقسام ریا، تاثیر ریا بر عبادت، حكم شادى در اثر آگاهى دیگران از عبادت، متعلقات ریا، انگیزه‏ها، چگونگى فساد عمل با ریا و سرانجام راه‏هاى علاج آن طرح شده است. (12)

(10). براى تفصیل بیش‏تر ر.ك: ارسطو، علم الاخلاق، با مقدمه مبسوط بارقلین سانتملیر؛ دائرة المعارف بزرگ اسلامى، ج‏7، ص 594.
(11). ملا محمد مهدى نراقى، همان، ج‏2، ص 280- 307.
(12). همان، ج 3، ص 373- 406.



برچسب هااخلاق نظری, مرحوم نراقی, شیوه, ارسطو, اخلاقی
نسخه چاپیارسال به دوستان

نظر شما:



مطالب پیشنهادی
سعادت و کمال انسان سعادت و کمال انسان
مکتبى که انسان را موجود مادى فرض مى‏کند،
بررسی ریشه خجالت بررسی ریشه خجالت
قبل از پاسخ لازم است با مفهوم و معنای خجالت آشنا گردیم و آن گاه ریشه های خجالت را مورد ارزیابی قرار دهیم.
تفاوت وجدان با فطرت تفاوت وجدان با فطرت
جنبه ادراکى وجدان اخلاقى این است که اعمال و حتى افکار انسان‌‌ها را مورد بررسى ‏قرار مى‌‌‏دهد
زهد و ایثار و همدردی زهد و ایثار و همدردی
ایثار یعنى دیگران را بر خویشتن مقدم داشتن
تعریف اخلاق و اخلاق نظری تعریف اخلاق و اخلاق نظری
کلمه اخلاق جمع خلق است. خلق شکل درونی انسان است.
اخلاق و عرفان از دیدگاه مرحوم نراقی اخلاق و عرفان از دیدگاه مرحوم نراقی
گذشته از آن كه اخلاق اسلامى بر اساس آن چه در عموم كتاب‏هاى اخلاق نظرى آمده
چالش‏هاى مفاهیم اخلاقى از دید مرحوم نراقی چالش‏هاى مفاهیم اخلاقى از دید مرحوم نراقی
یكى از دشواریهاى علم اخلاق تبیین مفاهیم آن با حدود و ثغور كامل است
نظریه اعتدال مرحوم نراقی نظریه اعتدال مرحوم نراقی
تاثر از نظریه اعتدال ارسطو مباحث اخلاقى خود را سامان داده‏اند
تعریف کلی اخلاق تعریف کلی اخلاق
کلمه اخلاق جمع خلق است. خلق شکل درونی انسان است
سیری در مبانی نظری اخلاق از دیدگاه علامة طباطبائی سیری در مبانی نظری اخلاق از دیدگاه علامة طباطبائی
مسلمان در جوامع اسلامی به شدّت مورد حملات و تهدیدات دشمنان قرار گرفته

• حج
آموزش
احکام
آشنایی با اماکن
• عترت
اهل بیت علیهم السلام
خاندان معصومین
زیارتنامه ها
احادیث و روایات
غدیر
• تاریخ
تاریخ اسلام
تاریخ ایران
انقلاب اسلامی
دفاع مقدس
بیداری اسلامی
• سبک زندگی
حجاب و عفاف
خانه و خانواده
خلاقیت و نوآوری
زندگی شهری
کودک و نوجوان
طب طبیعی
• چند رسانه ای
آوا و نما
عکس
نرم افزار
• هنر دینی
شعر آیینی
حکایات و لطایف
دلنوشته ها
داستانک
 • حج در معارف و کلام
وحی
معصومین ( علیهم السلام )
بزرگان
• اخلاق
اخلاق عملی
اخلاق نظری
• کتابخانه
حج
عترت ( علیهم السلام )
معارف
• سایر
دین شناسی
شخصیت شناسی
پیوندها
کلیه حقوق متعلق مادی و معنوی متعلق به امور حج و زیارت سازمان صدا و سیما می باشد
امور حج و زیارت صدا و سیما