نسخه چاپی


محتواى سوره حج



سوره‏هائى است كه در میان مفسران و نویسندگان تاریخ قرآن در مكى یا مدنى بودنش گفتگو است
 

این سوره كه به خاطر بخشى از آیاتش كه پیرامون حج سخن مى‏گوید به نام سوره حج نامیده شده است از سوره‏هائى است كه در میان مفسران و نویسندگان تاریخ قرآن در مكى یا مدنى بودنش گفتگو است ، جمعى آن را - جز چند آیه - مكى مى‏دانند ، در حالى كه جمع دیگرى معتقدند همه آن - جز چند آیه - در مدینه نازل شده است ، بعضى نیز آن را تركیبى از آیات مكى و مدنى مى‏دانند .

اما با توجه به برداشتى كه از سوره‏هاى مكى و مدنى و به تعبیر دیگر جو مدینه و مكه و نیازمندیهاى مسلمانان و چگونگى تعلیمات پیامبر (صلى‏الله‏علیه‏وآله‏وسلّم‏) نسبت به آنها در این دو منطقه داریم آیات این سوره از جهاتى شبیه سوره‏هاى مدنى است ، چرا كه دستور حج آنهم با ذكر قسمتى از جزئیات آن ، و همچنین دستور جهاد ، تناسب با وضع مسلمانان در مدینه دارد ، هر چند تاكید آیات این سوره روى مساله مبدء و معاد بى تناسب به سوره‏هاى مكى نیست .

نویسنده تاریخ القرآن بر اساس تاریخ فهرست ابن ندیم و نظم الدرر مى‏گوید : سوره حج مگر چند آیه در مدینه نازل شده ، آن چند آیه نیز در میان مكه و مدینه نازل گردیده است ، وى اضافه مى‏كند این سوره صدوششمین سوره‏اى است كه بر پیامبر (صلى‏الله‏علیه‏وآله‏وسلّم‏) نازل شده و بر حسب ترتیب ، بعد از سوره نور و قبل از سوره منافقین است.

تفسیر نمونه ج : 14ص :4

به هر حال در مجموع ، مدنى بودن سوره قوى‏تر به نظر مى‏رسد.

از نظر محتوا مطالب این سوره را به چند بخش مى‏توان تقسیم كرد:

1 -آیات فراوانى كه در زمینه معاد و دلائل منطقى آن ، و انذار مردم غافل از صحنه‏هاى قیامت ، و مانند آن است كه از آغاز این سوره شروع مى‏شود و بخش مهمى از آن را در بر مى‏گیرد.

2 -بخش قابل ملاحظه‏اى نیز از مبارزه با شرك و مشركان ، سخن مى‏گوید و با توجه دادن به آیات پروردگار در عالم هستى انسانها را متوجه عظمت آفریدگار مى‏سازد.

3 -بخشى از این سوره نیز مردم را به بررسى سرنوشت عبرت‏انگیز گذشتگان و عذابهاى دردناك الهى كه بر آنها نازل شد دعوت كرده ، از جمله سرنوشت قوم نوح و عاد و ثمود ، و قوم ابراهیم و لوط ، و قوم شعیب و موسى را یادآور مى‏شود .

4 -بخش دیگرى از آن پیرامون مساله حج و سابقه تاریخى آن از زمان ابراهیم (علیه‏السلام‏) و سپس مساله قربانى و طواف و مانند آن است.

5 -بخشى از آن هم پیرامون مبارزه در برابر ظالمان و پیكار با دشمنان مهاجم ، است.

6 -و سرانجام قسمتى از آن پند و اندرزهائى است در زمینه‏هاى مختلف زندگى و تشویق به نماز و زكات و امربه معروف و نهى از منكر و توكل و توجه به خداوند.