شبکه تلویزیونی اینترنتی لبیک |خانه|--|درباره ما|--|ارتباط با ما|


پنج شنبه 7 ارديبهشت 1396  


  نسخه چاپی


برای خلاقیت بایستی فنون و تكنیك هایی رعایت گردد.



برای اینكه خلاقیتی ایجاد و پرورش یابد بایستی فنون و تكنیك هایی رعایت گردد.
 

خلاقیت های علمی اولیه یا بزرگ عبارت از آن دسته از خلاقیت ها و نوآوری های علمی است كه شامل خلق مفاهیم جدید علمی، كشفیات متحول كننده و ایجاد پارادایم علمی نوین می باشد.

تكنیك های خلاقیت و نوآوری
برای اینكه خلاقیتی ایجاد و پرورش یابد بایستی فنون و تكنیك هایی رعایت گردد. محققان مختلف فنونی را ذكر كرده اند كه به مهمترین آنها اشاره می شود:
1- طوفان مغزی (BRAIN STORMING): این تكنیك را نخستین بار دكتر الكس، اس، اسبورن مطرح كرد و چنان مورد استفاده و استقبال مردم و سازمانها قرار گرفته كه جزئی از زندگی آنها شده است، یورش فكری در واژه نامه بین المللی وبستر چنین تعریف شده است:
اجرای یك تكنیك گردهمایی كه از طریق آن گروهی می كوشند راه حلی برای یك مسئله بخصوص با انباشتن تمام ایده هایی كه در جا به وسیله اعضا ارائه می گردد بیابند. عنی هیچ انتقـادی از هیچ  ایده ای جایز نیست. به هر ایده ای هرچند نامربوط خوش آمد گفته می شود.
هرچه تعداد ایده ها بیشتر باشد بهتر است. كیفیت ایده ها بعـداً مورد توجه قرار می گیرد افـراد به تركیـب كردن ایده ها تشویق می شوند و از آنها خواسته می شود كه نسبت به ایده های دیگران اشراف پیدا كنند.
2- الگوبرداری از طبیعت (BIONICS): یكی از تكنیك های خلاقیت و نوآوری كه در ابداعات فنی كاربرد گسترده و موفقی داشته تكنیك تقلید و الگوبرداری از طبیعت است. ابداعاتی كه در زمینه علم ارتباطات و كنترل در دهه های اخیر شكل گرفته اند. برنامه ریزی های رایانه و موضوع هوش مصنوعی همه با الگوبرداری و تقلید از فعالیتهای مغز آدمی انجام شده اند و روند فعالیتها به گونه ای است كه در آینده با ادامه این كار فنون و ابزارهای بدیع و جدیدی ساخته خواهند شد. بیوتكنولوژی و نانوتكنولوژی از جمله علوم و فناوری هایی هستند كه بیشترین الگوبرداری را از طبیعت و فرایندهای زیستی در تولید ابداع ها و فنون برای تولید انواع محصولات و ارائه خدمات جدید عرصه های مختلف داشته است.
3- تكنیك گروه اسمی(NOMINAL GROUPING): گروه اسمی نام تكنیكی است كه نیز تا حدودی در صنعت رواج یافته است. فرآیند تصمیم گیری متشكل از پنج مرحله است:
اعضاء گروه در یك میز جمع می شوند و موضوع تصمیم گیری به صورت كتبی به هریك از اعضا داده می شود و آنها چگونگی حل مسئله را می نویسند؛
هریك از اعضا به نوبه، یك عقیده را به گروه ارائه می دهد؛ عقاید ثبت شده در گروه به بحث گـذارده مـی شود تا مفاهیم برای ارزیابی روشن تر و كامل تر شود؛
هر یك از اعضاء مستقلاً و مخفیانه عقاید را درجه بندی می كنند‍؛ ! تصمیم گروه آن تصمیمی خواهد بود كه در مجموع بیشترین امتیاز را به دست آورده باشد.
طبقه بندی خلاقیت و نوآوری
خلاقیت و نوآوری اولیه: عبارت از آن دسته از خلاقیت ها و نوآوری ها ست كه شامل ایجاد و توسعه اصول و مفاهیم جدید و خلق پارادایم نوین می باشند. خلاقیت و نوآوری اولیه به عنوان منشاء كشف جدید ، نوعی واقعی و اندیشه هائی متفاوت با آنچه تا به حال وجود داشته مانند نظریه های متحول كننده علمی و اختراعات بنیادی می باشد.
خلاقیت و نواوری ثانویه: آن دسته خلاقیت ها و نوآوری هایی هستند كه شامل كاربرد جدید و متفاوتی از اصول و مفاهیم شناخته شده قبلی و تكمیل و بسط خلاقیت های اولیه هستند. دستاوردهای علمی پژوهشگران كه مبتنی بر نظریه های بزرگ علمی است از موارد خلاقیت ثانویه می باشند.

انواع خلاقیت و نوآوری
خلاقیت و نوآوری می تواند در همه حوزه ها و زمینه ها روی دهد. برحسب موضوع و نوع حوزه انواع خلاقیت و نوآوری را می توان به شرح زیر دسته بندی نمود:

خلاقیت و نوآوری علمی
خلاقیت و نوآوری در هر یك از رشته های علم را می توان خلاقیت و نوآوری علمی نامید. كشفیات و نظریه های علمی مانند نظریه های علوم فیزیك، شیمی، روانشناسی، اقتصاد، مدیریت و غیره خلاقیت ها و نوآوری های علمی محسوب می شوند. بنابراین برحسب این كه كدام رشته علمی درنظر گرفته شود انواع خلاقیت و نوآوری وجود دارد. مثلا منظور از خلاقیت و نوآوری فیزیك خلاقیت و نوآوری در حوزه علمی فیزیك و یا خلاقیت و نوآوری روانشناسی خلاقیت و نوآوری در حوزه علم روانشناسی می باشد.
به همین ترتیب، خلاقیت و نوآوری شیمی، خلاقیت و نوآوری مدیریت، خلاقیت و نوآوری ریاضی و سایر موارد وجود دارند. بنابراین علوم مختلف در واقع تشكیل شده از مجموع خلاقیت ها و نوآوری های علمی در سطوح مختلف (خلاقیت ها و نوآوری های علمی اولیه و خلاقیت ها و نوآوری های علمی ثانویه) می باشند.
خلاقیت های علمی اولیه یا بزرگ عبارت از آن دسته از خلاقیت ها و نوآوری های علمی است كه شامل خلق مفاهیم جدید علمی، كشفیات متحول كننده و ایجاد پارادایم علمی نوین می باشد. نظریه مكانیك كوانتومی پلانك، نظریه نسبیت انیشتین، نظریه های رفتارگرائی واتسون و اسكینز، نظریه شناختی پیاژه از جمله خلاقیت ها و نوآوری های علمی اولیه یا بزرگ می باشند كه باعث ایجاد تحولات عمیق علمی و شروع رویكردهای جدید شده اند.
خلاقیت ها و نوآوری های علمی ثانویه یا كوچك عبارت از آن دسته خلاقیت ها و نوآوری های علمی است كه در پی خلاقیت ها و نوآوری های علمی اولیه بروز می كنند و شامل بسط و توسعه مفاهیم آنها می باشند. موضوعات تكمیلی وابسته به نظریات ذكر شده فوق خلاقیت ها و نوآوری های علمی ثانویه یا كوچك محسوب می شوند.
به عنوان مثال علم فیزیك عبارت از مجموع خلاقیت ها و نوآوری های اولیه و ثانویه فیزیك، علم ریاضی عبارت از مجموع خلاقیت ها و نوآوری های اولیه و ثانویه ریاضی و علم روانشناسی عبارت از مجموع خلاقیت ها و نوآوری های اولیه و ثانویه روانشناسی می باشد بنابراین خلاقیت و نوآوری علمی عامل پیدایش و رشد و تكامل علوم است و دانشمندان رشته های مختلف علمی از طریق انجام مطالعات و پژوهش های علمی درصدد دستیابی به خلاقیت ها و نوآوری های اولیه و ثانویه علمی هستند.

خلاقیت و نوآوری فناورانه
خلاقیت و نوآوری در جنبه های كاربردی و فنی علوم یا به عبارتی خلاقیت و نوآوری در فناوری (تكنولوژی) را می توان خلاقیت و نوآوری فناورانه، (خلاقیت و نوآوری تكنولوژیكی) یا خلاقیت و نوآوری مهندسی نامید.
خلاقیت و نوآوری فناورانه عبارت از خلق اندیشه ها و طرح های نو در جنبه های كاربردی علوم و یافتن راههای جدید حل مسائل فنی و مهندسی اعم از نرم افزاری و یا سخت افزاری می باشد. فناوری (تكنولوژی) معمولا تحت عنوان جنبه های كاربردی علوم تعریف می شود و می تواند در همه        رشته های علوم وجود داشته باشد . بنابراین فناوری و مهندسی هم شامل مفاهیم سخت افزاری و مفاهیم نرم افزاری می گردد و از این رو برای همه رشته های علوم پایه و علوم انسانی جنبه های فناوری و مهندسی وجود دارد.
رشته های فنی مهندسی مانند مهندسی الكترونیك، مهندسی مكانیك، مهندسی مواد و سایر  رشته هائی از قبیل ‹‹فناوری و مهندسی سخت افزاری›› می باشند. همچنین حوزه هائی مانند فناوری روانشناسی و مهندسی رفتار، فناوری جامعه شناسی و مهندسی اجتماعی، فناوری آموزشی و مهندسی آموزشی، فناوری اقتصادی و مهندسی اقتصادی، فناوری مدیریت و مهندسی مدیریت، فناوری خلاقیت و نوآوری و مهندسی خلاقیت و نوآوری از جمله فناوری ها و مهندسی های نرم افزاری هستند. خلاقیت ها و نوآوری های تكنولوژیكی می توانند به دوسطح كلی خلاقیت ها و نوآوری های تكنولوژیكی اولیه و خلاقیت ها و نوآوری های تكنولوژیكی ثانویه تقسیم شوند. خلاقیت ها و        نوآوری های تكنولوژیكی اولیه عبارت از خلاقیت ها و نوآوری های تكنولوژیكی بنیادی و به عبارتی اختراعات بزرگ مانند اختراع اتوموبیل، لامپ خلاء، اختراع ترانزیستور، اختراع تلفن، اختراع رادیو و اختراع تلویزیون می باشند. خلاقیت ها و نوآوری های تكنولوژیكی ثانویه عبارت از خلاقیت ها و نوآوری های تكمیلی و ابتكارات می باشند.
به طور كلی فناوری (تكنولوژی) تشكیل شده از مجموع خلاقیت ها و نوآوری های تكنولوژیكی اولیه و ثانویه می باشد.

خلاقیت و نوآوری صنعتی
انواع خلاقیت و نوآوری صنعتی را می توان در چهار دسته كلی به شرح زیر طبقه ندی نمود:

الف- خلاقیت و نوآوری بنیادی:
خلاقیت و نوآوری بنیادی عبارت است از نوعی خلاقیت و نوآوری اساسی و زیربنائی در فناوری سخت افزاری یا نرم افزاری سازمان صنعتی كه موجب تغییر و تحول اساسی و بنیادی در آن سازمان         می شود. به عنوان مثال تبدیل فناوری لامپ خلاء به فناوری ترانزیستور ، تبدیل فناوری مكانیكی ساخت ساعت به فناوری كوارتز، تبدیل سازمان های فعلی به سازمان های مجازی از جمله خلاقیت ها و نوآوری های بنیادی هستند.

ب- خلاقیت و نوآوری فرآیندی:
خلاقیت و نوآوری در فرآیند عبارت از خلاقیت و نواوری در فرایند، تغییر روش ها و تغییر ساز و كارها است. خلاقیت ها و نوآوری های سازمانی مانند شیوه های نوین مدیریت كیفیت، روش های جدید مدیریت بهره وری و شیوه های نوین مدیریت منابع انسانی، سیستم های نوین مدیریت خلاقیت و نوآوری (مانند نظام مدیریت خلاقیت و نوآوری فراگیر ‹‹TCIM››) از جمله خلاقیت ها و نوآوری های فرآیندی محسوب می شوند.
خلاقیت و نواوری در فرایند معمولا موجب افزایش كارآئی، افزایش اثر بخشی، بهبود كیفیت و ارتقاء بهره وری سازمان می گردد.

ج- خلاقیت و نوآوری فرآورده ای
خلاقیت و نوآوری فرآورده ای عبارت از خلاقیت و نوآوری در یكی از ویژگی های محصول سازمان صنعتی می باشد.
تغییر نوع و كیفیت محصول و یا تولید محصولات جدید و بدیع در سازمان خلاقیت و نوآوری فرآورده ای محسوب می گردد.

خلاقیت و نوآوری در سازمان
سازمانها بر برهه ای از زمان كه تحت عناوین مختلف از جمله عصر دانش، عصر فراصنعتی، عصر جامعه اطلاعاتی، عصر سرعت و بالاخره عصر خلاقیت و نوآوری مطرح شده است. خود را در جهت مدیریت تغییرات شتابان و دگرگونیهای ژرف جهانی آماده می سازند. به گونه ای كه خلاقیت و نوآوری به عنوان اصلی اساسی از عوامل مهم بقای سازمانها و شركتهای جوان پذیرفته شده است. براساس این استدلال، كشورهای پیشرفته بر آموزش خلاقیت تاكید بسیار كرده ودر این راستا در انتخاب افراد خلاق، نوآور و آینده نگر، كه رهیافتهای بدیع و خلاق برای مسائل پیچیده ارائه كنند توجه خاص مبذول     داشته اند.
سازمانهای خلاق خصوصیات ویژه ای را دارا هستند. مهم ترین ویژگی این سازمانها انعطاف پذیری آنها در رویارویی با بحران ها است. یكی از دلایل معرفی نظریه اقتضایی مدیریت، تاكیـد بر این موضــوع دارد. سازمانهای انعطاف پذیر با مسائل و تنگناها برخورد منطقی و محققانه داشته، در صورت نیاز به تغییر و تحول، پس از بررسی دقیق و عالمانه، آن را اعمال می كنند. ساختار خلاق، نمـایانگر روابط واحدهای آن و نشـــان دهنده میــزان انعـطاف پذیری آن است. سازمانهایی كه دارای ساختار غیرقابل انعطاف باشند، برای ایجاد همكاری و وحدت در دوران بحران، دچار آشفتگی مــــی شوند.
نگرش جدید دیگری تحت عنوان نگرش مدیریت بر مبنای انتظارات مطرح شده كه سعی در توسعه انتظارات والای انسانی دارد. این نگرش برتر و والاتر از سایر نگرشهاست، زیرا به جای تاكید بر عناصر عقلایی و عینی مدیریت، بر عنصر انسانی تكیه می كند، چون با این نگرش مدیر تشویق می شود تا امر هدایت و رهبری را براساس انتظارات انجام دهد. كلیه طرحهای سازنده، اقدامات و عملیات از انتظارات سرچشمه می گیرند.
تغییر سازمانی به عنوان اتخاذ یك فكـر یا رفتار جدید به وسیله سازمان مشخص مــــــی شود، اما نوآوری سازمان اتخاذ یك ایده یا رفتار است كه برای نوع وضعیت، سازمان، بازار و محیط كلی سازمان جدید است. اولین سازمانی كه این ایــده را معرفی می كند به عنوان نوآور در نظر گرفته می شود و سازمانی كه كپی می كند یك تغییر را اتخاذ كرده است. براساس این تعاریف، خلاقیت لازمه نوآوری است. تحقق نوجویی وابسته به خلاقیت است. اگرچه در عمل نمی توان این دو را از هم متمایز ساخت ولی می توان تصور كرد كه خلاقیت بستر رشد و پیدایی نوآوریهاست. خلاقیت پیدایی و تولید یك اندیشه و فكر نو است در حالی كه نوآوری عملی ساختن آن اندیشه و فكر است. از خلاقیت تا نوآوری غالباً راهی طولانی در پیش است و تا اندیشـه ای نو به صورت محصولی یا خدمتی جدید درآید زمانی طولانی می گذرد و تلاشها و كوششهای بسیار به عمل می آید. گاهی ایده و اندیشه ای نو از ذهن فرد می تراود و در سالهای بعد آن اندیشه نو به وسیله فرد دیگری به صورت نوآوری در محصول یا خدمت متجلی مــــــی گردد.
خلاقیت اشاره به قدرت ایجاد اندیشه های نو دارد و نوآوری به معنای كاربردی ساختن آن افكار نو و تازه است.) به طور خلاصه با درنظر گرفتن نظریات فوق می توان چنین نتیجه گرفت كه خلاقیت اشاره به آوردن چیزی جدید به مرحله وجود داشته و یا به عبارتی به معنای دلالت بر «پیداكردن» چیزهای جدید است هرچند كه ممكن است به مرحله استفاده در نیاید. نوآوری به عنوان هر ایده جدیدی است كه در برگیرنده توسعه یك محصول، خدمات یا فرآیند مـــــی گردد كه ممكن است نسبت به یك سازمان، یك صنعت، یا ملت و یا جهان جدید باشد. این نوآوریها به تغییر و انطبـاق بهتر سازمان با ایــده های جدید منجر می شود.

شرایط ایجاد خلاقیت و نوآوری
برای بروز خلاقیت شرایط و زمینه های متفاوتی مطرح است راه های عمده ای كه می تواند محرك خلاقیت باشد، عبارتند از:

1- فضای خلاق:
یكی از راههای مهم ظهور نوآوری به وجود آوردن فضای محرك خلاقیت است. بدین معنی كه مدیریت باید همیشه آماده شنیدن ایده های جدید از هركس در سازمان باشد. در واقع سازمان باید در جستجوی این گونــه فكرها باشد و تنها منتظـر ارائه اندیشه جدید نماند. به كارگیری سیستم مدیریت استعداد ابزار موثری در سازمان به شمار می رود. مدیران با بـه كارگیری این ابزار می توانند مهارتهای كاركنان مستعد را به طرز صحیحی گسترش دهند. ممكن است شما باافراد مستعد زیادی برخورد كنید كه در سازمانی مشغول بكارند ولی نمی توانند نتایج قابل توجهی تولید كنند. این به خاطر فقدان سیستم مدیریت استعداد مناسب روی می دهد. سیستم مدیریت استعداد چهار عنصر دارد: جذب استعدادها - حفظ استعدادها - اداره و مدیریت استعدادها - كشف كردن استعدادها.

2-دادن وقت برای خلاقیت:
 موسسات برای این منظور می توانند دفتر مخصوصی را به هریك از كاركنانی كه شایستگی لازم را دارند اختصاص دهند.

3- برقراری سیستم پیشنهادات:
یكی از روشهای ترغیب خلاقیت برقراری سیستم دریافت پیشنهادات است بدین ترتیب روشی برای ارائه پیشنهادات فراهم می شود.

4- ایجاد واحد مخصوص خلاقیت:
در بعضی از سازمانها این گروه را واحد تحقیق و توسعه می نامند. این گونه واحدها وقتشان را صرف یافتن ایده های جدید برای ارائه خدمات یا ساختن محصول، فناوری می كنند و گاهی تحقیق محض انجام می دهند. این گونه تحقیقات برای پیشرفت دانش بدون تلاش برای یافتن كاربرد فوری آن صورت می گیرد. البته بعدها این اندیشه های محض می تواند جنبه كاربردی داشته باشد. ولی امروزه تحقیقات كاربردی بیشتر معمول و مورد توجه است.

منابع:
ده گام به سوی تقویت خلاقیت " نویسنده: جفری بام گارتنر ( Jeffrey Baumgartner ) ترجمه : حمید میرزاآقایی بهمن 1384
شهرآرای، مهرناز - مدنی پور، رضا مقاله: سازمان خلاق و نوآورمجله دانش مدیریت، شماره 33 و 34، تابستان 1375.
فرنودیان، فرج الله، مقاله: محتوای درسی و پژوهش خلاقیت دانش آموزان، مجله رشد تكنولوژی آموزشی، شماره های 5، 6 و7 ، سال ششم، سالهای 69 و 1370.
خداداد حسینی، سید حمید، مقاله: نوآوری در سازمانها: مفهوم، انواع و فرایندها» مجله علمی پژوهشی اقتصاد و مدیریت، شماره 42، پاییز 1378.
رابینز، استیفن، مبانی رفتار سازمانی، ترجمه دكتر قاسم كبیری، مركز انتشارات علمی دانشگاه آزاد اسلامی، چاپ اول، سال 1369، تهران.
الوانی، سیدمهدی، مدیریت عمومی انتشارات نی، سال 1372، تهران.
آقایی فیشانی، تیمور، خلاقیت و نوآوری در انسانها و سازمانها انتشارات ترمه، چاپ اول، سال 1377.
رضائیان، علی، اصول مدیریت»، انتشارات سمت، سال 1373.
مالتز، ماكسول، روانشناسی خلاقیت، ترجمه مهدی قراچه داغی.
مقدمه ای بر علم خلاقیت شناسی : دانش خلاقیت و نوآوری . نوشته سید مهدی گلستان هاشمی . 1382. انتشارات جهاد دانشگاهی.

 

 



برچسب هاخلاقیت و نواوری, سازمان, تحقیق و توسعه, پیشنهادات
نسخه چاپیارسال به دوستان

نظر شما:



مطالب پیشنهادی
خلاقیت یعنی توانایی تولید ایده‌ها خلاقیت یعنی توانایی تولید ایده‌ها
خلاقیت یعنی توانایی تولید ایده‌ها و راه‌حلهای متعدد، جدید و مناسب برای حل مسائل و مشکلات
استفاده از انواع تکنیک‌های توسعه خلاقیت گروهی استفاده از انواع تکنیک‌های توسعه خلاقیت گروهی
سازمان‌ها می‌توانند از انواع تکنیک‌های توسعه خلاقیت گروهی به شکل جدی استفاده کنند.
کارآمدی نظام از منظر امام خمینی (ره) کارآمدی نظام از منظر امام خمینی (ره)
کارآمدی یکی از مفاهیم مهم و بنیادین در علوم سیاسی است
خلاقیت و تولید علم خلاقیت و تولید علم
خلاقیت عبارت از توانای تلفیق ایده ها به شیوه های منحصر به فرد برای برقراری ارتباط غیر معمول بین ایده های مختلف است.
تفاوت خلاقیت و نوآوری را بشناسیم تا عملکرد بهتری داشته باشیم تفاوت خلاقیت و نوآوری را بشناسیم تا عملکرد بهتری داشته باشیم
دو اصطلاح نوآوری و خلاقیت باید به طور جدا مدنظر قرار گیرند
فرآیند خلاقیت و نوآوری فرآیند خلاقیت و نوآوری
مراحل خلاقیت ممکن است به فعالیت قوه درک و خرد انسان، یا مراحل مجزا ولی به هم پیوسته تعریف شود
نگاهی به اهمیت و تاریخچه ی خلاقیت نگاهی به اهمیت و تاریخچه ی خلاقیت
به اعتقاد ارسطو ، نبوغ همراه با دیوانگی است و بدون آن معنایی ندارد او دیوانگی را یک روح نازله از سوی خدا می دانست
روش های ترغیب و پرورش خلاقیت روش های ترغیب و پرورش خلاقیت
روحیه پرسش از خود در دانش آموزان ایجاد کنیم، به گونه ای که به هر پدیده ای که می بینید، با دقت بنگرد و به طور مستمر از خود بپرسد،
خلاقیت و راه‌های پرورش آن در دانش‌آموزان(2) خلاقیت و راه‌های پرورش آن در دانش‌آموزان(2)
هوش افراد بسیار خلاق دریافتند، آنان از مردم عادی باهوش‌ترند ولی از همكاران غیر خلاق خویش درخشان‌تر نبودند
خلاقیت و راه‌های پرورش آن در دانش‌آموزان(1) خلاقیت و راه‌های پرورش آن در دانش‌آموزان(1)
خلاقیت یكی از عالی ترین و پیچیده ترین فعالیت های ذهن آدمی است كه تعلیم و تربیت باید به آن توجه كند .

• حج
آموزش
احکام
آشنایی با اماکن
• عترت
اهل بیت علیهم السلام
خاندان معصومین
زیارتنامه ها
احادیث و روایات
غدیر
• تاریخ
تاریخ اسلام
تاریخ ایران
انقلاب اسلامی
دفاع مقدس
بیداری اسلامی
• سبک زندگی
حجاب و عفاف
خانه و خانواده
خلاقیت و نوآوری
زندگی شهری
کودک و نوجوان
طب طبیعی
• چند رسانه ای
آوا و نما
عکس
نرم افزار
• هنر دینی
شعر آیینی
حکایات و لطایف
دلنوشته ها
داستانک
 • حج در معارف و کلام
وحی
معصومین ( علیهم السلام )
بزرگان
• اخلاق
اخلاق عملی
اخلاق نظری
• کتابخانه
حج
عترت ( علیهم السلام )
معارف
• سایر
دین شناسی
شخصیت شناسی
پیوندها
کلیه حقوق متعلق مادی و معنوی متعلق به امور حج و زیارت سازمان صدا و سیما می باشد
امور حج و زیارت صدا و سیما