شبکه تلویزیونی اینترنتی لبیک |خانه|--|درباره ما|--|ارتباط با ما|


پنج شنبه 7 ارديبهشت 1396  


  نسخه چاپی


امكان تربیت‏پذیرى انسان از نگاه مرحوم نراقى



یكى از مباحث مهم در فلسفه اخلاق جبلى بودن یا نبودن صفات اخلاقى است
 

یكى از مباحث مهم در فلسفه اخلاق جبلى بودن یا نبودن صفات اخلاقى است. در صورتى كه صفات اخلاقى جبلى و آمیخته با سرشت انسان باشد تغییرناپذیر است، در نتیجه سخن از تربیت و اصلاح آدمى لغو خواهد بود. طرف داران جبلى بودن صفات آن‏ها را به مثابه خصوصیات تكوینى انسان همچون كوتاهى یا بلندى قد، زشتى یا زیبایى چهره، سیاهى یا زاغى چشم و... ارزیابى مى‏كنند كه هم زمان با آفرینش انسان شكل گرفته و انسان در اصل تحقق یا تغییر آن نقشى ندارد.
با توجه به حساسیت این بحث و تاثیر گذارى آن بر تمام مباحث اخلاقى مرحوم نراقى آن را در نخستین فصل‏هاى جلد نخست كتاب خود آورده است. ایشان در كنار دو نظریه عدم امكان و امكان تربیت اخلاقى، دیدگاه سومى مبنى بر تفصیل میان برخى از صفات را گزارش كرده است.
طرفداران نظریه نخست، به دلیل عقلى و روایات نبوى استدلال كرده‏اند. آنان در تبیین دلیل عقلى مى‏گویند: تمام صفات اخلاقى تابع مزاج و طبیعت آدمى است و از آن جا كه طبیعت تغییرناپذیر است صفات اخلاقى نیز تغییرناپذیر خواهد بود. از سوى دیگر در روایات نبوى مضامینى همچون: «الناس معادن كمعادن الذهب والفضة خیارهم فى الجاهلیه خیارهم فى الاسلام؛ مردم به سان معادن طلا و نقره هستند، نیكان‏شان در جاهلیت همان نیكان دوران اسلام‏اند. آمده است كه نشان‏گر ثبات و ماندگارى صفات خوب و بد است.
مدافعان نظریه دوم؛ یعنى امكان تغییر تمام صفات به سه دلیل عقلى، قرآنى و روایى تمسك كرده‏اند. آنان معتقدند چون هر صفتى قابل تغییر است و از آن جا كه هر چیز قابل تغییر طبیعى نیست پس هیچ صفتى طبیعى نیست. كبراى این قیاس بدیهى و صغراى آن وجدانى است؛ زیرا مى‏بینیم كه بدكار با مصاحبت نیكوكار به نیكى روى مى‏آورد و به عكس، قرآن در آیه «قد افلح من زكاها» (45) و روایت نبوى صلّى الله علیه وآله وسلّم: «حسنوا اخلاقكم؛ اخلاقتان را نیكو كنید» و «انما بعثت لاتمم مكارم الاخلاق؛ من براى كمال‏رسانى مكارم اخلاقى برانگیخته شدم». بر امكان تغییر صفات و به كمال رسانى آن‏ها تاكید كرده‏اند.
مرحوم نراقى خود نظریه تفصیلى را مى‏پذیرد و معتقد است‏بسیارى از صفات قابل تغییر است، اما برخى دیگر نظیر اخلاق مرتبط با قوه عاقله همچون تیزهوشى، حافظه خوب، خوش فكرى و... غیر اكتسابى و غیر قابل تغییراند و از آن جا كه وجود و فقدان یا شدت و ضعف این دست از صفات ارادى انسان نیست متعلق تكلیف قرار نمى‏گیرد. (46)
ایشان در دفاع از نظریه خود چنین آورده است: «با جست و جو و مقایسه اشخاص در مى‏یابیم كه میان آنان و اخلاقشان از نظر از بین بردن صفت و متصف شدن به ضد آن تفاوت وجود دارد. برخى ممكن، برخى غیر ممكن، شمارى آسان و شمارى سخت و در مواردى با كندى و در مواردى دیگر ناگهانى است. از این رو است كه اگر مردم دنیا مورد بررسى قرار گیرند میان دو نفر در برخوردارى از تمام اخلاق هم سانى نیست، همان گونه كه میانشان از نظر چهره و صورت هم سانى نیست. به این امر اشاره دارد سخن پیامبر صلّى الله علیه وآله وسلّم: «اعملوا فكل میسر لما خلق له؛ عمل كنید كه هر كس به دان سو كه براى آن آفریده شده راه مى‏پوید». آن گاه از گفتار ارسطو براى تقویت نظریه خود كمك گرفته است. (47)

(45). شمس (91)، آیه 9.
(46). ملا محمد مهدى نراقى، همان، ص 22- 24.
(47). همان، ص 40.



برچسب هااخلاق نظری, تربیت پذیری, انسان, مرحوم نراقی
نسخه چاپیارسال به دوستان

نظر شما:



مطالب پیشنهادی
سعادت و کمال انسان سعادت و کمال انسان
مکتبى که انسان را موجود مادى فرض مى‏کند،
بررسی ریشه خجالت بررسی ریشه خجالت
قبل از پاسخ لازم است با مفهوم و معنای خجالت آشنا گردیم و آن گاه ریشه های خجالت را مورد ارزیابی قرار دهیم.
تفاوت وجدان با فطرت تفاوت وجدان با فطرت
جنبه ادراکى وجدان اخلاقى این است که اعمال و حتى افکار انسان‌‌ها را مورد بررسى ‏قرار مى‌‌‏دهد
زهد و ایثار و همدردی زهد و ایثار و همدردی
ایثار یعنى دیگران را بر خویشتن مقدم داشتن
تعریف اخلاق و اخلاق نظری تعریف اخلاق و اخلاق نظری
کلمه اخلاق جمع خلق است. خلق شکل درونی انسان است.
اخلاق و عرفان از دیدگاه مرحوم نراقی اخلاق و عرفان از دیدگاه مرحوم نراقی
گذشته از آن كه اخلاق اسلامى بر اساس آن چه در عموم كتاب‏هاى اخلاق نظرى آمده
چالش‏هاى مفاهیم اخلاقى از دید مرحوم نراقی چالش‏هاى مفاهیم اخلاقى از دید مرحوم نراقی
یكى از دشواریهاى علم اخلاق تبیین مفاهیم آن با حدود و ثغور كامل است
نظریه اعتدال مرحوم نراقی نظریه اعتدال مرحوم نراقی
تاثر از نظریه اعتدال ارسطو مباحث اخلاقى خود را سامان داده‏اند
تعریف کلی اخلاق تعریف کلی اخلاق
کلمه اخلاق جمع خلق است. خلق شکل درونی انسان است
سیری در مبانی نظری اخلاق از دیدگاه علامة طباطبائی سیری در مبانی نظری اخلاق از دیدگاه علامة طباطبائی
مسلمان در جوامع اسلامی به شدّت مورد حملات و تهدیدات دشمنان قرار گرفته

• حج
آموزش
احکام
آشنایی با اماکن
• عترت
اهل بیت علیهم السلام
خاندان معصومین
زیارتنامه ها
احادیث و روایات
غدیر
• تاریخ
تاریخ اسلام
تاریخ ایران
انقلاب اسلامی
دفاع مقدس
بیداری اسلامی
• سبک زندگی
حجاب و عفاف
خانه و خانواده
خلاقیت و نوآوری
زندگی شهری
کودک و نوجوان
طب طبیعی
• چند رسانه ای
آوا و نما
عکس
نرم افزار
• هنر دینی
شعر آیینی
حکایات و لطایف
دلنوشته ها
داستانک
 • حج در معارف و کلام
وحی
معصومین ( علیهم السلام )
بزرگان
• اخلاق
اخلاق عملی
اخلاق نظری
• کتابخانه
حج
عترت ( علیهم السلام )
معارف
• سایر
دین شناسی
شخصیت شناسی
پیوندها
کلیه حقوق متعلق مادی و معنوی متعلق به امور حج و زیارت سازمان صدا و سیما می باشد
امور حج و زیارت صدا و سیما