شبکه تلویزیونی اینترنتی لبیک |خانه|--|درباره ما|--|ارتباط با ما|


سه شنبه 9 خرداد 1396  


  نسخه چاپی


کعبه در کلام افضل الدّین خاقانی



خاقانی از نظر سرودن کثرت شعر برای کعبه، یگانه است.
 

در میان شاعران فارسی گوی، بی شک خاقانی از نظر سرودن کثرت شعر برای کعبه، یگانه است. این شاعر توانا، که فرهنگی غنی و ذهنی پر بار از افکار جوان و تصاویر بکر و تازه دارد، بیش از هر شاعر دیگری در تمجید و ستایش کعبه، شعر ـ و شعر والا ـ عرضه کرده است. در میان قصاید او، نزدیک به ده قصیده است که در رابطه با کعبه سروده شده است(بدون احتساب مطلعهای تجدید شده) و بیشتر این قصاید نیز از سرودههای مشهور و زبانزد خاقانی است، برای مثال قصیده با مطلع:

صفحه 156

زد نفس سر به مهر، صبح ملمع نقاب *** خیمه روحانیان کرد معنبر طناب

وقصیده با مطلع:

شبروان در صبح صادق کعبه جان دیدهاند *** صبح را چون محرمان کعبه عریان دیدهاند

و قصیده دیگری که با این مصرع آغاز میشود:

صبح از حمایل فلک آهیخت خنجرش

که هر سه از امهات قصاید فارسی و از زیباترین سرودههای افضل الدّین خاقانی است. نجّارزادهای که شعرش از غنیترین، زیباترین و غرّاترین شعرهای فارسی است و طبعاً قصاید کعبهای اش نیز از آن زیبایی و غنا و غرّایی، بهره کامل بردهاند.

برخورد او با کعبه، برخوردی شیفتهوار است. شاعر گویی عاشقی است که دیدار معشوق، از خود بی خودش کرده است.

دریای سینه موج زند ز آب آتشین *** تا پیش کعبه، لؤلؤ لالا برآورم

این شیفتگی تابدان حدّ و اندازه است که شاعر مشکل پسند در وصف طبیعت حجاز راه مبالغه میپیماید و آن بادیه سوزان لم یزرع را، بهشتی بهارین میبیند:

گوگرد سرخ و مشک سیه خاک و باد اوست *** باد بهشت زاده زخاک مطهرش

یک از قصاید نفیس خاقانی در مدح کعبه، قصیدهای است به مطلع:

زد نفس سر بمهر صبح ملمّع نقاب *** خیمه روحانیان گشت معنبر طناب

و در این قصیده آهنگین و دلنواز، شیفتگی و اخلاص خود را به کعبه معظمه با تعابیری ناب و مبتکر بیان داشته و از جمله گفته است:

حقّ تو خاقانیا کعبه تواند شناخت *** ز آخور سنگین طلب توشه یومالحساب

مرد بُوَد کعبه جو طفل بُوَد کعبْ باز *** چون تو شدی مرد دین روی ز کعبه متاب

خانه خدایش خدا است لاجرمش نام است *** شاه مربع نشین تازی رومی خطاب

خاطر خاقانی است مدحگر مصطفی *** زان زحقش بیحساب هست عطا در حساب

در وصف کعبه و ذکر مناسک و اعمال و مواقف حج، از رشحات طبع خاقانی است این قصیده که با مطلع دیگر:

سرحدّ بادیه است روان پاش بر سرش *** تریاق روح کن ز سموم معطرش

قصیده دیگری به مطلع:

مقصد اینجاست ندای طلب اینجا شنوند *** بختیانرا زجرس صبحدم آوا شنوند

صفحه 157

به توصیف کعبه و یاد روضه منوره پیامبر اکرم ـ ص ـ اختصاص یافته و نشان میدهد که شاعر گرانمایه چگونه همراه عرشیان بانگ وللّه علی الناس حجّ البیت من استطاع الیه سبیل (1) را لبّیک گفته و خود را در سلک کسانی قرار داده است که آرزو دارند مصداق آیه ان یقولوا سمعنا واطعنا و اولئک هم المفلحون (2) گردند. این اندیشه را در ابیات زیر میبینیم:

عرشیان بانگ وَلِلّهِ عَلَی النّاس زنند *** پاسخ از خلق سَمِعْنا واطَعْنا شنوند

چون جرسدار نجیبان ره یثرب سپرند *** ساربان را همه الحان جرسآسا شنوند

به سلام آمدگان حرم مصطفوی *** اُدْخُلُوها بِسَلام از حرم آوا شنوند

النّبی النّبی آرند خلایق به زبان *** امّتی امتی از روضه غرّا شنوند

این شیفتگی و دلباختگی روحانی بر حرم کعبه که شعر خاقانی را است، موجب شده واژه مبارک کعبه را حتّی آنجا که مستقیماً مدح کعبه مراد او نیست به مناسبتهای گوناگون زینتبخش چکامه خویش سازد چنانکه قصیدهای مـردف به کعبه سروده و شعر خود را با این ردیف مقرون به برکت و شرف گردانیده است، اینک ابیاتی از آن قصیده:

ای در حرمت نشان کعبه *** درگاه ترا مکان کعبه

حق کرد خلیل را اشارت *** تا کرد بنا بسان کعبه

جای قسم و مقام سجده است *** از بهر خواصّ جان کعبه

خاقانی دوبار سفر حج کرد و در بازگشت از دومین سفرش بود که با دیدار مدائن و خرابههای آن متأثر شد و قصیده معروف و با شکوه ایوان مدائن را سرود و در یکی از سفرهای دوگانهاش قصیده حرز الحجاز را در کعبه نوشت و بر سر مزار مطهر نبی اکرم برخواند.

گفتنی است که در بیشتر این قصاید، خاقانی مدح پیامبر اکرمصـ را با ستایش کعبه توأم کرده است، همچون تخلص بسیار هنرامندانه قصیدهای که در آن از ستایش کعبه به مدح پیامبرصـ میپردازد:

بر آستان کعبه مصفا کنم ضمیر *** زو نعمت مصطفای مزکی برآورم

دیباچه سراچه کل، خواجه رسل *** کز خدمتش مراد مهنا برآورم

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 ـ آل عمران: 97.

2 ـ نور: 51.

صفحه 158

حق شناسان و قدردانان نیز، این همه هنرمندی و خلوص را بی پاسخ نگذاشتند. مشهور است که یکی از قصاید خاقانی را که در کعبه و در وصف مناسک حج سروده بود به آب زر نبشتند، قصیدهای که با کورة الأسفار و مذکورة الأسحار نام دارد. از شیفتگی خاقانی به کعبه و نگهبانی حرمت خانه خدا از جانب او، همین بس که با همه ارادتی که به حضرت مسیح ـ به سبب مسیحی بودن مادرش ـ دارد، او را از آسمان فرو میکشد و به پاسبانی بام و در کعبه میگمارد:

نشگفت اگر مسیح در آید ز آسمان *** حلقه زنان خانه معمور چاکرش

بل حارسی است بام و در کعبه را مسیح *** ز آنست فرق طارم پیروزه منظرش



مطالب مرتبطحج وسیله ای برای آرامش قلب ها و دل هاست
نقش تولی و تبری در پذیرش اعمال صالحه
حجت الاسلام فلسفی-57
حج
برچسب هادین شناسی, فروع دین, حج, حج در كلام بزرگان
نسخه چاپیارسال به دوستان

نظر شما:



مطالب پیشنهادی
حج و کعبه در کلام سعدی حج و کعبه در کلام سعدی
در دفتر سعدی نیز با این شخصیّت کعبه روبروییم
در حج، انسان از نفرت رهایی می‌یابد در حج، انسان از نفرت رهایی می‌یابد
حج‌گزار امیدوار است که خداوند حج او را بپذیرد و دعایش را مستجاب کند
حج در کلام امام خمینی (ره) حج در کلام امام خمینی (ره)
شما امروز در این سفر در بوته امتحان قرار دارید
حج در كلام امام خمینی (ره) 61 حج در كلام امام خمینی (ره) 61
اكنون بازارهای كشورهای اسلامی مراكز رقابت كالاهای غرب و شرق شده است
حج در كلام امام خمینی (ره) 61 حج در كلام امام خمینی (ره) 61
و از مهمات در همه عبادات; اخلاص در عمل است كه اگر خدای ناخواسته
حج در كلام امام خمینی (ره)59 حج در كلام امام خمینی (ره)59
یكی از فلسفه های بزرگ حج، بعد سیاسی اوست
حج در كلام امام خمینی (ره)60 حج در كلام امام خمینی (ره)60
آنوقتی كه طرف آتش می رفت و ملائكه آسمان به او گفتند كه حاجت داری
حج در كلام امام خمینی (ره)58 حج در كلام امام خمینی (ره)58
از جای برخیزید و قرآن كریم را به دست گرفته و به فرمان خدای تعالی گردن نه
حج در كلام امام خمینی (ره) 57 حج در كلام امام خمینی (ره) 57
لازم است به حضرات آقایان علما و روحانیون محترم كاروان ها تذكر دهید
حج در كلام امام خمینی (ره) 55 حج در كلام امام خمینی (ره) 55
اگر انشاء الله آن وحدت بین مسلمین و دولت های كشورهای اسلامی كه خداوند تعالی

• حج
آموزش
احکام
آشنایی با اماکن
• عترت
اهل بیت علیهم السلام
خاندان معصومین
زیارتنامه ها
احادیث و روایات
غدیر
• تاریخ
تاریخ اسلام
تاریخ ایران
انقلاب اسلامی
دفاع مقدس
بیداری اسلامی
• سبک زندگی
حجاب و عفاف
خانه و خانواده
خلاقیت و نوآوری
زندگی شهری
کودک و نوجوان
طب طبیعی
• چند رسانه ای
آوا و نما
عکس
نرم افزار
• هنر دینی
شعر آیینی
حکایات و لطایف
دلنوشته ها
داستانک
 • حج در معارف و کلام
وحی
معصومین ( علیهم السلام )
بزرگان
• اخلاق
اخلاق عملی
اخلاق نظری
• کتابخانه
حج
عترت ( علیهم السلام )
معارف
• سایر
دین شناسی
شخصیت شناسی
پیوندها
کلیه حقوق متعلق مادی و معنوی متعلق به امور حج و زیارت سازمان صدا و سیما می باشد
امور حج و زیارت صدا و سیما