نسخه چاپی


اخذ ایده خلاق و تبدیل آن به محصول، خدمات و روشهای جدید



نوآوری بدون خلاقیت امكان پذیریر نیست
 

نوآوری بدون خلاقیت امكان پذیریر نیست بنابر این لازم است ضمن تعریف دقیق این دو واژه راهكارهای عملی خلاقیت، نوآوری و شكوفایی در عرصه های علوم و فناوری‌ها در ابعاد سازمانی و فردی روشن گردد

مقدمه
راه میانبر در دستیابی به توسعه مورد نیاز كشور جهت رفع عقب ماندگی ها شتاب در روش های نوآورانه در كشور است و بخشهای مختلف كشور باید با اتكال به نوآوری و علم و فرهنگ كشور را به پیش ببرند.
هر ایرانی در حوزه كاری خویش باید فعالیتها، روشها و نوآوری‌ها را به كار گیرد تا به هدف تعریف شده در چشم انداز بیست ساله نظام رسید.
اما صرف توجه به نواوری بدون ایجاد فرهنگ و طراحی و تامین بایستی های آن و تعریف دقیق از روش های اجرایی كردن ان عملا تحولی رح نخواهد داد.
اما نواوری بدون خلاقیت امكانپذیریر نیست بنابر این لازم است ضمن تعریف دقیق این دو واژه راهكارهای عملی خلاقیت، نواوری و شكوفایی در عرصه های علوم و فناوری ها در ابعاد سازمانی و فردی روشن گردد.
در این مسیر باید سازمانها و مراكز تحقیقاتی و بخصوص مدیران و مسئولینی كه قرار است در سازمان خود نواوری را فرهنگ سازی نمایند باید خود نوآور و تحول گرا باشند و با زمینه های رشد نواوری اشنا باشند زیرا مدیرانی كه با بستر های رشد خلاقیت و نواوری اشنا نباشند و خود هیچ ایده نواورانه ای در عرصه مدیریت نداشته باشند نمی توانند در سازمان ایجاد تحول نمایند.
خلاقیت و نواوری یك شبه، ناگهانی و با صدور دستور العمل و بخشنامه عملی نمی شود. رهبر انقلاب با روشن بینی كامل و اگاهی دقیق از این موضوع سالهاست كه بستر سازی این موضوع را آغاز   نموده اند. طرح موضوع نهضت نرم افزاری و تولید علم و تاكید جدی بر عقب ماندگی علمی كشور، و ضرورت یافتن روش های نو برای كاهش فاصله علمی با جهان در ملاقات با اقشار مختلف مردم ، نخبگان و مسئولین بطور مكرر و بطور مشروح دال بر این موضوع است. ولی فقدان توانمندی كافی در مدیریت های سازمانی در اجرایی نمودن رهنمود های رهبری و نگرانی ایشان در تاخیر در اجرای این موارد سبب گردید كه سال 87 را بنام سال نوآوری و شكوفایی مقرر نموده تا شاید از این طریق و تاكید مكرر بر این هدف در بین مسئولین، مدیران و سازمان های مسئول گام های اجرایی اساسی در این مسیر برداشته شود.
تاكید مجدد بر این نكته ضروری است كه كه بهره‌گیری از خلاقیت ها جهت نواوری در علوم و فناوری ها، نیازمند مدیران خلاق و نواور است. با روش های مدیریتی پر پبچ و خم، ایستا و خشك فاقد نواوری و خلاقیت نمی توان انتظار تحول سریع و عاجل در توسعه نواوری را داشت بنابر این باید بطور جدی ادعا نمود كه جهت اجرایی شدن رهنمود های مقام معظمی باید:
1- اولین گام تحول، نواوری و شكوفایی باید در نهاد های كلان و تصمیم گیری، مدیران و نهاد های حمایتی از علوم و فناوری ها صورت گیرد.
2-همچنین لازمه این تحول ایجاد روحیه ازاد اندیشی و نقویت فرهنگ تفكر، اندیشه و خلاقیت است كه رهبر انقلاب اولین نیاز نهضت نرم افزاری و تولید علم را ازاد اندیشی و حمایت از اندیشه ها و نظریه پردازی ذكر نموده اند.
3-با توجه به گستره كارایی نواوری و شكوفایی در تمام عرصه های اجتماعی ، خدماتی ، علمی و فنی و بخصوص در حوزه علوم و فناوری های نوین هر فرد با توجه به توانایی ها می تواند راه های نویی را جهت بهبود و افزایش كارایی حیطه اختیارات خود انجام دهد. و در عرصه تحقیق و پژوهش انتظار اینست كه مدیران و محققین این حوزه بیشترین تحول را در خلاقیت و نوآوری در زمینه كاری خود ارائه نمایند.
بدین جهت در پاسخ به این سئوال كه سازمانها، مراكز تحقیقاتی، مدیران، محققیق؛ دانشمندان و كارشناسان برای ایجاد تحول نوآورانه در مراكز تحقیقاتی چه مواردی را باید مورد بررسی و توجه قرار دهند مقاله زیر تنظیم گردیده است.

تعاریف:
خلاقیت یا creativity
تعاریف مختلفی برای خلاقیت ارائه شده است مانند : به كارگیری توانایی های ذهنی برای بوجود اوردن اندیشه ، فكر و مفهوم جدید.
خلاقیت مخصوص انسانی خاص نیست همه قادرند در هر سطحی از علم، شرایط اجتماعی و اقتصادی از توان خلاقه خویش بهره ببرند.
خلاقیت گوهر درخشان و گرانیهایی است كه با انسان زاده می شود و همواره با جوهر او متصل است و همیشه همراه انسان است.
خلاقیت به معنای توانایی تركیب ایده ها در یك روش منحصر به فرد یا ایجاد پیوستگی بین ایده هاست.
خلاقیت عبارت است از به كارگیری توانائیهای ذهنی برای ایجاد یك فكر یا مفهوم جدید.

نوآوری innovation
نوآوری فرایند اخذ ایده خلاق و تبدیل آن به محصول، خدمات و روشهای جدید عملیات است.
به كارگیری ایده ، اندیشه و فكر جدید ناشی از خلاقیت می باشد. در حقیقیت نواوری فرایندی است كه مفهوم جدید یا اندیشه و ایده تازه تولید شده بوسیله ی خلاقیت را به عمل تبدیل می كند.
نوآوری عبارت است از كاربردی ساختن افكار و اندیشه های نو ناشی از خلاقیت، به عبارت دیگر، در خلاقیت اطلاعات به دست می آید و در نوآوری، آن اطلاعات به صورتهای گوناگون عرضه مـــــی شود.
در تفاوت بین تغییر و نواوری گفته شده تغییر ایجاد هرچیزی است كه با گذشته تفاوت داشته باشد، اما نوآوری اتخاذ ایده هایی است كه برای سازمان جدید است. بنابراین، تمام نوآوریها منعكس كننده یك تغییرند اما تمام تغییرها، نوآوری نیستند.

ویژگی‌های افراد خلاق و نوآور
افراد از نظر خلاقیت متفاوت اند. كسی كه زندگی خلاق دارد، احساس توانمندی را در خود پرورش می دهد، با مهر و محبت ناكامیها را می پذیرد و نیروهایش را در راه تحقق اهدافی كه دارد بسیج می كند.
ایام گرانبهای عمر را به بطالت تباه نمـــــی كند، خوب می داند كه بیكاری و وقت گذرانی به فراغت پرداختن بیش از اندازه اسباب تكدر خاطر می شود او اهل تفكر و اندیشه است و بجای اتلاف وقت زمان خود را به نحوی مدیریت می كند كه وقت بیشتری برای اندیشیدن و تعمق در سئوالات اساسی چون خداوند ، خود، معرفت نفس و اثار خلقت و پدیده های نامشكوف جهان هستی داشته باشد.
انسان خلاق دلبسته مادیات نیست. انسان خلاق سعادت را در القاب جست وجو نمی كند.
انسان خلاق از سرگرمیهای انفعالی فاصله می گیرد. از انگاره های انفعالی حذر می كند و علاقه مند و بانشاط در جهت هدفهایش گام بر می دارد. به قدری محو اندیشه و تفكر ات نو است كه فرصتی برای خودخواهی پیدا نمی كند و جان كلام آنكه، مشتاق و هدف گراست. احساس جوانی دائم دارد، احساسی كه همه به آن نیاز دارند ولی متاسفانه اغلب از آن محروم هستند.
انسان متفكر و اندیشمند خلاق و نوآور است او در هر پدیده ای چیزی نو می یابد دیدی وسیع و ذهنی جستجوگر دارد ، كنجكاو است و در جستجوی تازه ا و نایافته ها.
علاوه بر این افراد خلاق دارای یك سری از ویژگیهایی هستند كه این ویژگیها را می توان با درجات متفاوت در تمام اقراد جامعه پیدا كرد. خلاقیت در اثر رخوت و كم كاری را كد و كسل می گردد ولی هیچگاه از بین نمی رود ،بنابراین باید سعی شود این ویژگیها پرورش داده شوند تا خلاقیت دچار ركود نگردد.

1- سلامت فكر و روان:
افراد خلاق افرادی هستند كه از سلامت روانی برخوردارند. این افراد قادرند فكر، اندیشه و حرف های تازه را پشت سر هم مطرح كنند بدون اینكه دچار ركود گردند.
بهره مندی از ذهنی سالم، باز و گشوده این امكان را برای قوة خلاقه فراهم می كند تا از انچه می خواهد تصویر روشنی بیافریند و بلاخره عملی منشا موفقیت و پیروزی است كه در ورای ان اندیشه ای سالم نهفته باشد، همانگونه كه ورزش عضلات را قوی تر و سالم تر می كند تفكر ، مطالعه كتاب های خوب و مفید و نگارش تجارب ، افكار و منش ها نیز باعث تقویت و سالن تر شدن روان و ذهن گردیده و نهایتاً موجب باروری و شكوفایی خلاقیت میگردند.

2- انعطاف پذیری:
یعنی توانایی كنار گذاشتن چار چوب های ذهنی بسته و خشك، توانایی دیدن اندیشه های جدید و بررسی افكار نو و پذیرش مناسب ترین و كارآمد ترین آنها. با دو سؤال از خود می توانیم به میزان انعطاف پذیری مان در زندگی خصوصی و اجتماعی پی ببریم :
الف- چه مقدار به اشتباهات و قصور خود در مقابل دیگران اعتراف می كنیم؟
ب- چه مقدار در مقابل آنچه نمی دانیم اعتراف كرده و كلمه ی نمی دانم را بر زبان جاری می كنیم؟ تكرار در اعتراف به موقع به اشتباهات و اقرار صادقانه به انچه نمی دانیم باعث می شود این خصوصیت خوب به یك رفتار طبیعی و عادت مقبول تبدیل گردیده و این توانایی را بدهد تا در چارچوب های ذهنی باطل را فرو بریزد. هر اندازه خلاقیت و نواوری بیشتر باشد به همان اندازه انعطاف پذیری بیشتر شده و وقت كمتری به حراست و دفاع از افكار غلط گذشته صرف خواهد شد. مطالعه سیره انبیا و اولیا (ع) و دانشمندان و نوابغ بزرگ جهان اسلام نشان می دهد كه چقدر اهل تفكر و اندیشه بودندو چگونه در مقابل افكار منحط و متهجرانه با صبر و تحمل و شكیبایی گوش فرا میداندن و سپس با منطقی كه هر انسان اندیشمند و صادقی را قانع می كرد دریچه هایی از اندیشه های بزرگ و خلاق را كه تا آن روز هرگز نشنیده بودند در مقابل انان می گشودند. جهانی بزرگ تر و اندیشه هایی جهانی برای رشد و تعالی انسان در همه زمینه ها و از جمله علم و فناوری ها.

3- ابتكار:
یعنی به پشتوانه اندیشه سالم، ذهنی پویا و منعطف در هر زمان بتوان پیشنهاد تازه ای را یافته و ارائه داد، ارائه پیشنهاد جدید خود نوعی از خلاقیت و نو اوری است. انسانهای خلاق چشمه ی جوشانی از پیشنهادهای سازنده و مفید هستند.

4- ترجیح دادن پیچیدگی نسبت به سادگی:
افرادی كه خلاقیت نداشته و تمایلی به بروز چنین امری را ازخود نشان نمی دهند هرگز سراغ سختیها نرفته و همواره درجستجوی راهها ی بی دغدغه و اسان هستند بطوریكه معمولاًراه های پیموده شده را انتخاب می نمایند و علاقه ای به خطر كردن و پذیرش وظایف سنگین را ندارند. این افراد خواهان سایبان امنیتی ساخته شده به دست دیگران هستند در حالیكه افراد خلاق و مبتكر همواره در تلاش و تكاپو بوده وبه هر كور سوئی رضایت نداده و در جستجوی منشا نور می باشند.
بنابراین پیچیدگی ها را انتخاب كرده و بدنبال یافتن راه حلی ساده برای انها هستند. ولی افرادی كه تمایل به خلاقیت ندارند به جای پرداختن به ریشه ها خود را با برگ ها و شاخه ها سرگرم كرده و با رفتن به سراغ مسائل ساده خود را قانع و ارضا، می كنند.

5- استقلال رای و داوری:
افراد خلاق بر خلاف افرادی كه تمایلی به خلاقیت ندارند انسانهایی پیرو و دنباله رو نبوده ،و به دنبال تكیه گاهی درعالم بیرون نیستند تا به او چنگ بزنند ، بلكه این افراد صاحب فكر ، اندیشه ، سبك و روشی خاص هستند. انها با توجه به اعتقاد به روح عظیم انسانی و معرفت نفس با دیدگاهی فراتر از مادیات با تكیه به خداوند و خزائن علوم نهان در روح انسان كه خداوند به ودیعه گذاشته است با جستجو، تفكر و مطالعه به ایده هایی می رسند كه می تواند جهان را متحول سازد.

6- تمركز نیروی ذهنی بر والاترین هدفی كه دارند
افراد خلاق همیشه ودر هر شرایطی ذهن و نیروی خود را بریك موضوع ویژه متمركز می كنند وبه دنبال دستیابی به هدفی والا و بلند مرتبه هستند و با این عمل بر قله رستگاری و موفقیت تكیه می زنند همانند متمركز شدن نور توسط ذره بین در یك نقطه و یا تمركز لیزر در یك نقطه كه حتی در فولاد هم نفوذ می كند. اما انسانهایی كه از خلاقیت كمتر برخوردارند اهداف و مسئولیتهای متعددی را بر می گزیند و در هیچ زمینه ای بطور كامل توفیق حاصل نمی كنند. پراكنده كاری حاصل ذهنی پراكنده و غیر متمركز است كه مانع تمركز ایده هاست هرچند بررسی سوابق انسان های بزرگ و نوابغ نشان می دهد كه در بین انان افرادی شلوغ و غیر منظم هم وجود دارند ولی به نظر نمی رسد این امر به معنای پراكندگی ذهنی انها باشد و شاید اهمیت دادن فوف العاده به امور بزرگتر سبب بی توجهی انان به اموری جون نظم دادن اطراف خود باشد .
شاید با اندك تفكر مثالهایی ازمدیران و مسئولین در محیط اطراف خود بیابیم كه با قبول چندین مسئولیت و عدم توانایی در تمركز روی یك نقطه مدیر موفقی نبوده اند ویا بالعكس. باید بدانیم كه دستیابی به اهداف همواره در فضای ذهنی روشن و متمركز و باایستادگی و پشتكار میسر می گردد.

چگونه خلاقیت خفته را بیدار سازیم:
با علم واعتقاد به انچه كه در پی می اید، با عمل به انها و با مداومت در انجام، هر انسانی حتی با نازل ترین درجة خلاقیت قادر است جرقة مقدس را شعله ور ساخته وخلاقیت خفته را پیدا سازد.
باید پذیرفت و باور داشت كه این گوهر نفیس و گران بها در وجود همة ما از ابتدای خلقت تعبیه گردیده ، چرا كه خداوند ما را نمایندگان خود در روی زمین نامیده است. این فلسفه و این ایمان منشا بیداری اندیشه، فكر و پیدایش خلاقیت است. خداوند در قران كریم از اموزش اسما به انسان سخن می گوید و ارزش ساعتی تفكر را بیش از سالها عبادت می داند. ارزش اندیشه و تفكر در ادیان الهی بخصوص دین اسلام چنان والاست كه در قران و كاحادیث بخش های خاصی به این موضع و در اهمیت اندیشه عمیق، تفكر خلاقانه و جستجوگرانه در خلقت موجودات زمین و اسمانهاست.
تفكر و اندیشه همراه با عبادت و ذكر سبب ارامش قالب و گشایش دریچه های ایده ها و تخیلات انسانی است. چیزی كه بزرگان و اندیشمندان نابغه اسلامی در زندگی خود بسیار بدان پرداخته اند و برای خلاقیت و نوآوری می توان از ان بهره جست.
اگر چنین است زمان برنامه ریزی است، زمان ایجاد تصویر ذهنی سالمی است كه اساس زندگی خلاق است، زمان شروع و شروع هرگز دیر نیست.
شرایط مناسب تفكر و خلاقیت :
اول: تفكر نیازمند محیطی ارام است.
دو: از روش طوفان مغزی استفاده كنید.این تكنیك علاوه بر اینكه مخزنی از ایده ها برای شما ایجاد   می كند بلكه به كمك آن می توانید در امور خود تصمیم گیری های بهتری را اتخاذ نمایید
سه: همیشه با خود یك دفترچه و مداد یا خودكار به همراه داشته باشید. هنگامی كه ایده ای تازه به ذهن شما می رسد، آن را یاد داشت نمایید.هنگامی كه ایده های یادداشت شده خود را بازخوانی  می كنید، ممكن است 90 درصد آنها بیهوده جلوه كنند اما نگران نباشید این طبیعی است ، 10 درصد از بقیه ایده های یادداشت شده بسیار ارزشمند خواهند بود.
چهار: هنگامی كه فكر نویی به ذهن شما می رسد، یك فرهنگ لغت را باز كنید و بطور تصادفی      واژه ای را انتخاب نمایید و آنگاه سعی نماییداین فكرنو و آن واژه را با یكدیگر تركیب نمایید و این روش سبب خواهد شد به نكات جالبی دست یابید. یك مفهوم شناخته شده ساده ای وجود دارد كه هنگامی كه ذهن شما در شرایط آزاد بسر می برد قادر به خلاقیت نیست و هنگامی كه ذهن شما با محدودیت هایی روبرو می شود،شروع به تفكر خواهد كرد و این روش سبب می شود ذهن شما دریك محدودیت قرارگرفته و تفكر نماید.
پنج: مشكلی را كه با آن روبرو هستید ، با دقت تعریف نمایید، و یا آن را بر روی یك كاغذ یا دفترچه با جزئیات شرح دهید.از این طریق شما به نكات تازه و خوبی در خصوص مشكل خود دست می یابید.
شش: اگر نمی توانید تفكر كنید ، بهتر است پیاده روی كنید. یك تغییر آب و هوابرای شما خوب بوده و به آرامی كمك می كند تا سلولهای مغزی شما به تحرك واداشته شوند.
هفت: تلویزیون نگاه نكنید، زیرا ذهن شما توسط برنامه های تلویزیون اشغال می شود و دیگر قادر نیستید خلاقانه فكر كنید ، گویی با دیدن تلویزیون مغز شما از گوش ها و چشم های شما نشت كرده و خارج می شود .
هشت: از مصرف دارو بپرهیزید، بعضی از افراد برای تقویت خلاقیت خود از داروهای خاص استفاده   می كنند، در حالیكه از نگاه دیگران ، این افراد تنها نظیر افرادی هستند كه وابستگی دارویی دارند.
نه: تا می توانید درباره هر چیزی مطالعه كنید ، مغز شما با مطالعه كتاب ورزش می كند.علاوه بر اینكه سبب الهام در ذهن شما می شود بلكه آن را انباشته از اطلاعات می كند كه این خود سبب خواهد شد، سلولهای مغزی شما با یكدیگر راحت تر ارتباط برقرار كرده و زمینه برای خلق ایده های نو پدید آید.
ده: مغز شما نیز همانند بدن شما نیازمند ورزش كردن است تا به خوبی فعالیت نماید.در صورتی كه مغز ورزش نكند، به مرور سست و بی فایده می شود.شما از طریق مطالعه كردن ، بحث كردن با افراد باهوش می توانید سلولهای مغزی خود را وادار به ورزش كنید. گفتگو با دیگران در رابطه با كارگردانان فیلم ها و سیاست و نظیر اینها برای ذهن شما خوب است و این بهتر از پرخاش كردن بر سر دیگران است .
ادامه دارد......

منابع:
ده گام به سوی تقویت خلاقیت " نویسنده : جفری بام گارتنر ( Jeffrey Baumgartner ) ترجمه : حمید میرزاآقایی بهمن 1384
شهرآرای، مهرناز - مدنی پور، رضا مقاله: سازمان خلاق و نوآورمجله دانش مدیریت، شماره 33 و 34، تابستان 1375.
فرنودیان، فرج الله، مقاله: محتوای درسی و پژوهش خلاقیت دانش آموزان، مجله رشد تكنولوژی آموزشی، شماره های 5، 6 و7 ، سال ششم، سالهای 69 و 1370.
خداداد حسینی، سید حمید، مقاله: نوآوری در سازمانها: مفهوم، انواع و فرایندها» مجله علمی پژوهشی اقتصاد و مدیریت، شماره 42، پاییز 1378.
رابینز، استیفن، مبانی رفتار سازمانی، ترجمه دكتر قاسم كبیری، مركز انتشارات علمی دانشگاه آزاد اسلامی، چاپ اول، سال 1369، تهران.
الوانی، سیدمهدی، مدیریت عمومی انتشارات نی، سال 1372، تهران.
آقایی فیشانی، تیمور، خلاقیت و نوآوری در انسانها و سازمانها انتشارات ترمه، چاپ اول، سال 1377.
رضائیان، علی، اصول مدیریت»، انتشارات سمت، سال 1373.
مالتز، ماكسول، روانشناسی خلاقیت، ترجمه مهدی قراچه داغی.
مقدمه ای بر علم خلاقیت شناسی : دانش خلاقیت و نوآوری . نوشته سید مهدی گلستان هاشمی . 1382. انتشارات جهاد دانشگاهی.

منبع: danaee.com

 

 



برچسب هاخلاقیت ونوآوری, انعطاف پذیری, روح و روان, افراد خلاق و نوآور
نسخه چاپیارسال به دوستان

نظر شما:



مطالب پیشنهادی
خلاقیت یعنی توانایی تولید ایده‌ها خلاقیت یعنی توانایی تولید ایده‌ها
خلاقیت یعنی توانایی تولید ایده‌ها و راه‌حلهای متعدد، جدید و مناسب برای حل مسائل و مشکلات
استفاده از انواع تکنیک‌های توسعه خلاقیت گروهی استفاده از انواع تکنیک‌های توسعه خلاقیت گروهی
سازمان‌ها می‌توانند از انواع تکنیک‌های توسعه خلاقیت گروهی به شکل جدی استفاده کنند.
کارآمدی نظام از منظر امام خمینی (ره) کارآمدی نظام از منظر امام خمینی (ره)
کارآمدی یکی از مفاهیم مهم و بنیادین در علوم سیاسی است
خلاقیت و تولید علم خلاقیت و تولید علم
خلاقیت عبارت از توانای تلفیق ایده ها به شیوه های منحصر به فرد برای برقراری ارتباط غیر معمول بین ایده های مختلف است.
تفاوت خلاقیت و نوآوری را بشناسیم تا عملکرد بهتری داشته باشیم تفاوت خلاقیت و نوآوری را بشناسیم تا عملکرد بهتری داشته باشیم
دو اصطلاح نوآوری و خلاقیت باید به طور جدا مدنظر قرار گیرند
فرآیند خلاقیت و نوآوری فرآیند خلاقیت و نوآوری
مراحل خلاقیت ممکن است به فعالیت قوه درک و خرد انسان، یا مراحل مجزا ولی به هم پیوسته تعریف شود
نگاهی به اهمیت و تاریخچه ی خلاقیت نگاهی به اهمیت و تاریخچه ی خلاقیت
به اعتقاد ارسطو ، نبوغ همراه با دیوانگی است و بدون آن معنایی ندارد او دیوانگی را یک روح نازله از سوی خدا می دانست
روش های ترغیب و پرورش خلاقیت روش های ترغیب و پرورش خلاقیت
روحیه پرسش از خود در دانش آموزان ایجاد کنیم، به گونه ای که به هر پدیده ای که می بینید، با دقت بنگرد و به طور مستمر از خود بپرسد،
خلاقیت و راه‌های پرورش آن در دانش‌آموزان(2) خلاقیت و راه‌های پرورش آن در دانش‌آموزان(2)
هوش افراد بسیار خلاق دریافتند، آنان از مردم عادی باهوش‌ترند ولی از همكاران غیر خلاق خویش درخشان‌تر نبودند
خلاقیت و راه‌های پرورش آن در دانش‌آموزان(1) خلاقیت و راه‌های پرورش آن در دانش‌آموزان(1)
خلاقیت یكی از عالی ترین و پیچیده ترین فعالیت های ذهن آدمی است كه تعلیم و تربیت باید به آن توجه كند .

• حج
آموزش
احکام
آشنایی با اماکن
• عترت
اهل بیت علیهم السلام
خاندان معصومین
زیارتنامه ها
احادیث و روایات
غدیر
• تاریخ
تاریخ اسلام
تاریخ ایران
انقلاب اسلامی
دفاع مقدس
بیداری اسلامی
• سبک زندگی
حجاب و عفاف
خانه و خانواده
خلاقیت و نوآوری
زندگی شهری
کودک و نوجوان
طب طبیعی
• چند رسانه ای
آوا و نما
عکس
نرم افزار
• هنر دینی
شعر آیینی
حکایات و لطایف
دلنوشته ها
داستانک
 • حج در معارف و کلام
وحی
معصومین ( علیهم السلام )
بزرگان
• اخلاق
اخلاق عملی
اخلاق نظری
• کتابخانه
حج
عترت ( علیهم السلام )
معارف
• سایر
دین شناسی
شخصیت شناسی
پیوندها
کلیه حقوق متعلق مادی و معنوی متعلق به امور حج و زیارت سازمان صدا و سیما می باشد
امور حج و زیارت صدا و سیما