شبکه تلویزیونی اینترنتی لبیک |خانه|--|درباره ما|--|ارتباط با ما|


چهار شنبه 9 فروردين 1396  


  نسخه چاپی


شناخت كتاب جامع السعادات ملا احمد نراقی



كتاب جامع السعادات یكى از شناخته شده‏ترین كتاب‏هاى اخلاقى است كه در فرهنگ تشیع فراهم آمده است
 

كتاب جامع السعادات یكى از شناخته شده‏ترین كتاب‏هاى اخلاقى است كه در فرهنگ تشیع فراهم آمده است و نیك مى‏دانیم كه كتاب معراج السعادة نگاشته فرزند ملا محمد مهدى نراقى یعنى ملا احمد نراقى (كه براى فارسى زبانان شناخته شده‏ترین كتاب اخلاقى است) ترجمه و اقتباسى از كتاب جامع السعادات است.
ملا احمد نراقى در تمجید از كتاب جامع السعادات چنین نگاشته است: «و بهترین نسخ كتب از حیثیت نظم و ترتیب و حسن تركیب و تعبیر لایق و تحقیق فایق و اشتمال بر آیات و اخبار وارده در شریعت و احتواى بر مقالات ارباب عرفان و اساتید حكمت كه در این فن شریف تالیف و تصنیف شده كتاب موسوم به جامع السعادات است كه از تالیفات عالم حامل و عارف واصل و حكیم كامل و فقیه فاضل والد ماجد بزرگوار این ذره بى‏مقدار است». (2)
از این رو باید اذعان كرد كه این دو مؤلف نستوه در نشر و گسترش ارزش‏هاى اخلاقى جامعه تشیع و تربیت و تهذیب آنان در طى سالیانى متمادى - كه هم چنان استمرار یافته - نقش به سزایى داشته‏اند.
مؤلف جامع السعادات انگیزه خود را از تالیف كتاب به روشنى تبیین نكرده است، اما به نظر مى‏رسد كه رویكرد ایشان به اخلاق و عرفان نظرى و عملى كه از او در نگاه فرزندش (ملا احمد) عالمى عامل، عارفى واصل و حكیمى كامل ساخته، و نیز فقدان به‏سامانى در نگاشته‏هاى اخلاقى پیش از ایشان، از عوامل اصلى اقدام او براى تالیف این كتاب بوده است. مؤلف خود در تبیین عامل دوم [نابه‏سامانى نگاشته‏هاى پیشین‏] چنین آورده است:
«... از آن‏جا كه [نظرگاه‏هاى فلاسفه و شریعت اسلامى در زمینه اخلاق‏] به صورت پراكنده و غیرمنسجم در موارد و جاهاى مختلف آمده، دسترسى به آن‏ها براى بسیارى دشوار شده است، ضرورى بود در یك دفتر فراهم آید تا بهره جستن از آن‏ها براى همگان میسر گردد. بدین خاطر من در این كتاب گزیده خلاصه آن چه را كه از شریعت اسلامى و عارفان و فلاسفه در زمینه اخلاق رسیده، گرد آورده‏ام». (3)
درباره میزان موفقیت مؤلف در به سامان دادن دانش اخلاق مرحوم مظهر معتقد است كه پیش از علامه نراقى با صرف نظر از پیشواى این دانش، یعنى ابن مسكویه (متوفاى 421 ق) و ملا محسن فیض كاشانى (متوفاى 1091 ق) كتاب جامعى به سان جامع‏السعادات كه بر بنیاد علمى و فلسفى تكیه داشته باشد، پدید نیامده است. (4)
گذشته از دو عامل پیش گفته، مرحوم مظفر بر این باور است كه گسترش تصوف و نیز فرو پاشیدن ارزش‏هاى اخلاقى در عصر مؤلف در فراهم آمدن این اثر نقش به سزایى داشته است. مرحوم مظفر پس از بررسى شرایط سیاسى، فرهنگى و اجتماعى عصر مؤلف، یعنى سده دوازدهم قمرى و رواج دو نگرش اخبارى گرى و تصوف در مراكز مهم حوزوى آن روزگار، یعنى نجف، اصفهان، شیراز و خراسان، و تاثیرى كه بر افكار علامه نراقى داشته، در تبیین عوامل فوق چنین آورده است:
«طغیان تصوف از یك سو و لجام گسیختگى اخلاق عمومى از سوى دیگر مؤلف را واداشت تا مردم را به سوى اعتدال در سلوك اخلاقى كه از آبش خورهاى شرعى گرفته شده، رهنمون سازد، و او در عین آن كه كتاب خود را بر اساس فلسفه اشراق مبتنى ساخته، زیركانه با فرقه تصوف به جنگ پرداخته است. و آرا و دعوت خود به اخلاق را بر اساس ذوق اسلامى كه در احادیث نبوى و اهل بیت علیهم السلام تجلى یافته استوار ساخته، از این جهت او هم ویران گروهم سازنده است. و به همین دلیل كتاب او با كتاب احیاء العلوم كه در نخستین درجه بر روح تصوف تكیه دارد، متفاوت است». (5)
كتاب در سه باب تنظیم شده است: در باب نخست، مباحث مقدماتى شامل تجرد نفس، امكان تربیت اخلاقى، مفهوم خیر و سعادت و... آمده است. در باب دوم، مطالبى تحت عنوان اقسام اخلاق، تقسیم بندى قواى نفسانى و چهار قسم اصلى فضایل (حكمت، عفت، شجاعت و عدالت) مفهوم فضیلت، رذیله و... بیان شده است. و باب سوم - كه عمده‏ترین مباحث كتاب را تشكیل مى‏دهد - در چهار فصل تنظیم شده است: در فصل نخست، مفهوم قوه عاقله و رذایل برخاسته از این قوه همچون شك، شرك، وسواس و... آمده است. در فصل دوم، مفهوم قوه غضبیه و رذایل مربوط به آن همچون: خوف، غضب، عجب، كبر و... تبیین شده است. فصل سوم به قوه شهویه و رذایل برخاسته از آن همچون حب دنیا، حرص، طمع، بخل و... اختصاص یافته است. و در فصل چهارم فضایل و رذایل مرتبط با هر سه قوه یا دو قوه نفسانى مورد ارزیابى قرار گرفته است.
كتاب با مقدمه بسیار راهگشاى علامه فرزانه محمد رضا مظفرقدس سره و به كوشش و با تعلیق و تصحیح عالم سخت كوش سید محمد كلانتر و توسط انتشارات نجف اشرف در سه جلد انتشار یافته است.
مرحوم مظفر پس از اذعان به این نكته كه معنویت كتاب او را وا داشته كه به رغم گرفتارى‏ها، براى تصحیح و باز سازى دقیق متن آن شب زنده دارى كند، (6) در توصیف كوشش مرحوم كلانتر و ثمره تلاش او چنین آورده است: «صبر و پایدارى این مرد [كلانتر] و تحمل سختى‏ها در راه انتشار این كتاب به عنوان اثرى كه احیاى آن در این روزگار ضرورى است، مایه شگفتى من است... یادآورى این نكته را لازم مى‏دانم كه چاپ سنگى این كتاب در ایران چنان با تحریف و تصحیف همراه بود كه اعتماد به آن را سلب و مقصود و معناى آن را مخدوش مى‏ساخت، شگفت آن كه حتى در آیات قرآن و احادیث‏شریف تصحیف راه یافته بود». (7)
مرحوم شیخ آغا بزرگ تهرانى از كتاب جامع السعادات به عنوان «اجمع كتاب فى الاخلاق للمتاخرین» یاد كرده و گفته است: «به خاطر فقدان فهرست، خود فهرستى با عنوان «لامع المقالات فهرس جامع السعادات» فراهم كرده است». (8)
از مباحث اخلاقى جامع السعادات در برخى از منابع فقهى به ویژه در مباحث مكاسب محرمه استفاده شده و مؤلفان خود به این استناد تصریح كرده‏اند». (9)

(1). ملا محمد مهدى نراقى، جامع السعادات، ج‏1، بخش مقدمه، ص ف.
(2). ملا احمد نراقى، معراج السعادة، ص 6.
(3). ملا محمد مهدى نراقى، همان، ج‏1، ص 2.
(4). همان، ص ح.
(5). همان، ص ح.
(6). همان، ص ص.
(7). همان، ص ت.
(8). الذریعة، ج‏5، ص 59.
(9). ر.ك: مستند الشیعة، ج‏1، ص 163؛ امام خمینى، المكاسب المحرمة، ج‏1، ص 253، بجنوردى، القواعد الفقهیة، ج‏7، ص 350 و...



برچسب هااخلاق نظری, جامع السعادت, ملا احمد نراقی, شناخت
نسخه چاپیارسال به دوستان

نظر شما:



مطالب پیشنهادی
سعادت و کمال انسان سعادت و کمال انسان
مکتبى که انسان را موجود مادى فرض مى‏کند،
بررسی ریشه خجالت بررسی ریشه خجالت
قبل از پاسخ لازم است با مفهوم و معنای خجالت آشنا گردیم و آن گاه ریشه های خجالت را مورد ارزیابی قرار دهیم.
تفاوت وجدان با فطرت تفاوت وجدان با فطرت
جنبه ادراکى وجدان اخلاقى این است که اعمال و حتى افکار انسان‌‌ها را مورد بررسى ‏قرار مى‌‌‏دهد
زهد و ایثار و همدردی زهد و ایثار و همدردی
ایثار یعنى دیگران را بر خویشتن مقدم داشتن
تعریف اخلاق و اخلاق نظری تعریف اخلاق و اخلاق نظری
کلمه اخلاق جمع خلق است. خلق شکل درونی انسان است.
اخلاق و عرفان از دیدگاه مرحوم نراقی اخلاق و عرفان از دیدگاه مرحوم نراقی
گذشته از آن كه اخلاق اسلامى بر اساس آن چه در عموم كتاب‏هاى اخلاق نظرى آمده
چالش‏هاى مفاهیم اخلاقى از دید مرحوم نراقی چالش‏هاى مفاهیم اخلاقى از دید مرحوم نراقی
یكى از دشواریهاى علم اخلاق تبیین مفاهیم آن با حدود و ثغور كامل است
نظریه اعتدال مرحوم نراقی نظریه اعتدال مرحوم نراقی
تاثر از نظریه اعتدال ارسطو مباحث اخلاقى خود را سامان داده‏اند
تعریف کلی اخلاق تعریف کلی اخلاق
کلمه اخلاق جمع خلق است. خلق شکل درونی انسان است
سیری در مبانی نظری اخلاق از دیدگاه علامة طباطبائی سیری در مبانی نظری اخلاق از دیدگاه علامة طباطبائی
مسلمان در جوامع اسلامی به شدّت مورد حملات و تهدیدات دشمنان قرار گرفته

• حج
آموزش
احکام
آشنایی با اماکن
• عترت
اهل بیت علیهم السلام
خاندان معصومین
زیارتنامه ها
احادیث و روایات
غدیر
• تاریخ
تاریخ اسلام
تاریخ ایران
انقلاب اسلامی
دفاع مقدس
بیداری اسلامی
• سبک زندگی
حجاب و عفاف
خانه و خانواده
خلاقیت و نوآوری
زندگی شهری
کودک و نوجوان
طب طبیعی
• چند رسانه ای
آوا و نما
عکس
نرم افزار
• هنر دینی
شعر آیینی
حکایات و لطایف
دلنوشته ها
داستانک
 • حج در معارف و کلام
وحی
معصومین ( علیهم السلام )
بزرگان
• اخلاق
اخلاق عملی
اخلاق نظری
• کتابخانه
حج
عترت ( علیهم السلام )
معارف
• سایر
دین شناسی
شخصیت شناسی
پیوندها
کلیه حقوق متعلق مادی و معنوی متعلق به امور حج و زیارت سازمان صدا و سیما می باشد
امور حج و زیارت صدا و سیما