شبکه تلویزیونی اینترنتی لبیک |خانه|--|درباره ما|--|ارتباط با ما|


پنج شنبه 7 ارديبهشت 1396  


  نسخه چاپی


شیوه ملا احمد نراقی در ارائه راه كارهاى اصلاح نفس



با توجه به فطرى بودن شناخت فضایل و رذایل یا عقلى دانستن
 

با توجه به فطرى بودن شناخت فضایل و رذایل یا عقلى دانستن آن‏ها بر اساس نظریه حسن و قبح عقلى، شاید اثبات فضیلت كارى همچون تواضع یا اثبات رذیله بودن عملى همچون كبر كوشش ویژه‏اى رانطلبد، اما ارائه راه كارى روشن و كار آمد براى عملى ساختن صفحه جان از بیمارى كبر و زیور یافتن به زیبایى تواضع كار آسانى نیست. بارى، كسى كه نزد معلم اخلاق مى‏رود یا كتاب اخلاقى را مى‏گشاید، به سان بیمار جسمى است كه براى علاج بیمارى خود به سراغ طبیب یا یك نگاشته طبى رفته و پیش از آن كه منتظر آگاه شدن از اصل بیمارى خود باشد - كه طبعا بدان باور داشته و به همین جهت‏به دنبال طبیب راه افتاد است - انتظار مى‏برد كه با پیچیدن نسخه و ارائه دارو راه رهایى از آن بیمارى در اختیار او قرار گیرد. بر این اساس یكى از بهترین راه‏ها براى ارزیابى میزان توفیق كتاب‏هاى اخلاقى در علاج بیمارى‏هاى روحى، بررسى میزان كارآمدى راه حل‏هایى است كه آنان براى علاج رذایل اخلاقى پیشنهاد مى‏كنند. شیوه جامع السعادات در این زمینه چنین است:
در پاره‏اى از موارد راه‏هاى علاج را به دو راه علاج اجمالى و علاج تفصیلى تقسیم مى‏كند. مثلا راه‏حل‏هاى علاج عجب را ابتدا به صورت اجمالى و سپس به صورت تفصیلى بیان كرده است. (13)
و علاج تفصیلى را به دو بخش علمى و عملى تبیین مى‏نماید. و در راه حل علمى عقل و دل مخاطب خود را مورد خطاب قرار داده و از او مى‏خواهد كه درباره زشتى این رذیلت‏بیاندیشد و براى نجات نفس خود از آن بكوشد.
آن گاه در بیان راه حل‏هاى عملى او را به انجام كارهایى كه غالبا در جهت عكس صفات رذیله قرار مى‏گیرد توصیه مى‏كند. به عنوان مثال در بیان راه حل تفصیلى و علمى عجب مى‏گوید: «مى‏بایست زمینه‏هاى ایجاد عجب را خشك كند كه عبارتند از: علم و معرفت، عبادت، اطاعت، و سایر كمالات نفسانى همچون ورع، شجاعت، سخاوت و... اما عجب به علم، علاجش به آن است كه بداند عالم حقیقى كسى است كه خود و خطر فرجام كارش را بشناسد و بداند تنها كسى سزاوار عظمت، عزت و بزرگى خداوند سبحان است و جز خداوند همه در ماهیت و ذات نابود شدنى و فاقد هر گونه كمال و صفات‏اند....
اما عجب به عبادت و اطاعت: علاجش به آن است كه بداند هدف از عبادت، اظهار مذلت و خردى است... و عجب به خاطر منافات داشتن با فلسفه عبادت، مبطل آن است... و علاج عجب به سایر صفات كمالیه از قبیل ورع، تقوا، صبر و... به آن است كه بداند فضایل زمانى سودمند و نجات بخش‏اند كه به همراه عجب نباشند و عجب باعث تباه ساختن و ضایع كردن آن‏ها است...». (14)
و براى علاج عملى كبر پنج راه حل پیشنهاد مى‏كند كه عبارت‏اند از:
1. با هم‏سانان خود در مسائل علمى به مباحثه و مناظره بپردازد و هرگاه ببیند كه حق با آن‏ها است‏به جاى مقاومت و جدال، آن را پذیرفته و هوش و درایت مخاطب خود را مورد ستایش قرار دهد، كه استمرار بر چنین كارى سنگینى پذیرش حق را كه نشانه كبر است از او بر مى‏دارد.
2. در محافل و مجالس، هم سانان خود را بر خود مقدم داشته و در راه پشت‏سر آنان حركت كند. حتى اگر با تكلف باشد خوشحالى خود را بر این كار آشكار سازد. كه امام صادق علیه السلام فرمود: «از نشانه‏هاى تواضع انسان آن است كه در جایى فروتر از رافت‏خود نشیند».
3. در خواست فقیر را پاسخ گوید، و خود براى تهیه نیازمندى‏هاى دوستان و نزدیكان به بازار رود و كالاهاى آنان و خود را به ست‏خود به منزل برساند كه امیر المؤمنان علیه السلام فرمود: «حمل كردن چیزى براى خانواده چیزى از كمال و بزرگى انسان كامل نمى‏كاهد».
4. لباس ارازن و كم مقدار بپوشد. كه پیامبر اكرم صلّى الله علیه وآله وسلّم فرمود: «هر كس بر پاى شتر بند زند و لباس پشمینه پوشد از كبر مبرا مى‏شود».
5. به همراه خادمان و غلامان خود غذا خورد، چنان كه امام رضا علیه السلام در مسافرت خود به خراسان تمام غلامان و خادمان سیاه خود را بر سر سفره حاضر كرد... (15)
چنین شیوه‏اى در سر تا سر كتاب جامع السعادات مشهود است. به رغم برخوردارى كتاب‏هاى اخلاقى از شیوه‏هاى علمى و عملى معالجه رذایل اخلاقى، شیوه آنان از سوى برخى از بزرگان مورد انتقاد قرار گرفته است. به عنوان نمونه امام خمینى‏قدس سره در این باره چنین آورده است: «علماى اخلاق كه تدوین این علم كردند، یا به طریق عملى - فلسفى بحث و تفتیش كردند، مثل كتاب شریف طهارة الاعراق محقق بزرگ، ابن مسكویه و كتاب شریف اخلاق ناصرى تالیف حكیم متاله و فیلسوف متبحر، افضل المتاخرین، نصیر الملة والدین و بسیارى از [قسمت‏هاى‏] كتاب احیاء العلوم غزالى و این نحو تالیف عملى را در تصفیه اخلاق و تهذیب باطن، تاثیرى به سزا نیست، اگر نگوییم اصلا و راسا نیست و از قبیل تاریخ الاخلاق است...». (16)

(13). همان، ج 1، ص 326.
(14). همان، ص 330- 334.
(15). همان، ص 354- 359.
(16). شرح حدیث جمود عقل و جهل، ص 11- 12.

 

 



برچسب هااخلاق نظری, ملا احمد نراقی, اصلاح نفس, شیوه
نسخه چاپیارسال به دوستان

نظر شما:



مطالب پیشنهادی
سعادت و کمال انسان سعادت و کمال انسان
مکتبى که انسان را موجود مادى فرض مى‏کند،
بررسی ریشه خجالت بررسی ریشه خجالت
قبل از پاسخ لازم است با مفهوم و معنای خجالت آشنا گردیم و آن گاه ریشه های خجالت را مورد ارزیابی قرار دهیم.
تفاوت وجدان با فطرت تفاوت وجدان با فطرت
جنبه ادراکى وجدان اخلاقى این است که اعمال و حتى افکار انسان‌‌ها را مورد بررسى ‏قرار مى‌‌‏دهد
زهد و ایثار و همدردی زهد و ایثار و همدردی
ایثار یعنى دیگران را بر خویشتن مقدم داشتن
تعریف اخلاق و اخلاق نظری تعریف اخلاق و اخلاق نظری
کلمه اخلاق جمع خلق است. خلق شکل درونی انسان است.
اخلاق و عرفان از دیدگاه مرحوم نراقی اخلاق و عرفان از دیدگاه مرحوم نراقی
گذشته از آن كه اخلاق اسلامى بر اساس آن چه در عموم كتاب‏هاى اخلاق نظرى آمده
چالش‏هاى مفاهیم اخلاقى از دید مرحوم نراقی چالش‏هاى مفاهیم اخلاقى از دید مرحوم نراقی
یكى از دشواریهاى علم اخلاق تبیین مفاهیم آن با حدود و ثغور كامل است
نظریه اعتدال مرحوم نراقی نظریه اعتدال مرحوم نراقی
تاثر از نظریه اعتدال ارسطو مباحث اخلاقى خود را سامان داده‏اند
تعریف کلی اخلاق تعریف کلی اخلاق
کلمه اخلاق جمع خلق است. خلق شکل درونی انسان است
سیری در مبانی نظری اخلاق از دیدگاه علامة طباطبائی سیری در مبانی نظری اخلاق از دیدگاه علامة طباطبائی
مسلمان در جوامع اسلامی به شدّت مورد حملات و تهدیدات دشمنان قرار گرفته

• حج
آموزش
احکام
آشنایی با اماکن
• عترت
اهل بیت علیهم السلام
خاندان معصومین
زیارتنامه ها
احادیث و روایات
غدیر
• تاریخ
تاریخ اسلام
تاریخ ایران
انقلاب اسلامی
دفاع مقدس
بیداری اسلامی
• سبک زندگی
حجاب و عفاف
خانه و خانواده
خلاقیت و نوآوری
زندگی شهری
کودک و نوجوان
طب طبیعی
• چند رسانه ای
آوا و نما
عکس
نرم افزار
• هنر دینی
شعر آیینی
حکایات و لطایف
دلنوشته ها
داستانک
 • حج در معارف و کلام
وحی
معصومین ( علیهم السلام )
بزرگان
• اخلاق
اخلاق عملی
اخلاق نظری
• کتابخانه
حج
عترت ( علیهم السلام )
معارف
• سایر
دین شناسی
شخصیت شناسی
پیوندها
کلیه حقوق متعلق مادی و معنوی متعلق به امور حج و زیارت سازمان صدا و سیما می باشد
امور حج و زیارت صدا و سیما