نسخه چاپی


اسرار عرفات



كه شب نهم را در سرزمین عرفات بماند تا آن وقوف لازم را كه روز نهم مى باشد،
 

امام سجاد ـ علیه السلام ـ در این حدیث، اسرارِ اعمال مختلف حج را به شبلى آموخته اند; از جمله اسرار، اسرار عرفه است. به طور معمول شخص حج گزار در روز ترویه (روز هشتم ذیحجّه) احرام مى بندد كه شب نهم را در سرزمین عرفات بماند تا آن وقوف لازم را كه روز نهم مى باشد، درك كند. روز نهم را، از زوال خورشید (ظهر)، باید در سرزمین عرفات بماند و در شب دهم از عرفات به مشعر كوچ نموده و در آنجا بیتوته كند و روز دهم بعد از طلوع آفتاب، از مشعر به طرف منا حركت
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ


1 ـ علل الشرایع صدوق ص432 و فروع كافى ج4، ص201

2 ـ مقتل خوارزمى، ج1، ص253; تاریخ طبرى، ج7، ص328; و كامل ابن اثیر، ج3، ص287
 


صفحه 73
 


و  كوچ كند. آنگاه كه وارد سرزمین منا شد، قربانى، حلق و رمى جمرات مى كند. سرّ حج در این نیست كه انسان، اعمال ظاهرى را ـ چه واجب و  چه مستحب ـ انجام دهد.

امیرالمؤمنین ـ سلام الله علیه ـ فرمودند: مى دانید وقتى زائر و انسان حج گزار احرام بست، چرا باید به عرفات رود و بعد بیاید كعبه را طواف كند؟ براى آن كه عرفات خارج از مرز حرم است و اگر كسى میهمان خدا است، ابتدا باید به بیرون دروازه رود و آنقدر دعا و ناله كند تا لایق ورود به حرم شود بعد در عرفات، هم شب و هم روز، بخصوص روز عرفه، دعاى مخصوصى است. و دعا جزء فضائل برجسته و وظائف مهمّ روز عرفه در سرزمین عرفات است; چرا كه اگر كسى روز نهم ذیحجّه در عرفات نباشد نیز از فضائل برجسته آن روز، خواندن دعاى عرفه سالار شهیدان حسین ابن على ـ علیهماالسلام ـ مى باشد.(1)

زائر ابتدا باید در خارج از محدوده حرم، آنقدر دعا كند و خود را تزكیه و تطهیر نماید تا لایق ورود به مرز حرم شود; از این جهت گفته اند كه قبل از طواف، باید به بیرون دروازه; یعنى عرفات رود; مثل این كه اگر میهمانى بخواهد بر بزرگى وارد شود، اول باید در قسمت ورودى درب; اجازه ورود بگیرد آنگاه به محضر وارد شود. حاجیان در روز نهم، به سرزمین عرفات مى روند، در آنجا تضرّع مى كنند، دعا مى خوانند و اجازه ورود به حرم را از خدا مسألت مى كنند آن گاه كه لیاقت یافتند، وارد محدوده حرم مى شوند.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ


1 ـ كافى، ج4، ص224; وسائل الشیعه، طبع جدید، ج11، ص225; شعب الایمان، ج3، ص468
 


صفحه 74
 


عرفات پنج سرّ دارد كه در حدیث شبلى آمده است:

1 ـ وقوف در عرفات به این معنا است كه انسان به معارف الهى واقف، عارف و آگاه شود. بداند كه خداوند به همه نیازهاى او واقف است و براى رفع همه نیازمندیهاى او توانا است. خود را به خدا بسپارد و  احساس كند كه بنده او و محتاج به او است تا تنها او را اطاعت كند. اگر بنده اى مطیع و پیرو خدا شد، از همه چیز و همه كس بى نیاز است; چرا كه سرمایه وسیله هر بى نیازى است (و طاعتهُ غِنًى.)(1) پس كسى كه در عرفات ایستاده، باید از معرفت طرفى ببندد.

2 ـ باید عارف بشود كه ذات اقدس الهى به صحیفه قلب او و به درون او و رمز و راز او آگاه است، زائر باید در سرزمین عرفات آیه شریفه: «وان تجهر بالقول فانّه یعلم السرّ و أخفى»(2) را درك كند.

خداوند متعال مى فرماید: پروردگار شما، از هر كارى كه انجام مى دهید، از هر چرخى كه مى زنید و از هر سرّى كه در درون خود دارید، آگاه و مستحضر است. حرف آشكار و راز نهانى شما را مى داند و آنچه را كه پوشیده است و حتّى احیاناً براى خود شما روشن نیست و بطور ناخودآگاه در زوایا و شیار مغز و قلب و روح شما عبور مى كند مى داند.

خلاصه آن كه انسان باید عارف شود كه خداوند متعال بر صحیفه قلب او احاطه كامل دارد. اگر آدمى بداند كه قلب او در محضر و در مشهد حق است، همانطورى كه گناه با زبان، دست و پا مرتكب نمى شود، گناه
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ


1 ـ دعاى كمیل.

2 ـ طه : 7
 


صفحه 75
 


خیالى و فكرى هم نخواهد داشت و آرزوهاى باطل به خود راه نخواهد داد. همانگونه كه حرف باطل بر لب ندارد و به كسى بد نمى گوید، بدىِ كسى را در دل نیز نمى طلبد. و بالاخره همانگونه كه بدن خود را تطهیر مى كند، قلبش را نیز از خاطرات آلوده پاك مى سازد.

3 ـ شایسته است كسى كه در سرزمین عرفات بسر مى برد، از جبل الرّحمه بالا رفته و دعاى خاص آن را بخواند. سالار شهیدان حسین بن على ـ علیهماالسلام ـ در قسمت چپ آن كوه رو به كعبه ایستاد و آن دعاى معروف را خواند. راز و سرّ بالا رفتن از جبل الرّحمه، این است كه بداند خداوند متعال بر هر زن و مرد مؤمن رؤوف و رحیم است. ولىّ هر مرد و  زن مسلمان است. گر چه ولایت خداوند متعال تكوینى است و او ولىّ كلّ است; «هنا لك الولایة لله الحق»(1) و اگر چه رحمت خداوند متعال فراگیر است; «رحمتى وسعت كلّ شىء»، امّا آن، ولایت و رحمت عامّ است و در كنار این ولایت و رحمت عامه، رحمت خاصّ و ویژه نیز دارد كه براى همه نیست; «رحمتى وسعت كلّ شىء، فسأكتبها للّذین یتّقون»(2) در بخش اول آیه مشخص فرمود كه رحمتش فراگیر است; (رحمتى وسعت كلّ شىء) و در بخش دوّم بیان كه رحمتش به سود متّقین است (فَسَأكتبها لِلذینَ یَتَّقوُن) فرمود: بر خود لازم كرده ام كه رحمت خاص را شامل متّقین سازم; چرا كه «كتَبَ ربّكم على نفسه الرحمة»(3); خداوند متعال رحمت را بر خود لازم كرده است. از مجموع دو آیه، استفاده مى شود كه خداوند متعال
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ


1 ـ كهف : 44

2 ـ اعراف : 156

3 ـ انعام : 54
 


صفحه 76
 


بر خود لازم كرده است رحمت خاص را به پرهیزكاران دهد.

بالاى جبل الرحمه رفتن آدمى را به این سرّ و راز و رمز، آشنا و عارف مى كند(1) كه خداوند متعال رحمت و ولایت خاصّى دارد بر مرد و زن با ایمان و مسلمان. طبیعى است كه وقتى به این سرّ مزیّن شد، نسبت به زن و  مرد مؤمن رحمت خاص دارد و به آنان ولایت مخصوص پیدا مى كند و  در رفتار، گفتار و نوشتار خود، این سرّ را پیاده مى كند.

4 ـ در سرزمین عرفات، منطقه اى است بنام «نَمِره» كه با علامت هایى مشخص شده است. به فرموده امام سجّاد ـ علیه السلام ـ وقتى به این منطقه از عرفات رسیدید، راز و رمزش این است كه بگویید:

«خدایا! به چیزى(2) امر نمى كنم مگر آن كه قبلا خودم به آن عمل كنم و مؤتمر باشم و  از چیزى نهى نمى كنم مگر آن كه قبلا خودم از آن منزجر باشم».

هر انسان مسلمانى وظیفه دارد امر به معروف و نهى از منكر كند. امر  به معروف و نهى از منكر، یك حكم فقهى دارد و یك سرّ. حكم فقهى  آن، این است كه عالم به حكم شرعى، اگر دید كسى از روى علم
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ


1 ـ جبل الرّحمه، تقریباً در انتهاى عرفات قرار دارد به طول تقریبى 300 متر و مستقل و از كوههاى اطراف مى باشد. بر بالاى این كوه نمازگاه ابراهیم ـ ع ـ و پیامبر ـ ص ـ بوده است.

رسول خدا بر تخته سنگى از این كوه ایستاده و خطبه معروف عرفات را خواندند. در این كوه قبّه اى بنام قبه حضرت آدم قرار دارد كه نماز گزاردن در آنجا مكروه است و حسین بن على ـ ع ـ در دامنه این كوه دعاى عالیه مضامین روز عرفه را با چشمى اشكبار خواندند. (فاكهى، اخبار مكه).

2 ـ كافى، ج4، ص245
 


صفحه 77
 


و  آگاهى و از روى قصد و عمد حكمى را رعایت نمى كند، باید او را راهنمایى كند.

بدیهى است امر به معروف و نهى از منكر غیر از تعلیم، موعظه و  ارشاد است.(1)

امر به معروف و نهى از منكر جنبه ولایت و امریّت دارد، گر چه ممكن است در بعضى از موارد، مصداق تعلیم، ارشاد و یا موعظه قرار گیرد و لیكن حقیقت امر به معروف و نهى از منكر از عناوین یاد شده جدا است.

در امر به معروف و نهى از منكر لازم نیست خود انسان درون پاك داشته باشد و یا متّصف به عدالت گردد. عدالت شرط امر به معروف و  نهى از منكر نیست بلكه علم، آگاهى و احتمال تأثیر، از شرایط آن مى باشد. اما با این همه، در سرزمین عرفات راز و رمز امر به معروف ونهى از منكر، به عدالت برمى گردد; یعنى انسانى كه آمر است باید قبلا مؤتمِر باشد. انسانى كه ناهى و زاجر است قبلا باید منتهى و منزجر باشد و  بگوید: خدایا! آنچنان توفیقى بر من عنایت كن كه هر چه را به دیگران، به عنوان «امر به معروف» امر مى كنم، ابتدا خود بدان عمل كرده باشم و از
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ


1 ـ فرق بین «امر به معروف و نهى از منكر» و «موعظه و ارشاد» آن است كه حوزه مأموریت امر به معروف و نهى از منكر «عمل» است و حوزه مأموریت موعظه و ارشاد «انجام دهنده عمل».          

امر و نهى مى گویند گناه انجام نشود اما در موعظه اهتمام بر این است كه انجام دهنده گناه و تارك فریضه هدایت شود.

بنابراین امر به معروف و نهى از منكر متوجه «قبح فعلى» است و ارشاد و موعظه متوجه «قبح فاعلى» است.
 


صفحه 78
 


آنچه دیگران را نهى مى كنم قبلا خود از آن منزجر شده باشم.

آرى در اسرار حجّ، عدالت شرط امر به معروف و نهى از منكر، شمرده شده است.

5 ـ منطقه وسیعى است در عرفات كه با علامت هاى خاصّى به عنوان «نَمِرات» مشخص شده است. حضرت سجّاد فرمود: روز نهم كه وارد سرزمین عرفات شدى و به این منطقه وسیع رسیدى، سرّش آن است كه آگاه باشى این سرزمین، سرزمینِ شهادت، معرفت و عرفان است ومى داند كه چه كسانى بر روى آن گام مى نهند و با چه انگیزه اى آمده اند و با چه انگیزه اى برمى گردند! گذشته از آن كه خدا و فرشتگان هم شاهدند. خداوند ـ تعالى ـ این منطقه و این سرزمین را شاهد اعمال شما قرار داد; بطورى كه خوب مى داند شما چه مى كنید. زمین هایى كه زیر پاى زائران بیت خداوندى است، كاملا مشخص است كه زائر، حاجى و معتمر به چه نیّت آمده و با چه نیّت باز مى گردد.

حاجیان اندكند، ناله و فریاد بسیار!

ابوبصیر نابینا مى گوید: سالى در مكّه مشرف بودم كه امام محمد باقر ـ علیه السلام ـ نیز همان سال مشرف بودند. از نشانه ها و علامت هایى كه از راه حواسّ دیگر ـ غیر از باصره ـ احساس مى كردم، فهمیدم زائران زیادند. با تعجّب گفتم: «ما أكثر الحجیج و أعظم الضجیج!»;(1) «امسال چقدر زائران زیادند و چه ناله ها دارند!» در سرزمین عرفات همه مشغول دعایند، در
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ


1 ـ بحار، ج7، ص179 و ج99، ص258; صهباى صفا، آیة الله جوادى آملى، ص105
 


صفحه 79
 


اطراف كعبه همه مشغول طواف و نماز و ...

امام باقر ـ علیه السلام ـ به ابو بصیر فرمود: چنین نیست. ابو بصیر! جلوبیا. ابو بصیر به امام ـ ع ـ نزدیكتر شد. امام ـ علیه السلام ـ دست مبارك خود را به چشم ابوبصیر گذاردند وى ناگهان صحراى وسیعى را دید كه بسیارى از موجودات آن صحرا حیوان بودند. آن گاه حضرت فرمودند: «ما  أقل الحجیج و اكثر الضجیج!» ابو بصیر! حاجیان كم هستند و ناله وفریاد و سر و صدا زیاد.

مسأله حركت جوهرى در موجودات و مسأله جسمانیة الحدوث و روحانیة البقاء بودن(1) نفس، كه دو مسأله فلسفى است، در باب اخلاق تحوّلات بسیارى به همراه دارد. این دو مطلب بسیارى از مسائل اخلاقى را دگرگون مى كند.

صورت واقعى حجّ، سیرت واقعى و حقیقت زائر را مى سازد. حقیقت هر كسى را عقاید و اخلاق و اعمال و نیّات او مى سازد.

حجّ انسان ساز است و اگر كسى حاجى راستین و واقعى نبود انسان نیست. سایر دستورات دین; مانند نماز و روزه نیز، همانند حج انسان سازند و اگر كسى به حقیقت نماز و به سرّ روزه راه نیابد از انسانیت سهمى ندارد. صورتش صورت انسان و سیرتش سیرت حیوان است; على ـ علیه السلام ـ فرمود: «فالصورة صورة انسان و القلب قلب حیوان.»(2)

قلب یعنى حقیقت آدمى و آن لطیفه الهى است.(3) و روح روح حیوانى
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ


1 ـ مبدأ و معاد، آیت الله جوادى آملى، ص193

2 ـ نهج البلاغه صبحى صالح، خطبه 87

3 ـ به شرح توحید صدوق قاضى سعید قمى، ج2، رجوع شود.
 


صفحه 80
 


است در بدن انسان، قیافه قیافه آدم است لیكن حقیقت، حقیقت حیوان. آنچه كه حقیقت انسان را تأمین مى كند; یا به صورت انسانیت و یا به صورت حیوانیت، همان عقاید، اخلاق و اعمال است.

آرى حجّ سرّى دارد كه سریره انسان با آن هماهنگ است و به وسیله آن ساخته مى شود. از این روست كه امام باقر ـ علیه السلام ـ به ابوبصیر نشان دادند كه بسیارى از مردم حاضر در حج، حیوانند. البتّه شیعیان باید خوشحال و مسرور باشند كه به بركت ولایت، از این شرّ و خطر مصون مى باشند. امام باقر ـ علیه السلام ـ آنگاه دست مبارك خود را به چشم ابوبصیر كشید و او به حالت اوّل برگشت و افرادى را كه در عرفات بودند بصورت انسان دید.

سپس خطاب به ابوبصیر فرمود: ابوبصیر! اگر این كار را كه نسبت به تو كردم با دیگران كنم و دیگران هم اسرار مردم را بفهمند و ببینند كه در صحنه عرفات چه خبر است، ممكن است ظرفیت نداشته باشند و درباره ما غلوّ كنند. در حالى كه ما بندگان خداییم و از عبادت و بندگى او استكبار نداریم. ما در پیشگاه حق تعالى منقاد، مسلم، مسلمان و مطیع هستیم و در این امر هیچگاه خسته نمى شویم.

امام باقر ـ علیه السلام ـ همان وصفى را در مورد ائمه بیان كرد كه خداوند براى فرشتگان و مقربان و انسانهاى الهى بیان فرموده است.

سدیرصیرفى گوید: من درسرزمین عرفات، در محضرامام صادق ـ ع ـ بودم، دیدم جمعیت زیادى مشغول انجام وظیفه و دعا هستند، به قلبم خطور كرد كه آیا اینها به جهنّم مى روند؟ چون كسى كه معتقد به ولایت



مطالب مرتبطحج وسیله ای برای آرامش قلب ها و دل هاست
این افراد از سفر به حج منع شده‌اند
پیامبر خدا و فرصت طلایی حج
حج
برچسب هادین شناسی, فروع دین, حج, آموزش حج
نسخه چاپیارسال به دوستان

نظر شما:



مطالب پیشنهادی
آداب حج آداب حج
هر یک بنفسه صلاحیت تصفیه نفس را دارد
فرشتگان از اسرار حاجیان آگاهند فرشتگان از اسرار حاجیان آگاهند
عصر روز عرفات و ظهر روز دهم كه زائران بیت الله الحرام در منا جمع هستند،
اسرار عرفات اسرار عرفات
كه شب نهم را در سرزمین عرفات بماند تا آن وقوف لازم را كه روز نهم مى باشد،
طواف طواف
غیر از انبیا و امامان معصوم، دچار یك سلسله گرفتاریهاى باطنى و ظاهرى هستند
«زیارت»، زمینه سازِ معرفت و محبّت «زیارت»، زمینه سازِ معرفت و محبّت
معرفت و عشق، پاى را به رفتن مى گشاید و «دوستى» به «دیدار» مى انجامد
كعبه، جلوه عرش خدا در زمین كعبه، جلوه عرش خدا در زمین
خداوند متعال براى انسان كعبه را بنا ساخت تا انسانِ دور آن طواف كند
تقوا و پارسایى روح عمل است تقوا و پارسایى روح عمل است
چون محور پذیرش هر عملى تقوا و وارستگى است،
آب زمزم، جام طاعت آب زمزم، جام طاعت
مستحب است انسان بعد از طواف و نماز آن، كنار چاه زمزم برود
اخلاق زائر اخلاق زائر
واى بحال آن زائرى كه از وطن آلوده به سیئات اخلاقى به حج برود
تفاوت حج با دیگر عبادات تفاوت حج با دیگر عبادات
جریان تعبّد در حجّ بیش از سایر دستورات دینى است

• حج
آموزش
احکام
آشنایی با اماکن
• عترت
اهل بیت علیهم السلام
خاندان معصومین
زیارتنامه ها
احادیث و روایات
غدیر
• تاریخ
تاریخ اسلام
تاریخ ایران
انقلاب اسلامی
دفاع مقدس
بیداری اسلامی
• سبک زندگی
حجاب و عفاف
خانه و خانواده
خلاقیت و نوآوری
زندگی شهری
کودک و نوجوان
طب طبیعی
• چند رسانه ای
آوا و نما
عکس
نرم افزار
• هنر دینی
شعر آیینی
حکایات و لطایف
دلنوشته ها
داستانک
 • حج در معارف و کلام
وحی
معصومین ( علیهم السلام )
بزرگان
• اخلاق
اخلاق عملی
اخلاق نظری
• کتابخانه
حج
عترت ( علیهم السلام )
معارف
• سایر
دین شناسی
شخصیت شناسی
پیوندها
کلیه حقوق متعلق مادی و معنوی متعلق به امور حج و زیارت سازمان صدا و سیما می باشد
امور حج و زیارت صدا و سیما