شبکه تلویزیونی اینترنتی لبیک |خانه|--|درباره ما|--|ارتباط با ما|


چهار شنبه 4 مرداد 1396  


  نسخه چاپی


نفس ارتباط آن با بدن از نگاه مرحوم نراقى



كتاب جامع السعادات طرح مباحث مفید در معرفى حقیقت نفس و رابطه آن با بدن است
 

یكى از امتیازات كتاب جامع السعادات طرح مباحث مفید در معرفى حقیقت نفس و رابطه آن با بدن است؛ چه، اخلاق به مثابه لباسى است كه بر قامت روح دوخته مى‏شود. و در صورتى لباس متناسب با قامت‏خواهد بود كه شناختى منطقى و واقع بینانه از آن قامت در بین باشد. بر این اساس، هر چه شناخت نفس انسانى عمیق‏تر باشد به معناى شناخت نقاط قوت و ضعف و راه‏هاى رشد و تعالى آن است. درست‏به همین خاطر است كه قرآن خداوند را تنها كسى مى‏شناسد كه مى‏تواند شریعتى كامل و جامع را تدوین نماید. «ولقد خلقنا الانسان ونعلم ما توسوس به نفسه» (38).
مرحوم نراقى پس از طرح مباحثى در اثبات نفس و تجرد آن، تجرد نفس را ذاتى و نه عقلى مى‏داند و معتقد است: نفس جوهر ملكوتى است كه بدن را براى نیازهاى خود به كار مى‏گیرد و اعضا و قواى آدمى در حقیقت ابزار او براى تحقق این نیازها است و حقیقت و ذات انسان همین نفس است. و اگر در آیات و روایات از نفس با عناوین مختلف همچون: روح، عقل یا قلب یاد مى‏شود به معناى تعدد حقیقت آدمى نیست، بلكه به ملاحظه نقش‏هاى گوناگونى است كه نفس آدمى ایفا مى‏كند؛ بدین معنا كه به خاطر توقف حیات بدن بر نفس به آن روح مى‏گویند و به خاطر درك معقولات بر آن عقل و به خاطر چرخش آن در خاطره‏ها به آن قلب گفته شده است. (39)
نفس داراى چهار قوه عقلیه، غضبیه، شهویه و وهمیه است كه هر یك پاسخ گوى نیازهاى انسانى است. اوصاف مطمئنه، لوامه و اماره كه در قرآن آمده به معناى مراتب مختلف نفس است، حكومت قوه عقلیه بر سه قوه دیگر نفس را به مرحله مطمئنه مى‏رساند و با مغلوب شدن این قوه از سه قوه دیگر با ارتكاب معاصى و ایجاد ندامت و ملامت‏به مرحله لوامه نزول مى‏كند و اگر بدون هیچ دفاعى از قوه عقلیه، سه قوه وهمیه، غضبیه و شهویه بر نفس حكومت كند، «اماره به سوء» نام مى‏گیرد» (40).
انسان به خاطر برخوردارى از صفات فرشتگان (قوه عقلیه) و صفات شیطانى و حیوانى (قوه وهمیه، غضبیه و شهویه) در میان تمام آفریده‏ها منحصر به فرد است؛ زیرا در حیوانات قوه عاقله و در میان فرشتگان سه قوه دیگر وجود ندارد. بدین خاطر است كه اگر انسان بتواند عقل را بر جانش مسلط كند شایستگى خلافت الهى را پیدا مى‏كند. (41)
به رغم چنین تبیین روشنى از نفس و قوا و قابلیت‏هاى آن، مؤلف از ترسیم ارتباط نفس با بدن غافل نمانده است. او در فصلى تحت عنوان «عوامل بیمارى‏هاى نفسانى» مدعى است كه اسباب انحراف، اخلاقى یا روحى یا جسمى است. و در تبیین نقش جسم چنین آورده است: «سر آن این است كه نفس به خاطر تعلق یافتن به بدن علاقه ارتباطى با آن پیدا مى‏كند. و بدین جهت هر كدام از نفس و بدن از دیگرى تاثیر مى‏پذیرد و هر حالتى كه در یكى حادث مى‏شود در دیگرى سرایت مى‏كند، و همان گونه كه غضب یا عشق نفس موجب اضطراب و ارتعاش بدن مى‏گردد، هم چنین تاثیر پذیرى بدن به بیمارى‏ها به ویژه بیمارى‏هایى كه در اعضاى مركزى بدن رخ مى‏نماید، نقص در ادراك نفس و تباهى تخیل آن را به دنبال مى‏آورد. چنان كه از برخى از بیمارى‏هاى سوداوى، فساد اعتقاد، ترس و بد گمانى پدید مى‏آید از برخى از این دست‏بیمارى‏ها بى باكى و از بسیارى از امراض بدخلقى ایجاد مى‏گردد». (42)
اذعان به رابطه تنگاتنگ میان روح و بدن و تاثیر گذارى بیمارى‏هاى جسمى در ایجاد بیمارى‏هاى روانى نشان‏گر آگاهى عمیق مرحوم نراقى در شناخت نفس و مقتضیات آن، و نگاه واقع بینانه او در تحلیل برخى از بیمارى‏هاى روانى است؛ زیرا غالبا آموخته‏ایم كه این بیمارى روحى هم چون حسادت و بخل است كه باعث محرومیت‏بدن از نیازها و در نتیجه بیمارى آن است. (43) و كم‏تر به تاثیر بیمارى سوداوى بدن، حتى در ایجاد فساد عقیدتى برخورده‏ایم. از سوى دیگر اذعان به این حقیقت از سوى یك معلم اخلاق مبین این امر است كه علاج همه امراض روحى و رذایل اخلاقى را نمى‏بایست در كتاب‏هاى اخلاقى و رهنمون معلمان اخلاق جست‏وجو كرد؛ زیرا طبابت آنان تنها ناظر به آن دسته از بیمارى‏ها است كه منشا آن‏ها انحراف روح و روان است نه بیمارى جسمى. بنابراین حد اقل بخش قابل توجهى از این دست‏بیماران را مى‏بایست‏به پزشكان روان كاو - كه از مدخل بدن به تاثیر گذارى در روح مى‏پردازند - یا پزشكان بیمارى‏هاى جسمى ارجاع داد.
مرحوم نراقى خود بر این حقیقت این چنین اذعان كرده است: «سبب الانحراف ان كان مرضا جسمانیا فیجب ان یبادر الى ازالته بالمعالجات الطبیة؛ سبب انحراف اگر بیمارى جسمى باشد، باید براى رفع آن به معالجات طبى مراجعه شود». (44)

(38). ق (50)، آیه 16.
(39). ملامحمد مهدى نراقى، همان، ص 28.
(40). همان، ص 30.
(41). همان، ص 33.
(42). همان، ص 97.
(43). استاد اعوانى در این باره مى‏نویسد: «این تلقى كه رذایل اخلاقى در واقع امراض نفسانى‏اند كه بر روح انسانى عارض شده، آن را آزرده مى‏سازند، از اوان تالیف نخستین آثار در اخلاق فلسفى نزد فیلسوفان مسلمان نیز وجود داشته و حاصل آن برخوردى طبیبانه با علم اخلاق بوده است كه شیوه‏هاى درمان بیمارى‏هاى نفسانى را بیان مى‏دارد»، (دائرة المعارف بزرگ اسلامى، ج‏1، ص 207).
(44). ملا محمد مهدى نراقى، همان، ج‏1، ص 97.

 

 

 

 



برچسب هااخلاق نظری, مرحوم نراقی, معرفت نفس, بدن, ارتباط
نسخه چاپیارسال به دوستان

نظر شما:



مطالب پیشنهادی
سعادت و کمال انسان سعادت و کمال انسان
مکتبى که انسان را موجود مادى فرض مى‏کند،
بررسی ریشه خجالت بررسی ریشه خجالت
قبل از پاسخ لازم است با مفهوم و معنای خجالت آشنا گردیم و آن گاه ریشه های خجالت را مورد ارزیابی قرار دهیم.
تفاوت وجدان با فطرت تفاوت وجدان با فطرت
جنبه ادراکى وجدان اخلاقى این است که اعمال و حتى افکار انسان‌‌ها را مورد بررسى ‏قرار مى‌‌‏دهد
زهد و ایثار و همدردی زهد و ایثار و همدردی
ایثار یعنى دیگران را بر خویشتن مقدم داشتن
تعریف اخلاق و اخلاق نظری تعریف اخلاق و اخلاق نظری
کلمه اخلاق جمع خلق است. خلق شکل درونی انسان است.
اخلاق و عرفان از دیدگاه مرحوم نراقی اخلاق و عرفان از دیدگاه مرحوم نراقی
گذشته از آن كه اخلاق اسلامى بر اساس آن چه در عموم كتاب‏هاى اخلاق نظرى آمده
چالش‏هاى مفاهیم اخلاقى از دید مرحوم نراقی چالش‏هاى مفاهیم اخلاقى از دید مرحوم نراقی
یكى از دشواریهاى علم اخلاق تبیین مفاهیم آن با حدود و ثغور كامل است
نظریه اعتدال مرحوم نراقی نظریه اعتدال مرحوم نراقی
تاثر از نظریه اعتدال ارسطو مباحث اخلاقى خود را سامان داده‏اند
تعریف کلی اخلاق تعریف کلی اخلاق
کلمه اخلاق جمع خلق است. خلق شکل درونی انسان است
سیری در مبانی نظری اخلاق از دیدگاه علامة طباطبائی سیری در مبانی نظری اخلاق از دیدگاه علامة طباطبائی
مسلمان در جوامع اسلامی به شدّت مورد حملات و تهدیدات دشمنان قرار گرفته

• حج
آموزش
احکام
آشنایی با اماکن
• عترت
اهل بیت علیهم السلام
خاندان معصومین
زیارتنامه ها
احادیث و روایات
غدیر
• تاریخ
تاریخ اسلام
تاریخ ایران
انقلاب اسلامی
دفاع مقدس
بیداری اسلامی
• سبک زندگی
حجاب و عفاف
خانه و خانواده
خلاقیت و نوآوری
زندگی شهری
کودک و نوجوان
طب طبیعی
• چند رسانه ای
آوا و نما
عکس
نرم افزار
• هنر دینی
شعر آیینی
حکایات و لطایف
دلنوشته ها
داستانک
 • حج در معارف و کلام
وحی
معصومین ( علیهم السلام )
بزرگان
• اخلاق
اخلاق عملی
اخلاق نظری
• کتابخانه
حج
عترت ( علیهم السلام )
معارف
• سایر
دین شناسی
شخصیت شناسی
پیوندها
کلیه حقوق متعلق مادی و معنوی متعلق به امور حج و زیارت سازمان صدا و سیما می باشد
امور حج و زیارت صدا و سیما