نسخه چاپی


اهمیت و جایگاه حج در قرآن



قرآن این معجزه جاودان الهی ، چشمه جوشانی است كه هرگز خشك نمی گردد
 

     

مقدمه

قرآن این معجزه جاودان الهی ، چشمه جوشانی است كه هرگز خشك نمی گردد . دریای بیكرانی كه به عمقش نمی توان رسید[1]. سفره گسترده ای كه هركس به اندازه ظرفیتش و به میزان تشنگی اش از آن بهره می گیرد[2] .

كتاب عزیزی كه در فتنه ها باید به او پناه برد[3] و در ارزیابی آراء و انظار و تمایلات آنرا باید محور قرار داد . كتاب جاودانی كه پا به پای زمان جریان دارد . شگفتی های آن هرگز تمام شدنی نیست و نوآوری های آن تا ابد به كهنگی نمی گراید[4] و تا روز قیامت كلامی تازه و نزد هر فرد شاداب و زنده خواهد بود و آهنگ نغمه های فرح بخش آن در هر زمان سخن تازه ای دارد و تشنگان را سیراب می نماید[5] . اما هرگز از آن سیراب نمی گردند[6] . دارویی كه هیچ دردی با او باقی نمی ماند . نوری كه هیچ ظلمتی با او جمع نمی شود[7] . در عظمت قرآن همین بس كه كلامی است از خداوند بزرگ و تراوشی است از علم بی انتهای او كه هرگز پنجه محدود فكر بشر نمی تواند به همه اسرار و گنجینه های نهفته در آن دست پیدا كند . تو گویی قرآن اقیانوس ژرفی است كه هرچه بررسی و تحقیق بیشتر ، رموز و اسرار آن متجلی تر می‌گردد. یكی از گنجینه های نهفته در كلام الهی ، مراسم باشكوه حج است كه هرچه بررسی و تحقیق در اطراف آن بیشتر گردد ، معارف و رموز و اسرار آن آشكارتر می گردد.

حضرت امام خمینی (ره) احیاگر حج ابراهیمی در پیامی به حجاج بیت الحرام فرمود : اندیشمندان و غواصان و درد آشنایان امت اسلامی اگر دل به دریای معارف آن بزنند ...

از صدف این دریا گوهرهای هدایت و رشد و حكمت و آزادگی را بیشتر صید خواهد نمود و از زلال حكمت و معرفت آن تا ابد سیراب خواهند گشت[8] .

پیامبر گرامی اسلام در یك بیان نورانی حج را عصاره اسلام و معادل شریعت دانسته است . والخامسه الحج و هی الشریعه[9] .

همچنان كه مرحوم شیخ صدوق (ره) در كتاب شریف خصال ضمن اشاره به این روایت فرمود : قد جاء‌ فی تعلیل الرسول للحج ضمن تعلیله لسائر الفرائض بانه معادل لتمام الشریعه[10].

پس حج نمونه و مدل كوچكی از اسلام بزرگ است . گویا خداوند متعال اراده نموده كه اسلام را در همه ابعادش در یك عبادت جای دهد تا حاجی كل اسلام را یكباره تجربه نماید .

مرحوم صاحب جواهر در دائره المعارف فقهی شیعه ، حج را اینگونه تعریف نموده است .

هو من اعظم شعائر الاسلام و افضل ما یتقرب به الانام الی الملك العلام ... فهو حینئذ ریاضه نفسانیه و طاعه مالیه و عباده بدنیه قولیه و فعلیه و جودیه و عدمیه و هذا الجمع من خواص الحج من العبادات التی لیس فیها اجمع من الصلوه و هی لم تجمع فیها ما اجتمع فی الحج من فنون الطاعات ... و علی كل حال فللحج اسرار و فوائد لایمكن احصاؤها.

سپس فرمود ومن‌هناو ردان ان الحج المبرور لا یعد له شیء[11]. هیچ چیز با حج برابری نمی‌كند.

سخن گفتن و قلم زدن پیرامون فریضه ای كه آیینه تمام نمای اسلام و جلوه گاه شریف است كاری بس دشوار بلكه تمام نشدنی است . همچنان كه رییس مذهب شیعه حضرت جعفربن محمد الصادق (ع) در پاسخ سوال زاره (یابن رسول الله چند سال است از شما درباره حج می پرسم شما پاسخ می فرمایید) فرمود ای زاره خانه ای كه دو هزار سال پیش از آدم به سوی آن حج گزارده می شود آیا می شود مسائل آن در عرض چهل سال پایان پذیرد ؟ [12]

اما از باب ما لا یدرك كله لا یترك كله نوشته ای كه در پیش رو دارید با بضاعت اندك در اهمیت حج تدوین گشته و كوششی است اندك در جهت آشنا نمودن زائران خانه خدا با حج ابراهیمی تا با آگاهی بیشتر در مراسم حج شركت نمایند و این فرصت استثنایی را با انجام مراسم تشریفاتی و بی روح از دست ندهند .

از آنجا كه قرآن در راس منابع معتبر اسلامی و مورد اتفاق فریقین است لذا روش اصلی و اولیه این نوشتار مراجعه به خود قرآن است كه تبیان لكل شیء‌ است سپس از سخنان معصومین كه قرآن ناطق و بهترین مفسر قرآنند استفاده شده است .

امید است مقبول درگاه حق واقع گردد .

 

1- ویژگیها و تأكیدها در نحوه بیان تشریع حج

و لله علی الناس حج البیت من استطاع الیه سبیلا و من كفر فان الله غنی عن العالمین[13]

حج یكی از واجبات الهی است كه در تمام ایام عمر یكبار با شرائط خاصی واجب می‌شود و این آیه از آیاتی است كه دلالت بر وجوب حج دارد اما نحوه بیان وجوب حج در این آیه كریمه بگونه‌ای است كه در هیچ یك از واجبات دیگر به چشم نمی‌خورد، بیان وجوب حج در این آیه مانند بیان وجوب نماز و زكات نیست بلكه به منزله میثاق و عهد الهی است كه بر گرده همه انسانها گذاشته شده است از این رو تعبیر وجوب حج به سیاق خطاب امری آن گونه كه در مورد سایر عبادات بیان شده، نیست بلكه در قالب میثاق و عهد مخصوص الهی با اسم جلاله در حالیكه مقدم بر متعلق خود گردیده بیان شده است كه در هیچ یك از عبادات دیگر نمونه ندارد چنانكه امام صادق(ع) در این زمینه فرمود … اعلم بان الله تعالی لم یفترض الحج و لم یخصه من جمیع الطاعات باضافه الی نفسه بقوله عز و جل و لله علی الناس[14]

پس حج پیمان و عهدی است میان خداوند و بندگان او كه بهر طریق شده باید از عهده آن برآیند و به هیچ وجه از انسانهای مستطیع ساقط نمی‌شود و اگر خودش معذور شد باید نائب بگیرد بطوری كه این عهد و میثاق با مرگ هم ساقط‌شدنی نیست.

نكته قابل توجه دیگر در این آیه این است كه بجای لم یحج یا من ترك الحج از كلمه كفر استفاده شده است و بدین طریق ترك حج مساوی با كفر عملی معرفی شده است و چنین تعبیر در مورد هیچ ترك واجبی در آیات قرآن نمونه ندارد.[15]

بعلاوه ذكر استغناء كه دلالت بر نهایت خشم خداوند و خذ لان تاركین حج دارد با ضمیمه اداه تأكید(ان) و اسم ظاهر(الله) بجای ضمیر و تعبیر ان الله غنی عن العالمین بجای ان الله غنی عنهم كه نوعی تعمیم را می‌رساند، همه اینها اهمیت و جایگاه ویژه حج را بیشتر مشخص می‌نماید.

چنانكه استفاده از جمله خبری برای تشریع وجوب حج بجای صیغه امری[16] خصوصاً بصورت جمله اسمیه[17] آنهم با تقدم خبری كه اسم ذات است در قالب لفلان علی كذا كه بقول بعضی از مفسرین از بلیغ‌ترین الفاظ در افاده وجوب است[18] بانضمام اینكه در تشریع حج ابتدا

فرمود علی الناس، سپس آنرا تخصیص به مستطیع زد كه نوعی توضیح و تفصیل بعد از ابهام و اجمال آنهم در قالب بدل[19] توجه به همه این نكات شدت اهتمام قرآن نسبت به امر حج را اثبات می‌كند كه در هیچ یك از عبادات دیگر سابقه ندارد.[20]

جالب توجه این است كه همه این نكات در ضمن یك آیه بكار برده شده است. ضمناً از تقدم خبر (لله) بر مبتداء (حج‌البیت) حصر استفاده می‌شود یعنی فقط برای خدا انجام پذیرد.

 



برچسب هافروع دین, حج, قرآن
نسخه چاپیارسال به دوستان

نظر شما:



مطالب پیشنهادی
معناى كلمه هدى و فرق آن با هدیه معناى كلمه هدى و فرق آن با هدیه
پیش كش كردن چیزى از نعمتها به كسى و یا به محلى ، به منظور تقرب جستن
«استلام حجر» «استلام حجر»
و سوگند به شاهد و مشهود.
همه موجودات جهان در پیشگاه او سجده مى‏كنند همه موجودات جهان در پیشگاه او سجده مى‏كنند
پیامبر (صلى‏الله‏علیه‏وآله‏وسلّم‏) را مخاطب ساخته مى‏گوید
آنها كه بر لب پرتگاه كفرند آنها كه بر لب پرتگاه كفرند
دو گروه در میان بود گروه پیروان گمراه ، و رهبران گمراه كننده
آیات 196 تا 203 بقره (مربوط به حج) آیات 196 تا 203 بقره (مربوط به حج)
اولئك لهم نصیب مما كسبوا و اذكروا اللّه و اللّه سریع الحساب
دلائل معاددر عالم جنین و گیاهان دلائل معاددر عالم جنین و گیاهان
حقیقت قرآن مى‏خواهد صحنه‏هاى معاد را كه مردم در همین زندگى دنیا با آن سر و كار دارند
حج در كلام نهج البلاغه حج در كلام نهج البلاغه
کعبه به عنوان مرکز توحید، قبله جهانیان، و حج به عنوان بی نظیرترین تجلّی
باز هم مجادله به باطل باز هم مجادله به باطل
گروهى از مردم كسانى هستند كه در باره خدا بدون هیچ علم و دانش و هدایت
اسرار حج اسرار حج
عبادت، فلسفه آفرینش انسان است
پیروان شیطان! پیروان شیطان!
وحشت عمومى مردم به هنگام وقوع زلزله قیامت بود در آیات مورد بحث حال گروهى از بیخبران را منعكس مى‏كند

• حج
آموزش
احکام
آشنایی با اماکن
• عترت
اهل بیت علیهم السلام
خاندان معصومین
زیارتنامه ها
احادیث و روایات
غدیر
• تاریخ
تاریخ اسلام
تاریخ ایران
انقلاب اسلامی
دفاع مقدس
بیداری اسلامی
• سبک زندگی
حجاب و عفاف
خانه و خانواده
خلاقیت و نوآوری
زندگی شهری
کودک و نوجوان
طب طبیعی
• چند رسانه ای
آوا و نما
عکس
نرم افزار
• هنر دینی
شعر آیینی
حکایات و لطایف
دلنوشته ها
داستانک
 • حج در معارف و کلام
وحی
معصومین ( علیهم السلام )
بزرگان
• اخلاق
اخلاق عملی
اخلاق نظری
• کتابخانه
حج
عترت ( علیهم السلام )
معارف
• سایر
دین شناسی
شخصیت شناسی
پیوندها
کلیه حقوق متعلق مادی و معنوی متعلق به امور حج و زیارت سازمان صدا و سیما می باشد
امور حج و زیارت صدا و سیما