شبکه تلویزیونی اینترنتی لبیک |خانه|--|درباره ما|--|ارتباط با ما|


دوشنبه 4 ارديبهشت 1396  


  نسخه چاپی


انقلاب اسلامی یا انقلاب عقیدتی



نقش عنصر استقلال فرهنگی در تعیین سرنوشت جوامع
 

 


انقلاب اسلامی ایران را عموم صاحب نظران، انقلابی فرهنگی ـ عقیدتی دانسته‎اند. تحولی كه به دنبال خود تعهدی تاریخی ـ جهانی و سرنوشت ساز به ارمغان آورد كه به موجب آن محصول برآمده از آن تحول ژرف در صدد تجدید حیات معنوی و اخلاقی بشریت است. این ماهیت فرهنگی داشتن انقلاب اسلامی را می‎توان در نحوه وقوع، آثار و نتایج پس از آن و كلام و دغدغه‎های رهبر و بنیانگذارش مشاهده كرد و استمرار این نوع نگاه و توجه به تحول مزبور را در بستر زمان تاكنون در سیاست‎ها ـ راهبردها و روش‎های اجرایی و عملیاتی مبتنی بر اندیشه و سیره امام خمینی (ره) ملاحظه نمود. سیاست‎ها و راهبردهایی كه در صدد است تا ظرفیت‎ها و توانایی‎های بالقوه انقلاب اسلامی برای سر دادن جهان به سمت زایش و رویش نوین را به فعلیت كشاند.

تعریف و عناصر فرهنگ از نگاه امام خمینی (ره)
نگاه امام به عنصر «فرهنگ» یك نگاه مبنایی و زیربنایی است، عنصر مهمی كه شكوفایی‎اش می‎تواند موفقیت‎های مستمر و مكرر را برای بشریت خسته از قطب‎بندی‎های مبتنی بر زر و زور به ارمغان آورد و داشته‎های آنان را در مسیر صلاح و فلاح آنان به كار گیرد. چرا كه در اندیشه ایشان همه انواع وابستگی‎های اقتصادی ـ‌سیاسی ـ نظامی ملت‎ها به قدرت‎های استكباری در وابستگی فكری و فرهنگی آنها ریشه دارد و توجه به این مهم نیز باید به عنوان نقطه آغاز هرگونه حركت اصلاحی مدنظر قرار گیرد. در بیان بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران نجات ملت در فرهنگ و در دانشگاه‎ها باید طرح بشود.[1] و رأس همه اصلاحات، اصلاح فرهنگ است.[2]

امام خمینی (ره) تا به آنجایی نقش عنصر استقلال فرهنگی در تعیین سرنوشت جوامع را فارغ از نوع مذهب و ملیت آنان بالا می‎برد كه آن را منشأ‌ استقلال و موجودیت هر جامعه قلمداد كرده فكر تحقق استقلال در ابعاد دیگر را با وابستگی فرهنگی محال و ساده اندیش[3] می‎خوانند.

فرهنگ به معنی باورها و اعتقاداتی كه زندگی شخصی و اجتماعی (افراد) یك جامعه با آنها روبروست.[4] در اندیشه امام خمینی (ره) عنصری است هجوم به آن، در رأس تمامی اهداف استعمارگران است. حضرت امام (ره) ضمن توجه به عنصر فرهنگ در معنای عام آن به طور اخص به توانایی‎ها و شایستگی‎های فرهنگ موجود در جوامع شرقی كه عبارت از فرهنگ اسلامی است اشارات متعدد و مكرر داشته، خود فرهنگی را مطرح می‎كنند كه بر مدار تعلیمات اسلامی و اخلاقی انسانی استوار شده است. فرهنگی كه به تعبیر ایشان مترقی‎ترین فرهنگ است كه (ملت‎های) شرق باید به این فرهنگ اسلامی تمام احتیاجاتش را اصلاح نماید.[5] براین مبنا، امام (ره) پایه گذار و پی ریز تفكری می‎شود كه به اساس آن می‎توان با اتكاء به توانایی‎های خود، راه توسعه ملی را با اعمال و اصرار راهبرد عدم تعهد در قبال قدرت‎های بحران‎زا طی نمود.

اهمیت فرهنگ در اسلام و نظام اسلامی
فرهنگ در آموزه‎های اسلامی سازنده ارزش‎های اخلاقی است و آن عبارت از مطلوبیت‎هایی می‎باشد كه مربوط به خواست‎های متعالی است. تغییر در فرهنگ است كه می‎تواند منجر به تحول در نظام ارزشی جامعه شده، هنجارهایی منطبق بر فطرت پاك انسانی را بیافریند. این جایگاه مبنایی و پایه‎ای، در بینش اسلامی از فرهنگ عنصری استراتژیك ساخته است كه توجه به اسلام جزو وظایف اولیه و كلیدی حكومت اسلامی به شمار می‎رود. امر مهمی كه در قانون اساسی جمهوری اسلامی نیز بدان توجه خاص گردیده اصل دوم و سوم آن به تشریح اهداف فرهنگی نظام پرداخته است.

این توجه نیز منبعث از اصول و اهداف شارع مقدس است كه هدف اصلی از بعثت انبیای الهی به عنوان مهم ترین وقایع تأثیرگذار جوامع و حتی بالاتر از آن، آفرینش را تزكیه و تعلیم خوانده است و امام خمینی (ره) به عنوان یكی از ره یافتگان به باطن احكام، معارف و آموزه‎های اسلامی در سیره و سخن بدان تأكید و توجه داشته‎اند تا در نتیجه تحقق آن، فرهنگ خودی غنی سازی شده، از مظاهر بیگانه پاكسازی گردد. جایگاه عنصر فرهنگ تا بدانجاست كه حضرت امام (ره) حتی در احكام تأسیس نهادهای انقلابی نیز این مهم را مدنظر قرار داده فعالیت‎های فرهنگی را به عنوان اولویت اول از شرح وظایف و انتظارات خود از آنها می‎شمارند.

 و بدینگونه توجه خود را نه فقط به اكنون بلكه به آینده نیز معطوف می‎كنند تا این عمل ایشان اشارتی پر نكته و پیام برای عاقلان گردد. در اندیشه حضرت امام (ره) كه ترجمان بینش و نگرش ناب اسلامی است. فرهنگ هر جامعه، تشكیل دهنده موجودیت آن است و جامعه‎ای چنانچه در همه ابعاد اقتصادی، سیاسی، صنعتی و نظامی هم قوی و قدرتمند باشد اما دچار انحراف فرهنگی شده باشد، قدرتش پوچ و میان تهی خواهد بود.[6]

امام (ره) در تشریح دلیل این نظر خود را می‎فرمایند:
اگر فرهنگ جامعه‎ای وابسته و مرتزق از فرهنگ مخالف باشد، ناچار دیگر ابعاد آن جامعه به جانب مخالف گرایش پیدا می‎كند و در آن مستهلك شده موجودیت خود را در تمام ابعاد از دست می‎دهد.[7]

استقلال فرهنگی، دستاورد بزرگ انقلاب اسلامی
تلاش تبلیغاتی غرب و عناصر آن در داخل كشور، پیش از پیروزی انقلاب اسلامی بر این استوار بود تا خود را قوی و غالب و جهان را ناچار از پذیرش الگوی فرهنگی و رفتاری خود نشان دهند. این تلاش‎ها تا حدی نیز مؤثر واقع شده بود و افرادی در دانشگاه‎ها و مدارس و ادارات و اجتماعات باورشان شده بود كه باید مثل غربی‎ها فكر كرده مشابه آنان رفتار كنند و تقلید از آنها را در زمینه‎های گوناگون محور عمل و اندیشه خود قرار دهند. در نتیجه پدید آمدن چنین فضایی، روح و روحیه تحقیق ـ الگوسازی ـ ابتكار و نوآوری و توجه به توانایی‎ها و داشته‎های بومی از جامعه ایران رخت بربسته و همدستی شاه آمریكا، نتایج مورد دلخواه آنان را پدید آورده بود. وقوع انقلاب اسلامی در كشورمان، پایانی بر این راه رو به بن بست بود كه با طلایه‎داری امام آغاز و با بهره‎گیری از اندیشه و عمل آینده ساز ایشان توانست راه رستگاری و تعالی را پیش روی ملت‎ها قرار دهد.

از جمله نقشه‎ها كه مع الاسف تأثیر بزرگی در كشورها و كشور عزیز ما گذاشت... بیگانه نمودن كشورهای استعمارزده از خویش و غرب زده و شرق زده نمودن آنان است. به طوری كه خود را و فرهنگ و قدرت خود را،‌به هیچ گرفتند و غرب و شرق، دو قطب قدرتمند را نژاد برتر و فرهنگ آنان را والاتر... دانستند و وابستگی به یكی از دو قطب را از فرایض غیرقابل اجتناب معرفی نمودند..[8]

آنچه خواندید تصویری است كه امام (ره) از وضعیت تحمیل شده غرب بر جوامع ضعیف ارائه نموده آن را غم انگیز توصیف می‎كنند. درك عمق فاجعه است كه می‎تواند ذهن‎ها را متوجه عظمت دستاوردی كه انقلاب اسلامی در این عرصه به وجود آورد سازد، امام (ره) در بیان بزرگی این دست آورد تحول روحی و انسانی به وجود آمده در نتیجه نهضت اسلامی در كشورمان را حتی با اهمیت تر از پیروزی بر قدرت‎های بزرگ و شاه دانسته آن را تحولی یاد می‎كنند كه با دست خدا انجام گرفت و تحقق آن را خارج از قدرت بشری قلمداد می‎كنند.[9]

بنیانگذار جمهوری اسلامی به حضور شگفت انگیز مردم از اقشار مختلف و تحصیل كرده در صحنه‎های سازندگی و جبهه‎های جنگ اشاره نموده این تحول را معجزه آسا توصیف كرده،‌بقاء این تحول را ضامن سلامت نظام در برابر آسیب‎ها و دخالت‎های نظامی می‎دانند.

استقلال فرهنگی به عنوان مهم ترین ثمره و دستاورد انقلاب اسلامی، سبب ساز به وجود آمدن دستاوردهای بزرگ و مهم دیگر نیز شد. این استقلال بود كه در نحوه نگرش مردم به زندگی نوع تعامل آنان با یكدیگر و نحوه برخورد آحاد جامعه با هنجارهای دینی و عرفی تحولی بزرگ را به وجود آورد. در نتیجه تحقق و حاكمیّت این استقلال بود كه روحیه توانستن را در قشر فعال جامعه تقویت كرد و آنان را قادر ساخت تا در سخت ترین صحنه‎های رقابت علمی ـ فنی و فكری از موضعی فعال و تأثیرگذار حضور یابند.

ریشه‎های غرب زدگی در ایران و راه‎های برچیدن این تفكر
نام اشخاص چون «تقی زاده ـ میرزا ملكم خان و...»‌برای آشنایان به تاریخ معاصر این سرزمین، اسامی آشنایی است. اسامی كه تداعی كننده صفاتی چون وابستگی ـ غرب زدگی ـ بیگانه پرستی و خودباختگی هستند. كسانی كه در تلاش بودند تا از سرتاپای ملت ایران را فرنگی سازند و دنباله روان آنها در سالهای بعد با اتكاء به ثروت خدادادی نفت، رفاه و راحتی خود را به قیمت زیرپا نهادن شان و شوكت ملت تحصیل می‎كردند. اینان نه تنها دچار خودباختگی فرهنگی شده بودند بلكه دچار عارضه وابستگی در این عرصه نیز شده، اندیشه را در عمل پیاده كرده بودند.

وضعیت این غربزدگی تا بدانجا رسیده بود كه به تعبیر حضرت امام (ره) فرنگی مابی از سرتاپا و در تمام نشست و برخاست‎ها و در معاشرت‎ها و تمام شئون زندگی موجب افتخار و سربلندی، تمدن و پیشرفت و در مقابل آداب و رسوم خودی كهنه پرستی و عقب افتادگی قلمداد می‎شد. رفتن به انگلستان و فرانسه و آمریكا و مسكو افتخار پرارزش و رفتن به حج كهنه پرستی و عقب افتادگی بود...

بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران در ضمن تشریح وضعیت بغرنجی كه در نتیجه حاكمیّت اندیشه غربی در عمل حاكمان به این سرزمین، گم كردن خود و مفاخر خودی را دلیل اصلی این انحطاط بر شمرده مغلوب شدن در برابر ایدئولوژی یكسان سازی غرب را از جمله دلایل به وجود آمدن این وضعیت بر می‎شمارند به تجربه نیز می‎توان ادعا كرد.

-------------------------------------------------------------------------------
[1] . تبیان، ج 26، ص 67.
[2] . تبیان، ج 26،‌ص 67.
[3] . آئین انقلاب اسلامی، ص 322.
[4] . حدیث ولایت، ج 4، ص 50.
[5] . صحیفه نور، ج 10،‌ص 71.
[6] . آئین انقلاب اسلامی، ص 322.
[7] . همان.
[8] . وصیتنامه سیاسی ـ الهی امام خمینی (ره) ، ص 26.
[9] . در جستجوی راه از كلام امام دفتر دهم، ص 381.




برچسب هاتاریخ, تاریخ معاصر, اسلامی
نسخه چاپیارسال به دوستان

نظر شما:



مطالب پیشنهادی
خروج از سلطه و اراده بیگانه، خروج از سلطه و اراده بیگانه،
استقلال و آزادی از محوری ترین شعارها و خواسته های ملت مسلمان ایران
هویت اجتماعی در انقلاب اسلامی هویت اجتماعی در انقلاب اسلامی
هویت اجتماعی در كلی ترین مفهوم آن به خودآگاهی یك شخص در رابطه با دیگری اشاره دارد
شعار نه شرقی و نه غربی شعار نه شرقی و نه غربی
القای این تفكر نقش بالایی در ایراد ضربه به خودباوری
سقوط نظام استبدادی، طرد نفوذ استعمار، سقوط نظام استبدادی، طرد نفوذ استعمار،
لكن شدت حب و بغضهای موافقان و مخالفان و غوغای طبیعی انقلاب و جنگ
مهم ترین ملاكها در ارزیابی انقلاب اسلامی مهم ترین ملاكها در ارزیابی انقلاب اسلامی
سنجش نتایج و آثار انقلاب اسلامی با اهداف و امكانات به طور همزمان
مساجد و انقلاب اسلامی مساجد و انقلاب اسلامی
حكومت پهلوی با كنترل و مراقبت چند جانبه‌ی خود نتوانست مانع كارآیی مسجد گردد،
اعاده روح عزت مسلمین اعاده روح عزت مسلمین
دومین كار بزرگ امام، اعاده روح عزت به مسلمین بود
پیوند و بیعت مردم با امام خمینی ـ قدس سره پیوند و بیعت مردم با امام خمینی ـ قدس سره
در عصر حاضر به روشنی مشاهده كردیم پیوند مقدس مردم با امام خمینی
انقلاب اسلامی؛ انقلابی معنوی انقلاب اسلامی؛ انقلابی معنوی
انقلاب اسلامی یكی از بزرگترین رخدادهای اجتماعی نیمه دوم قرن بیستم
انقلاب 57،عرصه حضور دوباره زنان انقلاب 57،عرصه حضور دوباره زنان
زنان همانند روزهای انقلاب باز به فعالیت خود ادامه دادند

• حج
آموزش
احکام
آشنایی با اماکن
• عترت
اهل بیت علیهم السلام
خاندان معصومین
زیارتنامه ها
احادیث و روایات
غدیر
• تاریخ
تاریخ اسلام
تاریخ ایران
انقلاب اسلامی
دفاع مقدس
بیداری اسلامی
• سبک زندگی
حجاب و عفاف
خانه و خانواده
خلاقیت و نوآوری
زندگی شهری
کودک و نوجوان
طب طبیعی
• چند رسانه ای
آوا و نما
عکس
نرم افزار
• هنر دینی
شعر آیینی
حکایات و لطایف
دلنوشته ها
داستانک
 • حج در معارف و کلام
وحی
معصومین ( علیهم السلام )
بزرگان
• اخلاق
اخلاق عملی
اخلاق نظری
• کتابخانه
حج
عترت ( علیهم السلام )
معارف
• سایر
دین شناسی
شخصیت شناسی
پیوندها
کلیه حقوق متعلق مادی و معنوی متعلق به امور حج و زیارت سازمان صدا و سیما می باشد
امور حج و زیارت صدا و سیما