شبکه تلویزیونی اینترنتی لبیک |خانه|--|درباره ما|--|ارتباط با ما|


سه شنبه 10 اسفند 1395  


  نسخه چاپی


ابعاد نگارش خلاقیت و نو اوری



نگارش خلاق به متنی اطلاق می شود كه فرد در آن به طرح ابعاد عاطفی و هیجان پر لطف و زیبای موردنظرش بپردازد،
 

برخی از نظریه پردازان خلّاقیت، بر نگارش خلاق به عنوان روشی كه به افزایش خلّاقیت آزمودنی ها می انجامد تأكید كرده اند. دقیتون نوشتن خلاق را به شرح زیر تعریف می كند: نگارش خلاق به متنی اطلاق می شود كه فرد در آن به طرح ابعاد عاطفی و هیجان پر لطف و زیبای موردنظرش بپردازد، بدون آنكه برای پردازش پندارها و تصورات خودش مجبور به نادیده انگاشتن واقعیات شده یا منطق را به كناری وانهد.

كوچ (1997) در مقاله ای با عنوان «درها را بگشایید، ابراز وجودتان سد راه است»، برای تربیت خلاق شاگردان توصیه می كند آن ها در جریان نگارششان متن موردنظر را در اوج هیجان ممكن تهیه كرده و در جریان آن، به بیان عواطف و احساساتشان بپردازند و در این راه هیچ محدودیتی برای خودشان قایل نشوند.

تورنس یادآور می شود از آنجا كه شاگردان ابتدایی علاقه وافری به نوشتن نشان می دهند، اولیای مدارس می توانند از انگیزه مزبور سود جسته، شاگردان كلاس های سوم تا ششم را به سمت تهیه روزنامه دیواری در مدرسه سوق دهند.14

در این روش، ارائه تكالیفی با عناوین آزاد، تكمیل داستان هایی كه قسمت هایی از آن ها حذف شده اند، مسابقه یافتن لغات مترادف پیشنهاد شده است. واجنریب (1998) در روش حذف كلمات خویش پیشنهاد می كند كه متن كوتاهی را می توان با سرعت متوسطی برای دانش آموزان كلاس قرائت كرد و در حین خواندن، برخی از كلمات آن را حذف كرد و به جای آن نقطه گذاشت. سپس دانش آموزان را به گروه های كوچكی تقسیم كرد و از آن ها خواست تا به بازنویسی كامل داستانی كه شنیده اند بپردازند.

اسبورن پیشنهاد مسابقه گذاشتن بین شاگردان برای یافتن لغات مترادف را ارائه كرده است. این مسابقه با یافتن كلمات مترادف عینی شروع شده، به یافتن كلمات مترادف غیرعینی و ذهنی می انجامد كه كار دشوار و خلاقی بوده، مستلزم حرف آفرینندگی بسیاری است.

كوریل و نابولیلو (1996) پیشنهاد می كنند كه به ارائه تصاویری مبهم به شاگردان بپردازند، سپس آن ها را به تهیه متنی خلاق بر مبنای آنچه مشاهده كرده اند، وادارند.

پست من در دو مقاله با عناوین «سكوت» و «رؤیاهای حیوانات» از كودكان می خواهد تا به صدای سكوت گوش فرا داده، سپس در مورد آنچه به ذهنشان خطور می كند شعر بگویند. نویسنده یادآور می شود كودك با گوش دادن به صدای خاموش ناگهان خود را با انبوهی از صداهای برآمده از جهان مواجه می بیند كه وی را هدف قرار داده و به سوی او رو كرده اند.

او همچنین از كودكان می خواهد تا برای تهیه متنی خلاق به رؤیاهایی كه حیوانات در جریان خوابشان می بینند فكر كرده، آنچه كه در این رابطه به ذهنشان خطور می كند به شعر درآورند.

بارش مغزی
دكتر اسبورن چهار قاعده اساسی را برای روش بارش فكری ارائه كرده است. این روش ها عبارتند از:

1. ممنوعیت انتقاد; 2. آزادی ارائه ایده ها; 3. مطلوبیت كمیت; 4. مطلوبیت تركیب ایده ها.15

اسبورن به نقل از آرنولد می نویسد: بارش مغزی به این دلیل با موفقیت روبه رو شده است كه در آن، محیط ایده آلی برای ابراز آزادانه شخصیت وجود دارد; به این معنا كه در بارش فكری، محیطی كه حاوی امنیت و آزادی روانی است پدید می آید. در چنین محیطی ارزیابی بیرونی از بین رفته، فرد ترسی از تمسخر دیگران نخواهد داشت. من قانع شده ام كه امكان دارد یك فرد نیز بتواند یك گروه یورش فكری تشكیل بدهد كه خودش تنها عضو آن باشد.

برخی از مردم نیاز به یك گروه دارند كه در آن ها جرقه ای ایجاد كند و آنان را به تدبیر یك فهرست طولانی از راه های مختلف برای حل یك مسئله وادارد، در صورتی كه خود گروه ممكن است مستقیماً در این زمینه كمكی به آن ها نكند.

مطالعه خلاق
برخی از نظریه پردازان خلّاقیت با اعتقاد به اینكه امكان آموزش خلّاقیت وجود دارد درصدد برآمده اند تا روحیه ای فعال، جستجوگر، انعطاف پذیر، پرشور و هیجان زده را در جریان مطالعه ایجاد كنند تا مطالعه به خواندن خلاق و آفریننده بدل شده، متضمن افزایش خلّاقیت خوانندگان باشد.

یكی از روش های ساده كه برای مطالعه خلاق پیشنهاد شده این است كه از خواننده خواسته شود در جریان مطالعه از خود بپرسد: مؤلف چه می گوید، از آنچه كه مؤلف می گوید چگونه و در كجا می توان سود جست؟ بدین سان، خواننده به جای پیش گرفتن سبك مطالعه منفعل و صحنه های گوناگون، عرصه وسیعی برای جولان تخیلات خود پدید می آورد. از این رو، زیتلو پیشنهاد می كند كه جوانان به مطالعه ادبیات تشویق شوند تا به این ترتیب، از مواهب آن، كه به افزایش خلّاقیت آنان می انجامد، بهره مند گردد.16

تورنس به افراد بزرگسالی كه برای كودكان كتاب می خوانند توصیه می كند داستان را به گونه ای بخوانند كه گویی داستان در حال وقوع است.

به عبارت دیگر، بچه ها باید آنچه را كه می شنوند با قدرت تصورشان بازسازی كرده، خود را در فضای عاطفی داستان قرار دهند و سعی كنند عیناً تصاویر و پندارها، صداها و رایحه های توصیف شده و نشده را احساس كنند.17

رسانه‌های جمعی، بخصوص تلویزیون، بیشترین نقش را در چگونگی پرورش تخیّل و شكوفایی خلّاقیت به عهده دارند. هر آنچه تفكر كودكان و نوجوانان خلاق را می سازد، قدرت تخیّل، رهایی از كمبودهای فكری و فراهم بودن محرك های حسی و ارائه اطلاعات جدید به آن هاست. همواره باید تلاش شود كه خلّاقیت های بالقوّه كودكان و نوجوانان شناخته شود.

ویژگی‌های شخصیتی افراد خلاق
به دلیل اهمیتی كه افراد مبتكر، مبدع و آفریننده در پیشرفت جوامع دارند، از شناخت ویژگی های شخصیتی آن ها مهم می باشد. در این زمینه ابتدا باید چند سؤال مطرح نماییم:

1. چه ویژگی هایی این افراد را از سایر مردم متفاوت می سازد؟

2. چه عواملی رشد چنین ویژگی هایی را تحت تأثیر قرار می دهند؟18

3. آیا خلّاقیت سبب پیدایش ویژگی های خاصی در افراد خلاق می شود یا صاحبان این ویژگی ها می توانند خلاق باشند؟ برای این سؤال پاسخ قطعی به دست نیامده است، ولی برخی معتقدند كه در هر دو جنبه لازم و ملزوم یكدیگرند.19

پیش از اینكه به استنباط یافته های گوناگون بپردازیم، نتایج مطالعه تورنس در مورد خلّاقیت و استعداد علمی را ذكر می نماییم.

تورنس نتیجه می گیرد كه معلمان طرفدار كودكانی هستند كه بهره هوشی بالایی دارند ولی در خلّاقیت ضعیف هستند. بر طبق این مطالعه، كودك خلاق (نمونه) چنین تعریف می شود:

او در مدرسه به هر طرف سرك می كشد، از یاد گرفتن (و نه ضرورتاً در مدرسه) لذت می برد، اهل تخیّل و كشف و شهود است، انعطاف پذیر، كاوشگر و به مسائل حساس است.20

رابطه بین خلّاقیت و ویژگی های شخصیتی را می توان از زمان افلاطون مورد بررسی قرار داد. وی در كتاب جمهوریت، گزینش كودكان پراستعداد را تجویز نمود.

معروف‌ترین تحقیق تطبیقی كه درباره ارتباط ویژگی های فردی و خلّاقیت انجام گرفت متعلق به ترمن (Terman) است. ترمن از طریق آزمون های خود گزارشی و رتبه بندی های والدین و مربیان نشان داد كه نوجوانان خلاق سازگاری روانی ـ اجتماعی بالاتر از حد متوسط به خود نسبت می دهند.

بر اساس تحقیقات والاچ (Vallach)، دالاس (Dallas) و گایر (Gaier) (1970) مشخص شد كه خلّاقیت به ویژگی های شخصیت و به میزان كمتر، به برخی ویژگی هایی كه تا حدی سازگار و دراز مدت به نظر می رسند مربوط می شود.21

كودكان خلاق دارای ویژگی های زیر هستند:

1. قابلیت انعطاف; 2. حساسیت; 3. تحمّل; 4. احساس مسئولیت; 5. احساس همدلی; 6. استقلال; 7. خودپنداری مثبت; 8. نیاز به تماس های اجتماعی; 9. علاقه به پیشرفت.

اشتاین (1974) مطالعات انجام شده درباره ویژگی های افراد آفریننده را مورد بررسی قرار داد و به این نتیجه رسید كه افراد آفریننده دارای ویژگی های زیر هستند:

1. انگیزه پیشرفت بالا; 2. كنجكاوی فراوان; 3. علاقه مندی زیاد به نظم و ترتیب در كارها; 4. قدرت ابراز وجود، خودكفایی; 5. شخصیت غیرمتعارف غیررسمی و كامروا; 6. پشتكار و انضباط در كارها; 7. استقلال; 8. طرز تفكر اقتصادی; 9. انگیزه های زیاد و دانش وسیع; 10. اشتیاق و احساس سرشار; 11. زیباپسندی و علاقه مندی به آثار هنری; 12. تفكر شهودی; 13. علاقه كم به روابط اجتماعی و حساسیت زیاد; 14. قدرت تأثیرگذاری بر دیگران.22

پژوهشگران در بررسی ویژگی های افراد خلاق به ویژگی های شخصیتی در آن ها دست یافته اند. براساس بررسی تیلر و پارون، ویژگی های مهم زیر نیمرخ روانی فرد خلاق را نمایان می سازند:

1. افكار و اعمال مستقل است و اگر فعالیت ها و ارزش های گروه با انتخاب های شخصی وی مطابق نباشد خود را تابع ارزش های گروه قرار نمی دهد.

2. گرایش دارد كه در برداشت های خود از زندگی، كمتر جزئی نگر باشد.

3. به جنبه های بی اساس یا غیرمنطقی رفتار خود اذعان دارد.

4. پیچیدگی و تازگی را بر سادگی و شناخته شدگی ترجیح می دهد.

5. طنز را می پسندد و از شوخ طبعی و ظرافت ذهنی برخوردار است.

پور كینزی (Porkinsy) استاد دانشگاه هاروارد، با بررسی اطلاعات آزمایشگاهی و مطالعه زندگی نامه افراد خلاق نظریه «الگوی برف دانه ای خلّاقیت»23 را مطرح كرده است. الگوی پوركینزی شش خصیصه روان شناختی مرتبط و در عین حال، متمایز را، كه در افراد خلاق وجود دارد، در برمی گیرد.

وی می گوید: ممكن است افراد خلاق هر شش خصیصه را با هم نداشته باشند، اما ظاهراً هر كس تعداد بیشتری از این ویژگی ها را داشته باشد، خلاق تر است:

1. علاقه وافر به نظم: یعنی میل شدید به سادگی و ایجاد نظم و معنا بخشیدن به آنچه كه ظاهراً آشفته و نابسامان است.

2. طرح مسئله: افراد خلاق با مطرح كردن سؤال درست و جستجوی مسئله درست می توانند حد و مرز رشته تخصصی خود را بشناسند و به امكان یا عدم امكان گسترش آن پی ببرند.

3. فعالیت ذهنی: فعالیت ذهنی به افراد خلاق مجال می دهد نسبت به مسائل دیدی تازه و نگرش نوین بیابند. افراد خلاق برای رسیدن به نتیجه، نكات متضاد و متناقض را با هم در نظر می گیرند. آن ها غالباً در چهارچوب قیاس می اندیشند و در حقیقت، با فرضیه های موجود مبارزه می كنند.

4. بی باكی وعلاقه به انجام كارهایی كه با ریسك توأم است.

5. عینیت گرایی: اگر این ویژگی نباشد، افراد خلاق جهانی برای خود می سازند كه حقیقتی ندارد.

6. انگیزه درونی: افراد خلاق كارها را به خاطر لذت و رضایت بخشی انجام می دهند و تلاشی را كه برای انجام آن می كنند، دوست دارند.24

براساس تحقیقات روان شناسان انستیتوی ارزیابی و تحقیق دانشگاه كالیفرنیا در بركلی، از هنرمندان، تاجران، نویسندگان، ریاضی دانان، دانشمندان، معماران و... خواسته شد كه خلاق ترین همكاران خود را معرفی كنند. سپس افراد بسیار خلاق در مركزی مورد مشاهده، درجه بندی و مصاحبه قرار گرفتند. از نظر شخصیتی و عاطفی افراد خلاق با بیاناتی همچون مخترع، دلیر، روشن فكر، ماهر، منحصر به فرد، پریشان حواس و پیچیده توصیف شدند. طبق این تحقیق، مشخص شد كه افراد مذكور نیازهایی هم در رابطه با سازمان یافتگی دنیا و هم خود بر ساخت تجاربشان دارند. به طور غیرمعمول هنرمندان خلاق تمایل دارند كه مقدار زیادی از وقت خود را صرف جستجو و تعریف مسائل نمایند. اصرار و كوشش بر سادگی و بی آلایشی و باقی ماندن بر احساساتی كه به طور طبیعی پایمال می شوند به طور برجسته در تحصیل این افراد دیده می شوند.25

به نظر كاكس هنرمندان درجه بالایی از زیبایی شناسی، گرایش به برتری جویی، اعتقاد به خودابتكاری بودن اندیشه ها و توانایی برای كوشش در دستیابی به هدف های دور از دسترس را دارا هستند.

مطالعه در احوال دانشمندان و هنرمندانی كه دستاوردهای اصیل و مهمی در رشته هایشان داشته اند نشان می دهد كه عوامل شخصیتی نظیر استقلال در قضاوت، برخورداری از انگیزه پیشرفت، ابتكار عمل و بردباری در برابر اتهامات از جمله شرایط مهم در دستیابی به كشفیات خلاق هستند.26

لازم به ذكر است كه صاحب نظران توافق كاملی درباره ویژگی های ثابت افراد خلاق ندارند. در یك بررسی تردیف و استرن برگ (Tradif & Sternberg) نظر صاحب نظران را درباره ویژگی های افراد خلاق گردآوری كردند. در این بررسی، نظر شانزده صاحب نظر بررسی شد كه به ترتیب تأكیدهای بیشتری كه دانشمندان روی آن ها داشته اند در سطوح زیر می آید:

1. استفاده از دانش موجود به عنوان پایه برای ایده های جدید;

2. خلّاقیت در یك زمینه بخصوص;

3. هوشیاری نسبت به نوآوری و شكافتن دانش;

4. تصمیم گیری های انعطاف پذیر و ماهرانه;

5. تفكر استعاره ای و مجازی;

6. اصالت فكر.

كلنیون در پژوهشی، ویژگی های شخصیتی 40 نفر از خلاق ترین معماران ایالات متحده را مورد بررسی قرار داد. یافته های گروه نمونه با یافته های به دست آمده از دو گروه كنترل مقایسه شد. برای انجام پژوهش مزبور از تست بررسی ارزش ها و پرسشنامه شخصیتی می سه سوتا (MMPI) و سیاهه شخصیتی كالیفرنیا (CPI) استفاده گردید. كلنیون چندین ویژگی شخصیتی را در بین آن ها مورد مقایسه قرار داد; مثلا، در بررسی ارزش ها افراد گروه خلاق در مقابل معیار اقتصادی نمره كمی كسب كردند، ولی در معیار زیبایی شناسی نمره بالایی به دست آوردند.در آزمون CPI و MMPI معماران خلاق در مقیاس زنانگی نمره بسیار بالایی آوردند.

دلیل این امر نیز این است كه هرچه شخص خلاق تر باشد، با صراحت بیشتری احساسات و هیجان های خود را بیان می كند و دارای علایق بی شماری است كه به عنوان یك ویژگی زنانه تلقّی می شود.

در مقیاس دیگر نشان داده شده است كه حس تشخیص فرد خلاق و پیچیدگی ویژگی بارزی است. آن ها در یك مقیاس هنری، طرح های پیچیده و غیرمتعادل را برمی گزیدند.

نلر ویژگی هایی از قبیل هوش، آگاهی، تسلط، انعطاف پذیری، ابتكار، شك گرایی، بازیگوشی فكری، شوخ طبعی، پایداری، بسط و گسترش، اعتماد به نفس، و ناهمنوایی را به عنوان ویژگی های خلاق شناساسی و تشریح نموده است.27

تورنس موضوعاتی از قبیل جرئت داشتن در مورد اعتقادهای شخصی، استقلال در قضاوت، بی علاقگی نسبت به پذیرش قضاوت اولیای امور و برخی خصیصه های دیگر را، كه از ویژگی های كودك خلّاق به شمار می آورد، مطرح نموده است.28

در تحقیقی دیگر، معلوم شد تصور و ادراك فرد خلاق از خود در نوجوانان پایین تر از دانشجویان كالج بود و آزمودنی ها ویژگی هایی از قبیل حساسیت محیطی، هوش، فردیت، استعداد هنری و ابتكار از خود نشان دادند; همین طور كه دارای پذیرش بالایی از خود و انرژی زیاد متّكی بر تفكر شهودی بودند.29

در تحقیقی دیگر، خلّاقیت و همرنگی مورد بررسی قرار گرفت و به این نتیجه رسیدند كه افراد خلاق به استقلال و خودمختاری گرایش دارند. افرادی كه عزّت نفس بیشتر دارند كمتر به فشار گروه تن درمی دهند.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

پی‌نوشت‌ها:
1ـ ر.ك: حشمت الملوك امینی، بررسی ویژگی های شخصیتی دختران 15ـ16 ساله خلاق، تهران، دانشگاه الزهراء، 1375.
2ـ استرن برگ، 1989 به نقل از: بتول مهین زعیم، مقایسه میزان خلّاقیت و ویژگی های شخصیتی دانشجویان سال اول (ورودی 78) رشته های هنر، علوم انسانی و مهندسی و پزشكی دانشگاه تهران.
3. Direngent Thiking.
4ـ ر.ك: آلن بودو، خلّاقیت در آموزشگاه، ترجمه علی خانزاده، انتشارات چهر، 1358.
5و6و7ـ ای پل تورنس، استعداد و مهارت های خلّاقیت و راه های آموزشوپرورش آن ها،ترجمه حسن قاسم زاده،نشردنیای نو، 1375.
8ـ افضل السادات حسینی، تحلیل ماهیت خلّاقیت و شیوه های پرورش آن، پایان نامه دكتری تربیت مدرس، 1376.
9ـ جرارد به نقل از: افضل السادات حسینی، پیشین.
10و11ـ غلامعلی افروز، «خلّاقیت»، نشریه پیوند، ش 241، انجمن اولیا و مربیان.
12ـ اورمولر 1992، به نقل از: مرتضی منطقی، بررسی پدیده خلّاقیت در كتاب های درسی دبستان، بررسی تأثیر آموزش خلّاقیت در دانش آموزان ابتدایی و ارائه الگوهایی برای آموزش، پایان نامه دكتری، تهران، دانشگاه تهران، 1380.
13ـ بوومن و روتر 1983 به نقل از: مرتضی منطقی، پیشین.



برچسب هانگارش خلاق, خلاقیت _ ابتكار جوانان امروز
نسخه چاپیارسال به دوستان

نظر شما:



مطالب پیشنهادی
خلاقیت یعنی توانایی تولید ایده‌ها خلاقیت یعنی توانایی تولید ایده‌ها
خلاقیت یعنی توانایی تولید ایده‌ها و راه‌حلهای متعدد، جدید و مناسب برای حل مسائل و مشکلات
استفاده از انواع تکنیک‌های توسعه خلاقیت گروهی استفاده از انواع تکنیک‌های توسعه خلاقیت گروهی
سازمان‌ها می‌توانند از انواع تکنیک‌های توسعه خلاقیت گروهی به شکل جدی استفاده کنند.
کارآمدی نظام از منظر امام خمینی (ره) کارآمدی نظام از منظر امام خمینی (ره)
کارآمدی یکی از مفاهیم مهم و بنیادین در علوم سیاسی است
خلاقیت و تولید علم خلاقیت و تولید علم
خلاقیت عبارت از توانای تلفیق ایده ها به شیوه های منحصر به فرد برای برقراری ارتباط غیر معمول بین ایده های مختلف است.
تفاوت خلاقیت و نوآوری را بشناسیم تا عملکرد بهتری داشته باشیم تفاوت خلاقیت و نوآوری را بشناسیم تا عملکرد بهتری داشته باشیم
دو اصطلاح نوآوری و خلاقیت باید به طور جدا مدنظر قرار گیرند
فرآیند خلاقیت و نوآوری فرآیند خلاقیت و نوآوری
مراحل خلاقیت ممکن است به فعالیت قوه درک و خرد انسان، یا مراحل مجزا ولی به هم پیوسته تعریف شود
نگاهی به اهمیت و تاریخچه ی خلاقیت نگاهی به اهمیت و تاریخچه ی خلاقیت
به اعتقاد ارسطو ، نبوغ همراه با دیوانگی است و بدون آن معنایی ندارد او دیوانگی را یک روح نازله از سوی خدا می دانست
روش های ترغیب و پرورش خلاقیت روش های ترغیب و پرورش خلاقیت
روحیه پرسش از خود در دانش آموزان ایجاد کنیم، به گونه ای که به هر پدیده ای که می بینید، با دقت بنگرد و به طور مستمر از خود بپرسد،
خلاقیت و راه‌های پرورش آن در دانش‌آموزان(2) خلاقیت و راه‌های پرورش آن در دانش‌آموزان(2)
هوش افراد بسیار خلاق دریافتند، آنان از مردم عادی باهوش‌ترند ولی از همكاران غیر خلاق خویش درخشان‌تر نبودند
خلاقیت و راه‌های پرورش آن در دانش‌آموزان(1) خلاقیت و راه‌های پرورش آن در دانش‌آموزان(1)
خلاقیت یكی از عالی ترین و پیچیده ترین فعالیت های ذهن آدمی است كه تعلیم و تربیت باید به آن توجه كند .

• حج
آموزش
احکام
آشنایی با اماکن
• عترت
اهل بیت علیهم السلام
خاندان معصومین
زیارتنامه ها
احادیث و روایات
غدیر
• تاریخ
تاریخ اسلام
تاریخ ایران
انقلاب اسلامی
دفاع مقدس
بیداری اسلامی
• سبک زندگی
حجاب و عفاف
خانه و خانواده
خلاقیت و نوآوری
زندگی شهری
کودک و نوجوان
طب طبیعی
• چند رسانه ای
آوا و نما
عکس
نرم افزار
• هنر دینی
شعر آیینی
حکایات و لطایف
دلنوشته ها
داستانک
 • حج در معارف و کلام
وحی
معصومین ( علیهم السلام )
بزرگان
• اخلاق
اخلاق عملی
اخلاق نظری
• کتابخانه
حج
عترت ( علیهم السلام )
معارف
• سایر
دین شناسی
شخصیت شناسی
پیوندها
کلیه حقوق متعلق مادی و معنوی متعلق به امور حج و زیارت سازمان صدا و سیما می باشد
امور حج و زیارت صدا و سیما