شبکه تلویزیونی اینترنتی لبیک |خانه|--|درباره ما|--|ارتباط با ما|


دوشنبه 4 ارديبهشت 1396  


  نسخه چاپی


نمادهای اسلامی



مسجد در چند قرن اخیر، صرفاً كانونی در جهت عبادت تلقی می شده است.
 

مسجد در چند قرن اخیر، صرفاً كانونی در جهت عبادت تلقی می شده است. نهضت احیاگری حضرت امام خمینی؛، كه موجب احیای مفاهیم، نمادها و تحلیل های اسلامی بود، موجب تحوّل در كاركرد دین و ایفای همان نقش های اولیه ای گردید كه مسجد داشت. امام راحل1 در این زمینه فرمودند: «مسجد در صدر اسلام همیشه مركز جنبش حركت های اسلامی بوده است. از مسجد تبلیغات اسلامی شروع می شده است و از مسجد قوای اسلامی برای سركوبی كفار و وارد كردن آنها در زیر بیرق اسلام (حركت می كرده است) و همیشه در صدر اسلام، مسجد مركز حركات و مركز جنبش ها بوده است.»[1]
از دیدگاه رهبری، مساجد به منزله سنگرند كه باید از آنجا به دشمن شبیخون زد،[2] محلی برای انقلاب فردی؛ یعنی تهذیب اخلاق و خودسازی،[3] مركز تجمعی برای نمازهای جماعت، كه نمایشی از وحدت و همدلی مؤمنان است،[4] و محلی برای تبادل اخبار جامعه و تعمیق بینش سیاسی فرهنگی و مذهبی مردم. امام امت؛ در این زمینه در سال 1357 در پیامی اعلام می كنند كه گویندگان در مساجد وظیفه دارند مصایب رژیم را در طول پنجاه سال سلطنت پهلوی به اطلاع مردم برسانند و آنها را آگاه كنند.[5]
امروزه در جهان اسلام مساجد محل تجمع انقلابیان است. از این رو، رژیم های حاكم بر كشورهایی نظیر مصر، الجزایر و سایر كشورها می كوشند مساجد را تحت كنترل خود درآورند و سخنرانان مساجد را از طریق دولت منصوب نمایند. نتیجه آن كه نقشی كه مساجد در شعلهور ساختن و گرم نگه داشتن انقلاب تا پیروزی آن به عهده داشتند و تعرّضی كه رژیم به برخی مساجد داشت، كه منجر به تعطیلی و بستن برخی حسینیه ها و مساجد و آتش زدن بعضی از آنها گردید، نشان دهنده ماهیت انقلاب و به عبارت دیگر، نقش اسلام در تكوین و شكل گیری انقلاب است. در سال های پیش از انقلاب، برخی از مساجد به دلیل برخورداری از سخنرانان انقلابی و حضور انقلابیان در آنها، از شهرت ویژه ای برخوردار بودند. در شهرها و مراكز استان ها مساجد خاصی كانون اصلی و مركز تجمع انقلابیان بود و مساجد كوچك تر نقش پایگاه های نیمه فعّال را ایفا می كرد.
و)نمادهای اسلامی
نمادهای اسلامی نشانه همبستگی جامعه محسوب می شوند. تاسوعا، عاشورا و اعیاد اسلامی از جمله این نمادها هستند. رژیم پیشین می خواست روزهایی چون جشن تاجگذاری را به عنوان جایگزین معرفی كند و این نمادها را، كه ریشه در اسلام و فرهنگ ایران داشت، كمرنگ جلوه دهد و از بین ببرد. نمادهای اسلامی از دیگر شاخص هایی است كه بیانگر نقش اسلام در تكوین انقلاب است. بزرگترین اعتراضات مردمی در طول انقلاب در تاسوعا و عاشورای حسینی شكل گرفته است. قیام 15 خرداد نیز مصادف با ایام عاشورا بود. در سال 1357، بیش از دو میلیون نفر در تهران در راهپیمایی این روز شركت كردند كه موجب شگفتی ناظران خارجی شد.[6]
برگزاری مراسم یادبود برای شهدا از دیگر نمادهای دینی است كه موجب تداوم حركت انقلاب شد. این كار از سال 1356 شروع گردید. یك نویسنده خارجی در این زمینه می نویسد: «برگزاری مراسم چهلم از بهترین نمونه های استفاده از سنّت های شیعی در جهت اهداف سیاسی بود.»[7]
حضرت امام خمینی؛ با توجه به نقشی كه محرّم و صفر در تكوین و تداوم انقلاب داشت، بر حفظ سنّت های آن تأكید فراوانی داشتند و آن را ضامن حفظ و تداوم انقلاب می شمردند.[8] حمید عنایت نیز در این زمینه می نویسد: «امام خمینی شاید بیش از هر متألّه شیعه، كه دارای منزلتی قابل قیاس با وی باشد، خاطره كربلا را با احساس جاری از ضرورت سیاسی به كار گرفت.»[9]
به این ترتیب، می توان نتیجه گرفت كه نقطه آغاز انقلاب، موقعیت ها و ایّامی بود كه در آن انقلاب شتاب فزاینده ای به خود می گرفت. ایّام و موقعیت های مذهبی متعلق به اسلام نظیر تاسوعا، عاشورا و اربعین امام حسین(ع) از این قبیل بود.
ح) روحیه شهادت طلبی و ایثار
اسلام در مواجهه با ظلم و دفاع از حق و حقیقت، پیروان خود را به جهاد با جان و مال دعوت می كند. پایداری در جهاد گاه منجر به پیروزی و گاه منجر به مرگ می گردد كه در فرهنگ اسلامی، از آن به «شهادت» تعبیر می شود. تاریخ اسلام سرشار از قیام شیعیان در جهت حاكمیت خود و دفاع از آن بوده است. در سایه مكتب حیات بخش اسلام، مرگ و كشته شدن، كه همواره امری دردناك تلقی می شد، رهیافتی خوشایند گردید و شهادت فوزی عظیم تلقّی گردید.
در طول جریان انقلاب، آثار مهمی درباره «جهاد» و «شهید» به منصّه ظهور رسید؛ از جمله آنها می توان از كتاب شهید مطهری؛ در این باره یاد كرد، در حالی كه پیش از این، در این زمینه كمتر اثری می توان یافت. این امر نشانگر تأثیر نهضت احیاگر امام خمینی؛ و دیگر اندیشمندان اسلامی است. انقلاب اسلامی ترجمان بسیاری از آیات و روایات، بخصوص در زمینه «شهادت» و «جهاد»، است. از سوی دیگر، تحلیل محتوای پیام های رهبری درباره شهید و شهادت طلبی، خود، انگیزه و محرّك تداوم حركت انقلابی است. وصیت نامه شهدای انقلاب و دعوت آنان از مردم برای حفظ تداوم انقلاب نیز از عوامل مؤثر در حركت زایی و تداوم انقلاب بود. این وصیت نامه ها، كه زبان قلب و روح شهدای انقلاب بودند، از اسلام مایه می گرفت؛ از شهادتین آغاز می شد و مؤمنان را به ثبات عقیده و پیروی از رهبری در جهت احیای اسلام دعوت می كرد.
به لحاظ تاریخی، نمونه بارز شهادت طلبی را می توان در زندگی و شهادت مظلومانه امام حسین(ع)، پیشوای سوم شیعیان، یافت. بسیاری از حركت های انقلابی و جنبش ها و نهضت های اسلامی ملهم از قیام عاشوراست. در طول انقلاب، شهادت برخی از انقلابیان موجی از تحرّك و قیام ایجاد می كرد. شهادت فرزند امام خمینی؛ در سال 1356 یكی از همین موارد است. یكی از كارگزاران رژیم پیشین نیز در تحلیل انقلاب اسلامی به عنصر شهادت طلبی اشاره كرده است. وی می نویسد: «توجه به آمیخته ای كه از مذهب و نیروی جوانان در ایران به وجود آمده سرّ اصلی سقوط شاه را مكشوف می كند. در این میان، اگر كسی به اهمیت نقش شهادت طلبی در مذهب شیعه نیز آگاهی داشته باشد حتماً به خوبی می داند كه در این مذهب، اگر كسی كشته شود قدرتش از كسی كه او را كشته است به مراتب افزون تر خواهد بود.»[10]
روند حوادث سال های انقلاب نشان می دهد كه رهبری انقلاب در مواضع متعدد بر شهادت، صبر، استقامت تأكید می كنند. بر اساس اصل انجام تكلیف الهی، امام امّت؛ اعلام كردند كه ما تكلیف الهی خود را ادا می كنیم و به احدی الحسنیین نایل خواهیم شد.
ط) شعارهای انقلاب
شعارها همواره برخاسته از باورها و آرمان های والای جامعه است. در یك جمع بندی و تجزیه و تحلیل، می توان گفت: شعارهایی كه در طول درگیری با رژیم ارائه می شد حكایت از ماهیت فكری انقلاب داشت. انقلابیان با شعار نان، مسکن و رفاه به میدان نیامدند، بلكه دل نگرانی و دل مشغولی آنان فرهنگ دین اسلام بود. قریب به اتفاق شعارهای انقلابیان طی سال های شكل گیری انقلاب برخاسته از اسلام و مهم ترین خواسته آنها ایجاد حكومت اسلامی و احیای دین بود.
یك تحلیل آماری كه از دیوار نوشته های سال 1357 تهیه شده است، نشان می دهد كه از مجموع 1077 مورد، بیش از 90 درصد شعارها در حمله به رژیم پیشین و كارگزاران آن، حمایت از امام، تأیید اسلام، حكومت اسلامی، شهدای اسلام و تلاش در جهت وحدت مردم برای تداوم مبارزه است. از 10 درصد بقیه، 8/5 درصد شعارهای متفرقه است كه محور خاصی ندارد و با این وصف، از سویی، در جهت تخریب رژیم است.[11]
نتیجه گیری
انقلاب ایران از دیدگاه های متفاوتی مورد ارزیابی قرار گرفته است. در این مقاله، درصدد تبیین نقش اسلام و فرهنگ دینی برآمدیم. یكی از مسائل مهم در شكل گیری انقلاب ایران آن است كه انقلاب ایران بر اساس اراده ملت مسلمان كه دل نگران فرهنگ اسلام بودند، ایجاد شد. به قول یكی از نظریه پردازان انقلاب، انقلاب ایران ساخته شد، چنین نبود كه برخی القا می كنند كه انقلاب ایران همچون سایر انقلاب ها حركتی بود كه در یك مقطع تاریخی به سراغ جامعه آمد و در این رهگذر، شعار صدور انقلاب امری پوچ و بی معنی است و اصولاً به عنوان یك الگو قابل توصیه به دیگر ملل مسلمان نیست. البته این سخن ناشی از حاكمیتِ نگرش ساختارگرایی جامعه شناختی است كه بر برخی نظریه پردازان مسلط است. بر اساس این نگرش و به قول یكی از آنان، انقلاب ها می آیند و می روند.(28) انقلاب اسلامی استثنایی بر این قاعده است، چنانچه نویسنده مزبور نیز اعتراف می كند كه در ایران، انقلاب به گونه ای بی نظیر ساخته شد. اینكه ماهیت این انقلاب فرهنگی است و اسلام در آن نقش تعیین كننده دارد موجب نفی عوامل دیگر نمی شود، ولی فرهنگ دینی عاملی اساسی بود و عوامل دیگر ضمیمه ای، حاشیه ای و فرعی. برای تبیین این نظریه شش شاخص مطرح ساختیم: اسلام زدایی، رهبری، نقش مساجد، نمادهای دینی، روحیه ایثار و شهادت طلبی و شعارهای انقلاب كه هر یك با توجه به داده های تاریخی، نشانگر نقش اسلام در ایجاد این تحوّل تاریخی است.
اینك جای این شبهه وجود دارد كه اگر اسلام عامل انقلاب است چرا با وجود نورافشانی آن، در طی چهارده قرن گذشته در ایران، انقلابی صورت نپذیرفته است؟ پاسخ این سؤال را به گونه های مختلفی می توان بیان كرد: از سویی، پس از زوال تمدن اسلامی، شاهد نضج جنبش اصلاح دینی هستیم.



برچسب هاتاریخ, تاریخ معاصر, انقلاب اسلامی
نسخه چاپیارسال به دوستان

نظر شما:



مطالب پیشنهادی
خروج از سلطه و اراده بیگانه، خروج از سلطه و اراده بیگانه،
استقلال و آزادی از محوری ترین شعارها و خواسته های ملت مسلمان ایران
هویت اجتماعی در انقلاب اسلامی هویت اجتماعی در انقلاب اسلامی
هویت اجتماعی در كلی ترین مفهوم آن به خودآگاهی یك شخص در رابطه با دیگری اشاره دارد
شعار نه شرقی و نه غربی شعار نه شرقی و نه غربی
القای این تفكر نقش بالایی در ایراد ضربه به خودباوری
سقوط نظام استبدادی، طرد نفوذ استعمار، سقوط نظام استبدادی، طرد نفوذ استعمار،
لكن شدت حب و بغضهای موافقان و مخالفان و غوغای طبیعی انقلاب و جنگ
مهم ترین ملاكها در ارزیابی انقلاب اسلامی مهم ترین ملاكها در ارزیابی انقلاب اسلامی
سنجش نتایج و آثار انقلاب اسلامی با اهداف و امكانات به طور همزمان
مساجد و انقلاب اسلامی مساجد و انقلاب اسلامی
حكومت پهلوی با كنترل و مراقبت چند جانبه‌ی خود نتوانست مانع كارآیی مسجد گردد،
اعاده روح عزت مسلمین اعاده روح عزت مسلمین
دومین كار بزرگ امام، اعاده روح عزت به مسلمین بود
پیوند و بیعت مردم با امام خمینی ـ قدس سره پیوند و بیعت مردم با امام خمینی ـ قدس سره
در عصر حاضر به روشنی مشاهده كردیم پیوند مقدس مردم با امام خمینی
انقلاب اسلامی؛ انقلابی معنوی انقلاب اسلامی؛ انقلابی معنوی
انقلاب اسلامی یكی از بزرگترین رخدادهای اجتماعی نیمه دوم قرن بیستم
انقلاب 57،عرصه حضور دوباره زنان انقلاب 57،عرصه حضور دوباره زنان
زنان همانند روزهای انقلاب باز به فعالیت خود ادامه دادند

• حج
آموزش
احکام
آشنایی با اماکن
• عترت
اهل بیت علیهم السلام
خاندان معصومین
زیارتنامه ها
احادیث و روایات
غدیر
• تاریخ
تاریخ اسلام
تاریخ ایران
انقلاب اسلامی
دفاع مقدس
بیداری اسلامی
• سبک زندگی
حجاب و عفاف
خانه و خانواده
خلاقیت و نوآوری
زندگی شهری
کودک و نوجوان
طب طبیعی
• چند رسانه ای
آوا و نما
عکس
نرم افزار
• هنر دینی
شعر آیینی
حکایات و لطایف
دلنوشته ها
داستانک
 • حج در معارف و کلام
وحی
معصومین ( علیهم السلام )
بزرگان
• اخلاق
اخلاق عملی
اخلاق نظری
• کتابخانه
حج
عترت ( علیهم السلام )
معارف
• سایر
دین شناسی
شخصیت شناسی
پیوندها
کلیه حقوق متعلق مادی و معنوی متعلق به امور حج و زیارت سازمان صدا و سیما می باشد
امور حج و زیارت صدا و سیما